Ndërsa Rusia u bë vendi i parë që njohu talebanët si qeverinë në pushtet të Afganistanit, lidhjet e gjata të Moskës me aleatët e saj tradicionalë janë prishur. Cilët janë ish-partnerët e Moskës dhe cilët janë aleatët e rinj?
Në një veprim që shkaktoi reagime të forta, Rusia u bë vendi i parë në botë që njohu talebanët si qeverinë në pushtet të Afganistanit.
“Ne besojmë se akti i njohjes zyrtare të qeverisë së Emiratit Islamik të Afganistanit do t’i japë shtysë zhvillimit të bashkëpunimit produktiv dypalësh midis vendeve tona në fusha të ndryshme”, tha Ministria e Jashtme e Rusisë në një deklaratë të enjten.
Talebanët, një grup militant islamik, morën kontrollin e Afganistanit në gusht 2021 pas tërheqjes së forcave amerikane dhe të NATO-s, duke rrëzuar qeverinë e mbështetur nga Perëndimi.
As SHBA-të dhe as BE-ja nuk e kanë njohur zyrtarisht grupin, dhe Uashingtoni ende i përcakton talebanët si një organizatë terroriste, ose më konkretisht, një Terrorist Global të Caktuar Posaçërisht (SDGT).
Në korrik 2024, Presidenti rus Vladimir Putin i quajti talebanët “aleatë në luftën kundër terrorizmit”. Presidenti i Rusisë gjithashtu i referohej më parë talebanët si “aleatë”, ndërsa Ministri i Jashtëm Sergej Lavrov i quajti ata “njerëz të shëndoshë mendërisht”.
Miqtë e rinj të Moskës
Që nga fillimi i pushtimit të plotë të Ukrainës nga Moska në fillim të vitit 2022, Kremlini ka kërkuar gjithnjë e më shumë bashkëpunim me regjimet totalitare, përfshirë Korenë e Veriut dhe Iranin, për të avancuar partneritetet ekonomike dhe ushtarake.
Irani ishte ndër të parët që forcoi lidhjet e tij me Kremlinin. Teherani i dorëzoi Rusisë mijëra dronë sulmues Shahed dhe më pas ndau planet përkatëse teknologjike, duke i mundësuar Moskës të krijojë linja prodhimi vendase.
Këto dronë tani po prodhohen në objektet ruse në sasi që rriten me shpejtësi dhe po luajnë një rol kyç në fushatën e bombardimeve të Kremlinit kundër qyteteve, vendeve të infrastrukturës dhe civilëve ukrainas.
Në janar, Rusia dhe Irani nënshkruan një Traktat Gjithëpërfshirës të Partneritetit Strategjik, të cilin Vladimir Putin e vlerësoi si një “përparim të vërtetë” në marrëdhëniet dypalëshe.
Por kur Izraeli dhe më vonë SHBA-të filluan një fushatë sulmesh ajrore kundër objektivave iraniane, Moska nuk erdhi për të mbështetur një aleat dhe nuk ishte e gatshme ose e paaftë të ofronte asgjë më thelbësore sesa gjestet diplomatike.
Putini i përshkroi sulmet ajrore të SHBA-së mbi objektet bërthamore iraniane si akte të “agresionit të paprovokuar” pa “asnjë bazë apo justifikim” në mes të luftës së tij të paprovokuar gjithëpërfshirëse kundër Ukrainës në vitin e saj të katërt.
Deri në fund të vitit të kaluar, kur dronët dhe teknologjia iraniane nuk e afruan Rusinë me pushtimin e të gjithë Ukrainës apo edhe të të gjitha rajoneve të Luhanskut dhe Donetskut, të cilat Moska është përpjekur t’i pushtojë që nga viti 2014, Kremlini përfshiu një aleat tjetër.
Këtë herë mbështetja nuk erdhi në teknologji apo pajisje, por në trupa në terren.
Koreja e Veriut dërgoi dhjetëra mijëra ushtarë për të mbështetur trupat ruse, pasi ato nuk mundën t’i shtynin forcat ukrainase nga rajoni Kursk i Rusisë pas inkursionit të papritur të Kievit në gusht 2024.
Pasi dërgoi fillimisht 11,000 trupa në Rusi në vjeshtën e vitit të kaluar, rreth 4,000 prej atyre ushtarëve të Koresë së Veriut u vranë ose u plagosën gjatë vendosjes, sipas zyrtarëve perëndimorë. Megjithatë, bashkëpunimi i Phenianit me Moskën është forcuar edhe më shumë që atëherë.
Koreja e Veriut tani është gati ta trefishojë këtë numër dhe të dërgojë deri në 30,000 ushtarë të tjerë për të përforcuar trupat e Moskës.
Sipas një zyrtari të inteligjencës ukrainase, këto trupa të reja mund të mbërrijnë në Rusi në muajt e ardhshëm.
Ish-aleatët e Moskës
Ndërsa e bllokuar në Ukrainë, Rusia ka humbur gradualisht ndikimin e saj në hapësirën ish-sovjetike. Evolucioni më i habitshëm në këtë kuptim është humbja e fortesës së Rusisë prej dekadash në rajonin e Kaukazit Jugor.
Në shtator 2023, Azerbajxhani rimorri kontrollin e plotë të rajonit të Karabakut pas një fushate ushtarake të rrufeshme, pas një konflikti dhjetëvjeçar me Armeninë në të cilin Rusia ishte një aktor qendror.
Pothuajse dy vjet më vonë, Jerevani dhe Baku po bëjnë histori larg Rusisë duke rënë dakord për tekstin e një marrëveshjeje paqeje dhe duke normalizuar marrëdhëniet e tyre pas një konflikti të përgjakshëm që deri vonë nuk kishte fund në horizont.
Dhe megjithëse rruga përpara është ende një sfidë për të dy vendet, rruga duket se është e qartë dhe tani përfshin Turqinë, por jo Rusinë, e cila ka tërhequr fijet në konflikt që nga vitet 1990.
Marrëdhëniet e Moskës me Bakun dhe Jerevanin nuk kanë qenë kurrë aq të këqija sa janë tani.
Azerbajxhani dhe Rusia
Në dhjetor 2024, një avion pasagjerësh i Azerbajxhanit Airlines u rrëzua ndërsa ishte në një fluturim nga Baku për në Grozni, kryeqytetin rajonal të republikës ruse të Çeçenisë.
Autoritetet e Azerbajxhanit thanë se avioni u godit aksidentalisht nga zjarri i mbrojtjes ajrore ruse, pastaj u përpoq të ulej në Kazakistanin perëndimor kur u rrëzua, duke vrarë 38 nga 67 personat në bord.
Putin i kërkoi falje Presidentit të Azerbajxhanit, Ilham Aliyev, për atë që e quajti një “incident tragjik”, por nuk pranoi përgjegjësinë. Aliyev kritikoi Moskën për përpjekjen për të “heshtur” incidentin dhe kërkoi që ata që janë përgjegjës të ndëshkohen.
Por marrëdhëniet midis ish-aleatëve vetëm sa janë përkeqësuar që atëherë.
Në maj, Aliyev refuzoi të merrte pjesë në paradën e Ditës së Fitores së Rusisë në Moskë së bashku me udhëheqës të tjerë të vendeve ish-sovjetike. Më vonë atë muaj, një ministër i jashtëm ukrainas vizitoi Bakun, një shenjë e lidhjeve më të ngushta me Kievin.
Tensionet u përshkallëzuan me shpejtësi gjatë javës së kaluar, kur policia ruse bastisi shtëpitë e disa azerbajxhanasve etnikë në Jekaterinburg, qyteti i katërt më i madh i Rusisë, në atë që autoritetet e quajtën pjesë të një hetimi për vrasje që datojnë dekada më parë.
Vëllezërit Huseyn dhe Ziyaddin Safarov vdiqën në bastisje, dhe disa azerbajxhanas të tjerë etnikë u plagosën rëndë.
Baku reagoi shpejt dhe fuqishëm duke anuluar fillimisht vizitat zyrtare ruse të planifikuara më parë, duke thirrur ambasadorin rus në Baku për të protestuar dhe më pas duke anuluar ngjarjet kulturore ruse.
Megjithatë, reagimi kulmoi deri më tani me autoritetet azerbajxhanase që bastisën zyrat e agjencisë shtetërore të lajmeve Sputnik Azerbajxhan të Rusisë, në pronësi të Rossiya Segodnya, e cila nga ana tjetër është në pronësi dhe operohet nga qeveria ruse. Drejtorit ekzekutiv dhe kryeredaktorit iu dhanë katër muaj paraburgime.
Në të njëjtën ditë, presidenti i Azerbajxhanit pati një telefonatë me homologun e tij ukrainas, gjë që e zemëroi më tej Kremlinin.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy tha se shprehu mbështetje për Bakun “në një situatë ku Rusia po ngacmon qytetarët azerbajxhanas dhe po kërcënon Republikën e Azerbajxhanit”.
Menjëherë pas kësaj, një media azerbajxhanase publikoi atë që e quajti një regjistrim që sugjeronte se ushtria ruse urdhëroi sulmin me raketa në dhjetor 2024 në fluturimin 8243 të AZAL.
Media azere Minval pretendon se ka marrë një “letër anonime… që përmban dëshmi, klipe audio dhe detaje teknike” që tregojnë për “mangësi teknike në pajisjet e komunikimit të përdorura në atë kohë. Media nuk dha detaje se kur ishte dërguar letra e supozuar.
Tre ditë pas rrëzimit, në një fjalim drejtuar kombit, Aliyev tha: “mund të themi me qartësi të plotë se avioni u rrëzua nga Rusia (…) Nuk po themi se është bërë qëllimisht, por është bërë.”
Armenia dhe Rusia
Fushata e shpejtë e Azerbajxhanit në Karabak në vitin 2023 i tregoi Armenisë atë që regjimet e Sirisë dhe Iranit zbuluan më vonë – Rusia nuk po ndërhyn për të mbështetur aleatët e saj kur ata kanë nevojë.
Ekspertët ushtarakë shtojnë se Rusia gjithashtu nuk është plotësisht e aftë ta bëjë këtë që nga shkurti i vitit 2022 me të gjitha burimet dhe trupat e saj të bllokuara në pushtimin e plotë të Ukrainës nga Moska.
Disa javë pas operacionit të Azerbajxhanit, Armenia ratifikoi statutin e Gjykatës Ndërkombëtare Penale, e cila kishte lëshuar një urdhër arresti për Putinin me dyshimin për deportim të paligjshëm të qindra ose më shumë fëmijëve nga Ukraina në mars të vitit 2023, gjysmë viti para se Jerevani t’i nënshtrohej juridiksionit të gjykatës në Hagë.
Në vitin 2024, në një zhvillim të paprecedentë, Armenia ngriu pjesëmarrjen e saj në Organizatën e Traktatit të Sigurisë Kolektive (CSTO) të udhëhequr nga Kremlini – përgjigja e Moskës ndaj NATO-s.
Dhe një vit më vonë, në fillim të vitit 2025, parlamenti armen miratoi një projektligj që synonte fillimin e procesit të anëtarësimit në Bashkimin Evropian – një hap në fund të fundit armiqësor për sa i përket Moskës. i shqetësuar.
Moska është përpjekur të riparojë bashkëpunimin me ish-aleatin e saj. Lavrov vizitoi Jerevanin më 20 maj, duke sinjalizuar qëllimin e Kremlinit për të stabilizuar dhe forcuar lidhjet me Armeninë.
Disa ditë më pas, Përfaqësuesja e Lartë e BE-së për Punët e Jashtme dhe Politikën e Sigurisë, Kaja Kallas, vizitoi Armeninë, duke nënshkruar një marrëveshje partneriteti me autoritetet në Jerevan.
Sipas Ministrisë së Punëve të Jashtme të Armenisë, palët jo vetëm që përfunduan negociatat mbi axhendën e re të partneritetit, por – ajo që mund të jetë edhe më e rëndësishme – nisën konsultimet në fushën e mbrojtjes dhe sigurisë “që synojnë të përshtasin bashkëpunimin me sfidat aktuale”.
Por vizita më e rëndësishme nuk u zhvillua në Jerevan, por në Turqi. Ndërsa ministri i jashtëm i Rusisë ishte në Jerevan, kryeministri i Armenisë ishte në Stamboll duke u takuar me presidentin e Turqisë.
Në atë që më parë konsiderohej një skenar i paimagjinueshëm, Rexhep Erdogan dhe Nikol Pashinyan diskutuan hapat e mundshëm për normalizimin e marrëdhënieve midis Turqisë dhe Armenisë. Palët nuk kanë lidhje diplomatike zyrtare dhe kjo ishte “vizita e parë e punës” e Pashinyan në Turqi.
Armenia po kërkon rihapjen e kufirit të saj të përbashkët me Turqinë, gjë që do të ndihmonte në zbutjen e izolimit të vendit. Turqia, një aleate e ngushtë e Azerbajxhanit, mbylli kufirin e saj me Armeninë në vitin 1993 në një shfaqje solidariteti me Bakun për shkak të konfliktit të Karabakut.
Me përshkallëzimet e paprecedentë midis Azerbajxhanit dhe Rusisë, Rexhep Tajip Erdogan tha se do të mbështesë përpjekjet e Armenisë për paqe me Azerbajxhanin.
Është e vështirë të mbivlerësohet rëndësia e kësaj deklarate dhe kjo shfaqje e mënyrës se si ndryshojnë tryezat diplomatike jo vetëm në rajonin e Kaukazit Jugor, por edhe më gjerë, me pasojat e mundshme deri në pushtimin e Ukrainës nga Rusia.
Përshtati në shqip: Argumentum.al
