Miodrag Vllahoviç [i]
Viti i ri nisi me suksese diplomatike të Kosovës. E para, pasaporta kosovare nuk ka më nevojë për vizë në zonën Shengen. Vendimi hyri në fuqi me 1 janar 2024, siç ishte parashikuar. Lista e vendeve ku qytetarët e vendit tonë fqinjë verilindorë mund të udhëtojnë pa preocedura të veçanta të zgjerimit, u zgjerua përfundimisht edhe në Spanjë, Ministria e punëve të jashtme e së cilës, sikurse pritej, me këtë rast nënvizoi se kjo kurrsesi nuk do të thotë njohje e Kosovës nga ana e Madridit.
Më tej, presidentja e Kosovës vizitoi Vatikanin dhe, pas takimit me Papën, deklaroi se Kosova do të hapë misionin e saj diplomatik pranë Selisë së Shenjtë. Kjo është gjithsesi domethënëse, jo vetëm në nivelin e marrëdhënieve reciproke me Shtetin Papnor.
Ndërkohë u deklarua shitja e raketave amerikane kundërtank “Javelin (“shigjeta”) me vlerë 70 milionë dollarë. Kjo është ngjarje me vlerë të madhe jo vetëm për fushën e sigurisë por gjithsesi ka vlerë edhe diplomatike sepse ndryshon ecurinë tashmë të përcaktuar të gjërave në Ballkanin Perëndimor dhe vë në pikëpyetje njëfarë “njëdimensionaliteti” të qëndrimit amerikan të viteve të fundit i cili, në forma të ndryshme, bazohej në mbështetjen speciale për Serbinë e Vuçiçit.
Raketat “Javelin”, sikurse është treguar, janë treguar shumë efikase në luftën kundër tankeve ruse në territorin e Ukrainës… Nuk ka nevojë ta cilësojmë në mënyrë të veçantë se një gjë e tillë është mesazh direkt drejtuar Beogradit zyrtar, pas aksionit të pasuksesshëm terrorist i cili përfundoi në Banjska. Vringëllimi i armëve nga ana e Beogradit tani do të heshtë.
TELASHE ME SERBINË
Paraprakisht targat e automjeteve të Kosovës, me disa vite vonesë, u bënë legale në Serbi.
Shumë komentatorë këtë vendim “të befasishëm” të Aleksandër Vuçiçit e interpretuan si nevojë të tij për të bërë lëshime pas rezultateve tejet të dyshimta të zgjedhjeve të parakohëshme dhe situatës politike e cila tani duket dramatike – në mënyrë që të zbutë ashpërsinë e kritikave të Perëndimit për shkak të keqpërdorimeve të dukshme dhe mashtrimeve zgjedhore, jo vetëm në Beograd.
Taktika e Vuçiçit pas zgjedhjeve, efektet e së cilës nuk mund t’i parashikojmë në tërësi, është – të këmbëngulë dhe të presë.
Ballansimi mes palës ruse (ambasadori rus Bocan Harçenko praktikisht është shndërruar në një zëdhënës të pushtetit serb, deklaratat publike të të cilit plotësojnë atë që Vuçiçi, dhe, nganjëherë ndonjë prej ujëmbartësve të tij, deklaron), dhe asaj amerikane, të cilën e përfaqëson – i paevitueshmi në Beograd – ambasadori Hill. Është taktikë e vjetër e presidentit të Serbisë të cilën ai, edhe sikur të dojë, nuk ka mundësi, dhe ndoshta edhe nuk ka dëshirë, ta ndryshojë. Për atë, në vitin zgjedhor në ShBA, dhe me problemet serioze të aleatit më të afërt europian Viktor Orban, formula shpëtimtare do të ishte – kthimi i Donald Trampit në Shtëpinë e Bardhë. Hapësira manovruese është pra tejet e ngushtuar dhe e reduktuar në një kartë të vetme, sepse – Vuçiçi nuk ka një zgjidhje më të mirë në situatën e dhënë, pa marrë parasysh mangësitë e dukshme dhe dobësitë e opozitës së tij, ekuacioni politik serb është i thjeshtë: Vuçiçi është sfida më e madhe e vetvetes.
PERËNDIMI NË UDHËKRYQ
Që gjërat kanë ndryshuar, këtë e treguan edhe reaksionet e Berlinit dhe Londrës zyrtare. Roli dhe politika e Serbisë përfundimisht morën mesazhin të cilin shumë nga fqinjësia e Serbisë e prisnin prej vitesh.
Serbia është emëruesi i përbashkët i të gjithë krizave ballkano-perëndimore – që nga Bosnjë e Hercegovina e Mali i Zi e deri te tensionet permanente me Kosovën. Politika tërhiq e mos këput doli joefikase. Ajo shënjoi edhe periudhën e mosdakordësisë koncpetuale dhe politike mes Uashingtonit dhe Brukselit në rastin e Ballkanit Perëndimor – mbi të cilin është folur e shkruar pak. Kjo temë “jopopullore” doli në sipërfaqe me rastin e konfrontimit të Procesit të Berlinit dhe “Ballkanit të hapur”. Përfundoi me shpërbërjen e platformës së dytë por me jo me fitoren dhe suksesin e të parës.
Shpallja e orientimit proeuropian të qeverisë malazeze të kryeministrit Spajiç do të duhet të përballet me deklaratën e ministrit Krapoviç dhe “racionalizimit” të qëndrimeve për tekstin në pllakën përkujtimore (Bëhet fjalë për një pllakë përkujtimore e cila ka të bëjë më luftën e viteve 90-të të shekullit të kaluar, teksti i së cilës, sipas ministrit Krapoviç, “nuk është adekuat” dhe se duhet të ndryshohet. Gjithashtu edhe një deklaratë tjetër e po këtij ministri në lidhje me anijen “Jadran” që nga koha e ish-Jugosllavisë bënë që kolegu i tij kroat Anushiç ta shtyjë takimin me kolegun malazez. Shën. i përkth.) nga ana e kolegut të tij, ministrit të jashtëm Ivanoviç, me realitetin e pozicionit aktual të shtetit malaezez dhe pushtetit të tij. Kështu si janë punët, shanset për një politikë sovrane, efikase dhe proeuropiane të Malit të Zi janë të pakta. Për këtë edhe komunikimi me Kroacinë, fqinjin tonë dhe aleatin në NATO, do të varet nga pozicioni i Serbisë së Vuçiçit.
Gjërat do të ishin akoma më keq sikur rajonin tonë, në një mënyrë tragjike, por të dukshme dhe të qartë për të gjithë, të mos i ndihmonte agresioni kriminal i Rusisë në Ukrainë. Pa marrë parasysh këtë qëllim të përkohëshëm, Serbia ruajti “statusin preferencial” me palën perëndimore. Shkaku, pas disa dyshimeve, mund të merret me mend, – dërgesat e municioneve dhe armëve në Ukrainë, nëpërmjet kanaleve indirekte, e shpëtuan Vuçiçin, d.m.th. ia zgjatën jetën pushtetit të tij.
Nuk duhet harruar gjithashtu se – për shkak të “shkretëtirës” politike në skenën politike serbe, Vuçiçi në shumë adresa, në mënyrë të veçantë në Uashington, përjetohej si obsioni i vetëm i qëndrueshëm në Beograd. Situata është vërtetë origjinale” “stabilokracia” serbe e cila shkakton destabilitet në mjedisin përrteh saj.
Mesazhet e fundit të Perëndimit – tani për tani – mund të interpretohen si ndryshim i retorikës ndaj Beogradit zyrtar. Rëndësia e këtij ndryshimi nuk duhet nënvlerësuar. Ajo është tregues i të kuptuarit se politika e deritanishme ndaj rajonit në tërësi, ose më mirë të themi sipas efekteve, ishte e gabuar – sepse bazohej pikësëpari në relacionin me Beogradin. Problemet e braktisura në Bosnjë e Hercegovinë dhe thellimi i krizës në Mal të Zi si dhe zgjatja e çfarëdolloj zgjidhje për Kosovën, vënë në pikëpyetje jo vetëm agjendën proeuropiane dhe euro-atlantike, ose më mirë të themi aleancën, por edhe efikasitetin e luftës kundër ndikimit malinj të Rusisë.
Për vlerësimin e efektit të retorikës së re nga metropolet europiane dhe analizën e pasojave të qëndrimit të ri amerikan (ose më saktë, disa momenteve të reja në raportin amerikan ndaj rajonit) do të duhet kohë. Nëse nuk vazhdohet me komunikim të profilizuar qartë me Beogradin zyrtar, të cilin duhet ta pasojnë masa konkrete, do të vazhdojë inercia e keqe e cila, përveç Vuçiçit të cilit i intereson satus kuoja, më shumë u shkon për shtat asipratave dhe synimeve të Kremlinit.
Për këtë, sikurse e kemi nënvizuar disa herë, raporti ndaj Ballkanit Perëndimor është pikërisht test për efikasitetin dhe frytshmërinë e sinergjisë Uashington-Bruksel, por edhe pjesa e dukshme e raporteve komplekse, ose më mirë të themi e konfrontimit me Rusinë – gjatë dhe pas agersionit në Ukrainë.
KTHIM NË ARENËN E LUFTËS (DUBROVNIKASE)
Gjatë kësaj kohe edhe në Bosnjë e Hercegovinë – festimi i përsëritur dhe jokushtetues i 9 janarit (në Republikën Srpska të B e H datë 9 janar është caktuar – në kundërshtim me Kushtetutën e Bosnjë e Hercegovinës – si festë kombëtare për entitetin serb, në përkujtim të 9 janarit 1992 kur pati “fituar” referendumi për shpalljen e pavarësisë së entitetit serb të atjeshëm. Shën. i përkth.), kriza permanente, disfunksionaliteti i strukturave shtetërore dhe, thënë në mënyrën më të butë, veprimtaria kontraverse e Përfaqësuesit të lartë të bashkësisë ndërkopmbëtare – si edhe në Mal të Zi, pasojat e ndërhyrjeve të Serbisë së Vuçiçit janë të dukshme.
Kriza politike dhe ajo e përgjithshme malazeze çdo ditë që kalon fiton elementë të rinj degradimi. E fundit – aspak e rastësishme – shkëmbi i retorikës së rëndë me Kroacinë me rastin e pllakës përkujtimore në vendin ku ka qënë kampi përqëndrimit gjatë luftës në Morinj, dhe, në mënyrë të pashmangshme, edhe në lidhje me anijen shkollore “Jadran” është pasojë e vartësisë politike dhe ideologjike të pushtetit të pas-gushtit në Mal të Zi nga rregjimi në Beograd.
Si do të shkojën punët më tej, kjo varet nga interesimi i Uashingtonit dhe i partnerëve europianë që të ndryshojnë politikën e tyre ndaj Serbisë, ose më mirë të themi ndaj Ballkanit Perëndimor në tërësi.
Ky nuk është kurrfarë zbulimi, as risie, do të thonë shumë veta. Kjo gjithsesi nuk e zvoglon nevojën historike që angazhimi në Ballkanin Perëndimor të bëhet më efikas.
*Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
[i] https://www.pobjeda.me/clanak/otkrivanje-tople-vode-na-balkanu
