Detajet kryesore të fushatës së NATO-s, përgatitur nga gazetarët Shkelqim Hysenaj, Doruntina Baftiu– Radio Evropa e Lire, ndërsa shënohet 25 vjetori i bombardimeve të NATO-s kundër Beogradit
***
24 mars 1999.
Pak pas orës 19:00 në kryeqytetin e Serbisë, Beograd, dëgjohen sirenat e para.
Ato paralajmërojnë fluturimin e aeroplanëve ushtarakë të NATO-s mbi qellin e Serbisë.
Pak para orës 21:00, dëgjohet një shpërthim i fuqishëm në fabrikën e aeroplanëve “Lola Utva”, në Pançevë të Serbisë.
Flaka dhe tymi mbulon këtë lokacion në periferi të Beogradit. Ky moment shënon fillimin e një fushate 78-ditore të bombardimit të Jugosllavisë.
Aeroplanë të NATO-s bombarduan në territorin e Serbisë, Kosovës dhe Malit të Zi.
Si erdhi deri te bombardimi?
Mes dilemash dhe kundërshtimesh nga Kina dhe Rusia, atëbotë sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Javier Solana, më 23 mars 1999, në orën 22:17, urdhëroi një sulm ajror mbi Republikën Federale të Jugosllavisë.
Arsyetimi, në Serbi nuk ka gatishmëri për zgjidhje politike të krizës së Kosovës.
Sulmet ajrore nisën pa aprovimin e Këshillit të Sigurimit të Organizatës së Kombeve të Bashkuara.
Vendimi për bombardim u ndërmor pas refuzimit të asokohe presidentit të Jugosllavisë, Sllobodan Millosheviq, që të zgjidhej politikisht kriza e Kosovës.
Fakte të rëndësishme
Më 1999, në Kosovë llogaritej se ishin rreth 40 mijë trupa ushtarake jugosllave.
Në mars 1999, UNHCR-ja përllogariste rreth 475 mijë kosovarë të zhvendosur pas ofensivës së forcave ushtarake dhe policore serbe. Ky numër vazhdoi të rritej dhe deri në fund të luftës, rreth një milion kosovarë ishin larguar nga vendi.
Sipas të dhënave të publikuara nga Fondi për të Drejtën Humanitare, gjatë luftës në Kosovë, më 1998-1999, janë vrarë mbi 13.500 persona – 76 për qind e të cilëve besohet se kanë qenë civilë. Për më shumë se 1.600 persona të zhdukur në luftë vazhdon kërkimi.
Çka bombardoi NATO-ja?
Bombardimet kishin tri objektiva kryesore: mbrojtjen ajrore jugosllave, sistemet e komandës dhe kontrollit dhe forcat ushtarake serbe të dislokuara në Kosovë.
Sulmet kryesore
24 mars
Bombardohet fabrika për prodhimin dhe riparimin e aeroplanëve në Pançevë, si dhe bombardohen objekte të tjera me rëndësi ushtarake në Serbi.
25 mars
Bombardohet një lokacion në Rozhajë të Malit të Zi, shumë pranë kufirit me Kosovën.
26 mars
Shkatërrohet depoja e karburantit në Lipovicë të Serbisë. Dëmtohet një pjesë e rrjetit elektrik në Batajnicë.
28 mars
Goditet fabrika ‘Sloboda’ në Çaçak, një prodhues i madh i pajisjeve elektroshtëpiake në Serbi.
1 prill
Granatat godasin një urë midis Novi Sadit dhe Petrovaradinit në Serbi.
3 prill
NATO-ja godet ndërtesa qeveritare në Beograd.
4 prill
Në Beograd bombardohet selia e Ushtrisë Jugosllave.
Shkatërrohet depoja ‘Beopetrol’ në Beograd dhe Bogutovc në Kraljevë.
Bombardohet depoja e karburantit në fabrikën e kaldajave në Beograd të Ri.
Sulmohet rafineria e naftës në Pançevë.
Sulmohet aeroporti i Sllatinës afër Prishtinës.
Sulmohet ‘NIS Jugopetrol’ në Smederevë të Serbisë.
5 prill
Goditet një fabrikë e kaldajave dhe rafineria e naftës në Novi Sad.
Goditen depo tjera të ‘Naftagas promet’ 10 km larg Somborit.
Sulmohet aeroporti kryesor i Beogradit.
Goditet ‘NIS Jugopetrol’ në Prishtinë.
Goditet një fabrikë e duhanit në Nish të Serbisë.
Goditet fabrika kimike ‘Milan Blagojeviq’ në Lluçan të Serbisë.
6 prill
Sulmohet depoja e ‘Beopetrol’ në fshatin Krushë e Madhe në Rahovec.
Sulmohet fabrika e kimikateve ‘Milan Blagojeviq’ në Lluçan të Serbisë.
7 prill
Bombardohet depoja e ‘Jugopetrol’-it në Sombor të Serbisë.
Bombardohen disa lokacione në Prishtinë dhe në Novi Sad të Serbisë.
8 prill
Sulmet e NATO-s vazhdojnë në Kralevë, mbi objektet qeveritare në Beorgad dhe qytete përreth.
9 prill
Aeroplanët e NATO-s bombardojnë kompaninë ‘Zastava Automobili’ në Kragujevc të Serbisë, ‘NIS Jugopetrol’-in në Smederevë dhe transmetuesit e RTS-it në majën e Goleshit, pranë aeroportit të Prishtinës.
10 prill
Bombardohen aeroportet e Prishtinës, Nishit dhe Kralevës.
11 prill
Sulmohet kompleksi malor ‘Divcibare’ afër malit Zlatibor dhe një zonë banimi në Novi Sad.
12 prill
Bombardohen disa lokacione në Kosovë dhe në Serbi, në mesin e tyre një tren, depoja e ‘Jugopetrol’-it në Prishtinë, një hotel në Kopaonik të Serbisë. Sulme të tjera në depo nafte në Novisad, Pançevë dhe Kragujevc.
13 prill
Sulme të tjera në depo nafte në Kosovë dhe Serbi.
14 prill
Goditet gabimisht një kolonë me civilë në Kosovë.
Sulmet vazhdojnë në Prishtinë, kryesisht mbi depo nafte.
15 prill
Sulmohen disa lokacione në Serbi.
16 prill
Sulmohet sërish rafineria e naftës në Pançevë dhe ajo në Novi Sad.
18 prill
Sulmohen disa lokacione në Pançevë të Serbisë, por edhe të tjera në afërsi të aeroportit të Sllatinës në Kosovë.
19 prill
Sulmohet një lokacion në Suboticë dhe fabrika e kimikateve në Bariç të Serbisë.
Shkatërrohet transmetuesi i komunikimeve afër Prishtinës.
20 prill
Sulmohen minierat e thëngjillit në Bardh në afërsi të aeroportit të Sllatinës, në periferi të Prishtinës.
Bombardohen objekte qeveritare në Prishtinë dhe një rafineri e naftës në Novi Sad.
21 prill
Sulmohet selia kryesore e Partisë Socialiste të Serbisë në Beograd të Serbisë.
22 prill
Sulmohet një nga rezidencat e presidentit të Jugosllavisë, Sllobodan Millosheviq.
Sulme në Prishtinë dhe Novi Sad.
23 prill
Bombardohet Radio Televizioni i Serbisë – RTS, në Beograd. Sulmohet një urë në Novi Sad dhe lokacione të tjera në Serbi.
25 prill
Sulmohet zona industriale në Nish.
26 prill
Bombardime në Sombor, Novi Sad, Nish dhe Kragujevc të Serbisë.
Sërish bombardohet aeroporti i Sllatinës në Kosovë.
27 prill
Bombardime të rënda në Beograd dhe Surdolicë në Serbi.
Në Kosovë: bombardime në Sllatinë, Deçan, Pejë, Lipjan.
28 prill
Bombardohet rafineria e naftës në Novi Sad, një transmetues televiziv në majën Frushka Gora, dhe bombardohet një depo nafte në qytetin Pozhegut.
Në Kosovë bombardohet një lokacion në Mitrovicë, Prishtinë dhe miniera në Stantërg.
Një granatë bie gabimisht në Sofje të Bullgarisë.
Bombardohet një pjesë e aeroportit të Gollubovacit, afër Podgoricës në Mal të Zi, si dhe në Bar dhe Bijelo Polje.
30 prill
Bombardohen objekte qeveritare në Beograd.
Bombardohet ura mbi lumin Lim në Murino, Mal të Zi.
1 maj
Gabimisht bombardohet një autobus i Nish Express-it në urën e Lluzhanit, në periferi të Prishtinës.
2 maj
Bombardohet kryesisht rrjeti i energjisë elektrike.
Goditet një autobus në Pejë dhe një depo nafte në Prishtinë dhe Rahovec.
Bombardohet një seli e RTS-it dhe rafineria e naftës në Novi Sad.
5 maj
Bombardohet sërish ‘Jugopetrol’-i në Nish.
7 maj
NATO-ja gabimisht bombardon Ambasadën e Kinës në Beograd. Vriten tre gazetarë kinezë.
Sulme të rënda në Nish.
Bombardohet një urë rrugës që çon në Rumani.
8 maj
Sulme intensive në Beograd, kryesisht mbi rrjetin elektrik.
10 maj
Bombardohet fabrika e kimikateve ‘Prva Iskra’ në Bariç.
13 maj
Bombardohet një lokacion në Korishë të Prizrenit. NATO-ja thotë se aty ishte një vendkomandë e ushtrisë dhe policisë serbe. Vriten dhe lëndohen shqiptarë lokalë.
14 maj
Bombardohet një kamp refugjatësh në magjistralen Prishtinë – Prizren, afër fshatit Korishë.
15 maj
Bombardohen depot e ‘Jugopetrol’-it në Bor dhe Beograd.
17 maj
Bombardohet sërish ‘Jugopetrol’-i në Bor.
19 maj
Bombardohet depoja ‘Jugopetrol’ në Beograd.
20 maj
Sulmet ajrore dëmtojnë rezidencat e ambasadorit të Zvicrës, Spanjës, Suedisë, Norvegjisë, Hungarisë në Beograd.
Dëmtohet edhe Ambasada e Libisë, si dhe objekti i misionit diplomatik të Izraelit.
21 maj
Goditet rrjeti përçues i energjisë elektrik në Nish.
22 maj
Goditet dhe dëmtohet rrjeti elektrik në Beograd dhe pjesë tjera të Jugosllavisë.
23 maj
NATO-ja fillon bombardime intensive të rrjetit elektrik. Shumë qytete mbesin pa rrymë dhe pa ujë.
24 maj
Bombardohet rëndë fabrika ‘Millan Bllagojeviq’ në Lluçani të Serbisë.
27 maj
Bombardohet depoja e naftës ‘Jugopetrol’ në Bor.
Sulmohet rrjeti elektrik në Beograd.
30 maj
Bombardime në Beograd, në një urë në Serbinë qendrore dhe sanatoriumi në Surdulicë.
31 maj
Bombardohen transmetuesit në Nish.
10 qershor
NATO-ja ndërpret sulmet ajrore ndaj Jugosllavisë.
OKB-ja miraton rezolutën 1244 që parasheh vendosjen e një administrate ndërkombëtare në Kosovë.
Fillon tërheqja e trupave serbe nga Kosova.
Efikasiteti i sulmeve
Pas përfundimit të Operacionit të Forcave Aleate, NATO lëshoi një vlerësim paraprak të efektivitetit të sulmit të saj kundër një numri objektivash.
Këto objektiva të shkatërruara ose të dëmtuara dukshëm përfshinin:
- 11 ura hekurudhore
- 34 ura autostrade
- 29 për qind e të gjithë depozitimit të municionit serb
- 57 për qind e rezervave të naftës
- Të gjitha rafineritë jugosllave të naftës
- 14 poste komanduese
- Mbi 100 avionë
- Dhjetë fusha ajrore ushtarake
Aeroplanët që garantuan suksesin e NATO-s
Duke pasur shumë shtete anëtare dhe aeroplanë të shumtë në dispozicion, në një raport të NATO-s të vitit 2000 përmenden tri lloje aeroplanësh që kanë luajtur rol kyç në suksesin e bombardimit të Jugosllavisë. Në fushatën ajrore ishin përdorur edhe dronët.
Më 23 prill, nga sulmi i NATO-s mbi RTS-in në Beograd u vranë 16 civilë.
Në prill, po ashtu, u vranë 11 civilë në Surdulica të Serbisë.
Në Murino të Malit të Zi vriten gjashtë civilë më 30 prill.
Në fillim të majit në Nish të Serbisë vriten 14 civilë.
Këto janë vetëm disa nga incidentet dhe nuk paraqesin të gjitha rastet kur bombardimet e pasakta të NATO-s vranë civilë, si në Kosovë, ashtu edhe në Serbi e Mal të Zi.
Pas 78-ditësh të sulmeve, bombardimet u ndërprenë më 10 qershor 1999, me Marrëveshjen Teknike të Kumanovës, e cila parashihte tërheqjen e të gjitha forcave ushtarake dhe policore serbe nga Kosova.
Marrëveshje u pasua me miratimin e Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara.
Kjo Rezolutë, ishte një kompromis i pesë vendeve të përhershme anëtare të Këshillit të Sigurimit në bazë të së cilës, në Kosovë vendosej një administratë e Kombeve të Bashkuara – UNMIK, e cila administronte fazën transitore deri në ngritjen e institucioneve vendore dhe zgjidhjen e përhershme të statusit të Kosovës.
Më 12 qershor 1999 filloi vendosja e rreth 50,000 ushtarëve nga 36 vende të botës, prej të cilëve 30,000 ishin nga vendet e NATO-s.
KFOR-i është i pranishëm edhe sot dhe kujdeset për sigurinë e Kosovës./REL
