Millan St. Protiç-i
Vuçiçi ka dalë nga kapota e Millosheviçit, por me atë se ai, trashëgimtarin nga një dashuri e paligjshme, kurrë nuk deshi t’a njihte si pasardhës legjitim. Na pret përplasja vendimtare dhe është koha që të ndihmohen studentët në mënyrë t’a çojmë punën deri në fund. Për më shumë se me Millosheviçin iku një epokë, ndërsa me Vuçiçin ikën vetëm ai. Të presim 1 nëntorin. I bie e shtunë. E përshtatshme apo jo.
Si fillim, një perifrazim të frazës së famshme të Tolstojt. “Të gjithë dukuritë shoqërore me fund të lumtur ngjasin me njëra tjetrën, ndërsa çdo dukuri shoqërore është fatkeqe në mënyrën e saj”. E ashpër në krahasim me orgjinalin, e pranoj këtë gjë.
Për hir të së vërtetës, është më e lehtë të shkruash për ngjarje epilogu i të cilave është i njohur sesa për ato që janë në zhvillim e sipër. Për Millosheviçin e dimë sesi përfundoi. Dimë edhe zhvillimin, etapat e veçanta, i dimë shkaqet dhe pasojat. Për pushtetmbajtësin e sotëm në Serbi, diçka dimë e diçka nuk dimë. Ajo që po ngjet tani duket si fillim i fazës terminale. Por, nëse është e tillë ose jo, domethënë nëse jemi dëshmitarë të përfundimit të një epokë dymbëdhjetë vjetore, këtë mbetet t’a shohim.
Është fakt i pamohueshëm se rregjimi sundues i sotëm është lëkundur në mënyrën më serioze të mundshme dhe se njeriu i parë i tij e ka fumbur plotësisht ftohësinë dhe gjykimin që e kishte më parë. Rregjimi aktual është si ai i Millosheviçit, vetëm metastazon. I njëjti dorëshkrim veçse më analfabet. E njëjta metodë veçse më e vulgarizuar. I njëjti mentalitet veçse më fodull.
Pra, pyetja është kjo. Çfarë ngjet dhe çfarë është e ndryshme në periudhën e fundit të pushtetit të Millosheviçit dhe Vuçiçit. Punë e rrëshqitëshme dhe aspak e këndshme për të kërkuar një përgjigje. Për këtë nisemi nga konteksti.
Gjashtë gabimet kryesore të Sllobodan Millosheviçit
Millosheviçi, e kam fjalën Millosheviçi personalisht, bëri disa gabime vrastare, bëri disa vlerësime të gabuara, gjëra të cilat ndikuan direkt në faktin që ai të humbiste pushtetin. I pari, në fillim e pranoi, më pas u pendua, për Marrëveshjen e Rambujesë në fillim të vitit 1999. Dy muaj më vonë gjeneralët e NATO-s, gjatë një vizite në Beograd, i dëshmuan skenarin e bombardimit ndëshkimor të Serbisë. Heqja dorë nga ana e tij prej kësaj marrëveshje shkaktoi shtatëdhjetë e tetë ditë sulme të njëpasnjëshme ajrore mbi Serbinë dhe Republikën Federale të Jugosllavisë. Përfunduan me pranimin e Millosheviçit të kushteve të imponuara të paqes – tërheqja e të gjitha njësive ushtarake dhe polcore dhe gjithë armatimeve të tyre, eleminimin e pjesës më të madhe të administratës serbe, hyrjen e forcave të NATO-s (KFOR) në territorin e Kosovës dhe miratimin e Rezolutës 1244 të KS të OKB-së, me të cilën statusi i përkohëshëm i Kosovës definohej në kuadrin e RF të Jugosllavisë (jo edhe Serbisë), nëpërmjet zbatimit konseguent të marrëveshjes së Rambujesë.
I dyti, mungesa e vullnetit për të arritur ndonjëfarë kompromisi me rendin sundues në Mal të Zi dhe presidentin e atjeshëm Millo Gjukanoviç.
I treti, i dobësuar ndjeshëm, Millosheviçi në mënyrë të njëanshme ndryshoi ligjin federal duke bërë të mundur zgjedhjen direkte të presidentti të RF të Jugosllavisë, shkurtoi kësisoj mandatin e tij duke shpallur zgjedhjet për datën 24 shtator 2000.
I katërti, i përballur me humbjen bindëse me rreth një milionë vota në raundin e parë, këmbënguli për domodoshmërinë e raundit të dytë, sepse gjoja, votat e kundërkandidatit të tij nuk e kishin kaluar pragun e 50 përqind të zgjedhësve që kishin marrë pjesë në votime. Kjo shkaktoi protesta masive të cilat, me 6 tetor 2000, e mbajmë mend ndoshta, shkaktuan fundin e tij përfundimtar.
I pesti, Millosheviçi i mbështeti shumë shpresat te Rusia e atëhershme, e ajo nuk e mbështeti në atë masë që ai dëshironte. Përkundrazi. Ardhja e ministrit rus të punëve të jashtme Igor Ivanov me 6 tetor në mëngjez, edhe simbolikisht edhe thelbësisht, shënoi fundin e sundimit të Millosheviçit.
I gjashti, për shumë veta edhe më vendimtari, ishte ndikimi jo i shëndetshëm i bashkëshortes së tij në marrjen e vendimeve politike.
Millosheviçi gëzonte atëbotë mbështetjen pa rezerva dhe pa kushte të bashkësisë ndërkombëtare, sidomos pas Dejtonit në vitin 1995, e deri në Rambuje. Edhe pas bombardimit, ekzistonin disa faktorë perëndimorë të rangut më të lartë të cilët besonin ende në bashkëpunimin me Milllosheviçin, megjithëse ai kishte rënë në gjunjë.
Në favor të këtij pohimi, propozoj dy argumente faktikë.
Njëri është bojkotimi i zgjedhjeve federative nga ana e Partisë Demokratike Socialiste në pushtet në Mal të Zi, të cilët e bindën sekretaren amerikane të, shtetit Medlin Ollbrajt, se kjo ishte lëvizja e duhur. Kjo i ndërlikoi tejet shumë shanset për fitoren e përgjithshme mbi Millosheviçin. Si pasojë e kësaj, partitë opozitare atëbotë në Serbi, të grumbulluara në koalicionin DOS, ishin të detyruara të bënin koalicion me Partinë malazeze socialiste popullore (SNP) promillosheviç. Përveç kësaj, edhe partia e Vuk Drashkoviçit, e impresionuar nga mesazhi i ardhur nga Uashingtoni, e përcaktua për listë zgjedhore më vete dhe kandidatin e saj për president, gjë e cila, kuptohet, dobësoi monolitizmin e bllokut opozitar.
Dëshmoj, si dëshmitar i dorës së parë (Autori në kohën për të cilën bëhet fjalë ka qënë sekretar për marrëdhëniet me jashtë të koalicionit opozitar DOS. Shën. i përkth.). Askush, përsëris, askush në bashkësinë ndërkombëtare nuk mendonte se fitorja mbi Millosheviçin ishte reale. Vlerësimet e tyre lëviznin në diapazonin nga të rezervuar deri te skepticizmi.
Edhe ish rregjimi ishte i prirur për represion, beretat e kuqe ishin shpikje e Sllobos.
Opozita politike atëbotë ishte e mirëorganizuar dhe mjaft e fortë. Mbante në kontrollin e saj njëzet qytete në tërë Serbinë, me media lokale të pavarura në secilin prej tyre. Megjithatë nuk duhen anashkaluar rivaliteti në radhët e saj dhe grindjet mes liderve të cilët, herë pas here, pak e shumë e dëmtuan përshtypjen e përgjithshme në mbështetjen e trupit zgjedhor.
Rregjimi i Millosheviçit gjithashtu ishte i prirur për represion. Edhe atëherë janë pas shfaqur beretat e kuqe pa shenja njohëse, me shkopinj bejsbolli dhe me fizionomi të errëta. Edhe unë vetë shumë herë jam përballur me ta nëpër rrugët e Beogradit. Nuk ishte aspak e këndshme t’i shihje. Por atëherë isha i ri, i çmendur dhe plot optimizëm. Millosheviçi dhe pushteti i tij, në fazën finale, ishin mpleksur në kriminalitetin më të keq dhe në krimet më të përgjakshme. Vrasja e Sllavko Çurivisë, dy atentate kundër Vuk Drashkoviçit, rrëmbimi dhe më pas vrasja e Ivan Stamboliçit… të gjithë e kishim kokën në torbë atëherë. Përveçse natyrisht, atyre në radhët tona të cilët kishin kontakte te fshehta me agjentët e shërbimeve të ndryshme të sigurisë. Për hir të së vërtetës edhe ne vetë kishim pas vetes ndonjë djalë të fortë nga Dorçoli, Detelinara ose Palillulla e poshtme. Më shumë për reklamë, nuk pati asgjë tjetër.
Roli i klaneve kriminale në jetën politike të Serbisë
Klanet më të rrezikshme dhe më të degëzuara u krijuan në kohën e Millosheviçit. “Klani i Zemunit”, klani famëkeq, ishte projekt i vetë agjenturës së fshehtë të Millosheviçit, duke gëzuar kësisoj patronazh dhe mbrojtje. Të mos gënjejmë. “Beretat e kuqe”, gjithashtu. Është shpikje e Millosheviçit kjo fshirja e vijës mes kriminelëve dhe policisë.
Kur e gjitha kjo të grumbullohet në një vend dhe të analizohet është e qartë se ai sistem vrasës dhe vetëvrasës duhej të binte. Po sot? Ku gjendemi saktësisht dhe sa afër është një humbje përfundimtare e rregjimit sundues?
Parimi bazë është identik. Një udhëheqës – një parti – një pushtet. Indoktrinim dhe represion. Kult personaliteti i presidentit. Përhapje e frikës dhe e ksenofobisë. Ndarje lëmoshe dhe poshtërim i qytetarëve. Mediat kryesore janë shndërruar në makineri propagandistike të pushtetit. E njejta retorikë, i njejti mentalitet, i njejti botëkuptim. I njejti nacionalizëm e formës së re dhe të shtrembëruar. Demagogji e dorës së parë. Keqpërdorim i naivëve, fatkeqëve dhe analfabetëve.
Të dy rregjimet, edhe ai i Millosheviçit edhe ky aktuali, janë shprehimisht autoritarë. Marrë në përgjithësi, kjo është situata. Vuçiçi ka dalë nga kapota e Millosheviçit. Millosheviçi e ka ngrohur në inkubator. Ai është një trashëgimtar nga një dashuri e paligjshme, të cilin kurrë nuk do t’a njohë si trashëgimtar legjitim.
Millosheviçi është mundur, por sistemi i tij jo. Na pret diçka e ngjashme në një të ardhme të afërt? Deja vu? Hmmmm….
Pushteti nuk ka trù, rivalët e tij nuk kanë qëllime
Analzuar nga ana tjetër, Millosheviçi dhe pushteti i tij nuk merreshin me gjëra të thjeshta, nuk ishin snobë, as vuanin nga kompleksi i inferioritetit. Millosheviçi ishte dëmtues me përmasa kolosale. Ky i sotmi është vogëlushi i tij i nga kuverta, përshpëritësi, kopja e zbehtë, i cili për shkak të rrethanave trashëgimtare, u ngrit në pozicionin me të lartë, për të cilin nuk është pjekur. Nuk është pjekur as në kapacitetin për shkatërrime. Millosheviçi nuk rrihte me shkopionj studentët, por opozitën. Vuçiçi, me brutalitet të pashpirt, rreh këta djem e vajza të mrekulleshme. Jo, ai nuk i ndëshkon. Ai hakmerret me ta sepse ata janë kundërshtarët e tij të papajtueshëm.
Pushteti i tanishëm për fat të mirë, nuk e ka atë tipar destruktiviteti dhe audestruktiviteti. Ky është, duke përdorur fjalorin e Dedijerit, pushteti i njerëzve nga “fundi i fuçisë së turshive”. Mund dhe duhet të rrëzohet pakrahasimisht më thjeshtë dhe më me pak turbulenca se ai i Millosheviçit. Ashtu sikurse Vuçiçi nuk është i barabartë me Millosheviçin, as oponentët e tij nuk janë të barabartë me opozitarët e sotëm, dhe për këtë u desh që studentët të merrnin stafetën dhe drejtimin. Por, atyre u mungon eksperienca dhe orientimi. Ata, si puna e gjithë të rinjve, e dinë çfarë nuk duan, por nuk janë krejt të qartë se çfarë do të donin. Aq më pak e kanë të qartë sesi të arrijnë te realizimi.
Në fushën e marrëdhënieve me ndërkombëtarët Vuçiçi nuk është treguar aq shkatërrues dhe aq i rrezikshëm sa paraardhësi, idhulli dhe modeli i paarritshëm i tij. Do të deshte, por nuk është në gjendje. Kjo është edhe arësyeja përse perëndimorfët e tolerojnë. Deri tani, tani për tani.
Na pret një përplasje vendimtare, dhe, nëse kjo do të ndodhë në zgjedhje ose jo, kjo i mbetet të ardhmes së afërt. Shumë shpejt do të bëhet e qartë. Sepse mënyra sesi ky pushtet i përjeton zgjedhjet, nuk të lë të mendosh për ndonjëfarë ecurie të mirë. Këtë pushtet, dhe tani po guxoj të parashikoj, ka për t’a shkatërruar ndonjëri nga brenda të cilit i ka ardhur në majë të hundës dhe i cili duke shpëtuar vetveten, do të shpëtojë edhe Serbinë nga ky pushtet i tmerrshëm. Këtij aktori, imagjinar apo real, të ngjarjeve historike, protestat masive në Serbi do t’i shërbejnë ai nxitje, si inkurajim, si dallgë që do t’a çojë drejt triumfit. A ka ndonjë njëri aty brenda, sëpaku një grusht njerëzish të vetëdijshëm dhe të vendosur? Ka, ndoshta!
Ajo që do të ishte katastrofike është që të humbasë momentum. Iniciativa në krijimin e realitetit politik dhe shoqëror. Studentët i’a arritën kësaj. Është koha t’u vimë në ndihmë që puna të shpihet deri në fund.
Me Millosheviçin iku një epokë, ndërsa me Vuçiçin ikën vetëm ai. Të presim 1 nëntorin. I bie e shtunë. E përshtatshme apo jo.
[i] https://radar.nova.rs/politika/milosevic-vucic-autokratija/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
