Zheljko Trkanjec[i]
Druzët janë e vetmja pakicë që shërben në ushtrinë izraelite dhe ky konstatim në një masë të madhe interpreton krizën aktuale në Siri. Kjo pakicë etniko-religjoze qëndroi me Izraelin në vitin 1948 kur e sulmuan arabët dhe ka mbetur aleate deri në ditët e sotme, i lidh “aleanca e gjakut”- Brit Damimi. Meqënëse Druzët jetojnë në Izrael, Liban dhe në Siri, mbrojtja e tyre është bërë justifikim ideal për Jerusalemin që të vazhdojë aktivitetet e tij në këta dy vende fqinjë në mënyrë që të mbrojë interesat e tij.
Konfliktet mes Druzëve sirianë, të cilët duan të ruajnë autonominë që kishin deri në rënien e Bashar al-Asadit, dhe beduinëve, të cilët janë besnikë të qeverisë së re të Ahmed al-Shara (ish pjestar i grupimeve terroriste të cilët bëjnë thirrje në islam për të cilën Jerusalemi nuk u beson), kanë marrë disa qindra jetë njerëzish duke i krijuar hapësirë Izraelit që të paraqitet edhe një herë si fuqi udhëheqëse në Lindjen e Afërt. Druzët lokalë dhe pushteti sirian kanë arritur një armëpushim, por Izraeli të enjten sulmoi potencialet ushtarake siriane në Latakija. Lajmet e fundit bëjnë me dije se armëpushimi mund të ishte i qëndrueshëm sepse Damasku është tërhequr nga ato pjesë ku Druzët janë shumicë në krahinën Sveida, por Shara u përgjigj se përgjegjësit për krimet do të vihen para drejtësisë.
Kina përsëri asgjë, Rusia dhe Irani të përjashtuar
Pamjen e ekulibrit të ri rajonal të fuqisë e tregojnë tre reaksione. Kina, në mënyrë të pritshme, u prononcua duke bërë thirrje për mbrojtjen e integritetit territorial sirian. Rusia, e cila deri në dhjetorin e vitit të kaluar, luante rolin kryesor me dy bazat e saj në Siri, tani është lufizuar në prononcimin sipas të cilit Izraeli “ka shkelur të drejtën ndërkombëtare” – kështu thuhet nga vendi që bën agresion kundër Ukrainës. Deri në dhjetor Rusia dhe Izraeli korrdinonin operacionet ushtarake në mënyrë që të mos shkaktoheshin incidente. Irani, i cili formalisht drejtonte ushtrinë siriane, tani vetëm mund të flasë për “agresionin e çmendur” të Izraelit. Arabët formalisht e dënuan Izraelin. Damasku dhe Jerusalemi madje kanë edhe interes të përbashkët, kundërshtojnë çfarëdo forcim ndikimi të Iranit, ndërsa Shara dëshiron që Rusia të tërhiqet e për pasojë Moska tani është duke punuar për tërheqje drejt bazave në Libi.
Konflikti mes Druzëve dhe forcave qeveritare nuk është i pari dhe nuk është i papritur, Damasku dëshiron shumë të vërë nën kontroll të gjitha pjesët e territorit të shtetit të tij, por në këtë proces vjen puna deri të konflikte të përgjakshme e kësisoj, allavitët, grupim religjoz sirian, ishin viktima të sulmeve brutale në muajin mars. Për këtë Kurdët, të cilët vazhdojnë ende të kontrollojnë Lindjen e vendit, nuk janë të prirur për të dorëzuar armët dhe ta lënë sigurinë e tyre plotësisht në dorë të Damaskut. Po kështu edhe Druzët.
Kryeministri Benjamin Netanjahu i përmbahet deklaratës e cila i faturohet t’a ketë thënë Winston Çërçilli, “kurrë mos e humb rastin që kriza e mirë të dështojë”, e kësisoj çdo fërkim në raportet e pakicave kombëtare me pushtetin qendror e shfrytëzon për të forcuar interesat e tij. Rënia e Asadit, e cila ishte pasojë e shkatërrimit nga ana e Izraelit të lëvizjes militante Hejsbollah të shiìtëve libanezë i cili ishte në shërbim të tij, e hodhi jashtë Iranin nga Siria, e kësisoj Izraelin hyri menjëherë në pikat e rëndësishme strategjike në jug të Sirisë, kontrollon përsëri tërë Golanin, dhe kërkon që ky territor të mbetet i demilitarizuar. Nuk ka aspak ndërmend të tërhiqet nga këta territore derisa të jetë i sigurtë se do të jetë kështu. Nëpërmjet operacioneve ajrore shkatrroi një sasi të madhe pajisjesh uishtarake që kishte mbetur pas Asadit, duke dobësuar kështu domenin e rregjimit të ri. Interesi i kabintetit të sigurisë së Izraelit, gjë për të cilën ekziston konsensus kombëtar, është që Siria të jetë sa më e dobët, pa një pushtet qendror të fortë, sepse janë të shqetësuar se me kalimin e kohës mund të përsëritet depërtimi islam. Siria është e thyer në disa bashkësi, ndër të cilat Kurdët dhe Druzët kanë predispozicion proizraelit, nuk përbën kërcënim dhe ndoshta nuk do të përbëjë kurrë.
Sulmin kundër Druzëve që e kreu vetë Netanjahu sepse Trumpi me 30 qershor nënshkroi urdhërin e heqjes së sanksioneve amerikane për Sirinë e cila nuk do të jetë më e izoluar nga sistemi ndërkombëtar financiar. Izraeli mendon se për një lëvizje të tillë ishte tejet heret sepse mund të forcohet pushteti qendror, por Trumpi deshte të kënaqte vendet arabe. Njëkohësisht Jerusalemi deklaroi se është në kontakt me pushtetin e ri sirian dhe se sëbashku me të dhe me Libanin diskuton mbi mundësinë e normalizimit të raporteve në mënyrë që në sytë e Trumpit të duket bashkëpunues.
Presidenti aemrikan tha se do të dëshironte që Siria t’i bashkohej Marrëveshjeve të Abrahamit nëpërmjet të cilave disa vende arabe (Emiratet e Bashkuara Arabe, Bahreini, Maroku) i kanë normalizuar marrëdhëniet me Izraelin, por Shara ka pohuar se ky model nuk i përgjigjet vendit të tij. Sulmi kundër Druzëve ishte për Jerusalemin një shkak i mjaftueshëm që t’i japë atij mesazhin se duhet të mendojë në lidhje me Marërveshjet e Abrahamit dhe zgjidhjet e sigurisë në jug të vendit, para së gjithash moshyrjen e ushtrisë siriane në atë territor. Pranimi i një veprimi të tillë do të ballafaqonte Sharën me presionin e grupimeve radikale të organizatën e tij, por sulmet me të cilat u ballafaqua Damasku këtyre ditëve krijojnë përceptimin e pafuqisë serioze të pushtetit të tij.
Si edhe në çdo vendim të deritanishëm të Netanjuahut, situata në politikën e brendshme të vendit të tij luan rol të rëndësishëm. Të hënën dhe të mërkurën koalicionin e tij e braktisën dy parti ultraortodokse të cilët janë kundër rikonstruktimit të qeverisë e kësisoj qeveria është tashmë e pakicës. Meqënëse Knesset-i, parlamenti izraelit, me 27 korrik kalon në pushim tremujor, kriza e re i shërben Netanjahut të largojë vëmendjen dhe të evitojë diskutimet për zgjedhje të reja, njëkohësisht vazhdon të diskutohet ende për armëpushimin në Gaza dhe kthimin e pengjeve të tjera, ende 50 syresh, gjë që është çështje e ndjeshme në opinionin publik izraelit, më e ndjeshme se zgjedhjet.
Aktorët kryesorë janë Izraeli dhe Turqia
Enigma e kësaj krize është Turqia, mentorja e qeverisë në Damask. Nikkei Asia shkruan me pasion: “Izraeli dhe Turqia do të bëhen kryesorët në gjeopolitikën evolutive të rajonit”. Ministri turk i punëve të jashtme Hakan Fidan pohoi se kanë qënë në kontakt me Izraelin nëpërmjet kanaleve të zbulimit (Fidani është ish drejtor i shërbimit turk të zbulimit MIT), ndërsa diplomatikisht me shtetet e rajonit dhe me ShBA-të. Mesazhi drejtuar Izraelit ishte i shkurtër “Nuk duam destabilitet”.
Duket sikur Turqia ka vendosur që zgjidhjen t’ia lërë në dorë ShBA-ve në mënyrë që të vazhdojë qetësisht procesi e çarmatimit të Partisë komuniste turke (PKK). Ndikimin në Damask gjithsesi nuk do t’a humbë, ndërsa kohë për përplasje me Izraelin ka. Nuk ka diskutim se analistët në Ankara vlerësojnë nëse i dëmton ata prania izarelite në Jug të Sirisë dhe në këtë plan lind pika momentalisht më e madhja e fërkimeve të mundshme konflikti jo i drejtëpërdrejtë madje edhe i drejtpërdrejtë mes Turqisë dhe Izarelit i cili do të ishte goditje me pasoja katastrofike për sigurinë e tërë Mesdheut Lindor.
Mbetet të shpresojmë se ShBA-të dhe mendja e ftohtë në Ankara, ndoshta edhe në Jerusalem, ku të tillë ka gjithnjë e më pak, të parandalojnë skenarin më të keq dhe që dy fuqitë udhëheqëse në këtë rajon të gjejnë një model bashkëkzistence në të mirë të Sirisë dhe më gjërë.
[i] https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/izrael-koristi-sirijski-kaos-za-jacanje-moci-na-bliskom-istoku-15604921?cx_linkref=jl_home_teme_dana
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
