FOKUS
Viti 2026 duket se po shënon një periudhë të jashtëzakonshme pasigurie globale, ndoshta më të thellë se trazirat e viteve 2020 dhe 2022. Instituti Ndërkombëtar për Studime të Lindjes së Mesme dhe Ballkanit (IFIMES), me qendër në Ljubljanë, Slloveni, ka identifikuar pesë “pika nervoze” që po formësojnë peizazhin ndërkombëtar, sipas analizës së historianit, gazetarit dhe publicistit maqedonas, anëtar i IFIMES, Dejan Azeski*.
1. Greonlanda: Ambiciet e SHBA dhe tensionet brenda NATO-s
Raportet sugjerojnë se ish-presidenti amerikan Donald Trump ka udhëzuar planifikuesit ushtarakë të hartojnë një plan të mundshëm për pushtimin e Greenlandit. Megjithatë, Këshilli i Shtabit të Përbashkët ka kundërshtuar këto ide, duke i konsideruar të paligjshme dhe të pamundura politikisht. Ekspertët paralajmërojnë se një veprim i njëanshëm amerikan mund të destabilizojë NATO-n, duke detyruar vendet evropiane të rishikojnë angazhimin e tyre. Ndërkohë, trupat evropiane të vendosura në Greenland veprojnë si një faktor pengues ndaj manovrave të mundshme të SHBA.
2. Irani: Protesta të brendshme dhe ndikime gjeopolitike
Irani po përballet me trazira të gjera sociale, të nxitura nga vështirësitë ekonomike dhe pakënaqësia politike. Demonstratat kanë sfiduar autoritetin e Liderit Suprem Ali Khamenei dhe kanë ringjallur ndjenja monarchiste, duke reflektuar një kërkesë më të thellë për ndryshim sistemik. Shtetet e Bashkuara kanë përdorur këto trazira si sinjale strategjike, por ndërhyrja e drejtpërdrejtë mbetet e rrezikshme. Azeski thekson se këto protesta nuk janë vetëm një çështje e brendshme: ato lidhen me rivalitetin global midis SHBA, Rusisë dhe Kinës, duke e bërë Iranin një nyje kyçe gjeopolitike.
3. Hungaria: Zgjedhje vendimtare në Europën Qendrore
Zgjedhjet parlamentare që pritet të mbahen këtë pranverë në Hungari janë të ndjekura me kujdes për implikimet e tyre rajonale. Kreu i opozitës, Péter Magyar, aktualisht ka përparësi në sondazhe ndaj Kryeministrit Viktor Orbán, i cili akuzohet për praktika jodemokratike dhe politizim të institucioneve shtetërore. Zgjedhjet mund të përcaktojnë rolin e Hungarisë brenda BE-së, qëndrimin ndaj Ukrainës dhe stabilitetin e politikës qendrore evropiane. Skandalet dhe akuza personale e kanë komplikuar situatën, duke treguar brishtësinë e proceseve demokratike në rajon.
4. Venezuela dhe Kuba: Pasojat rajonale
Arrestimi i Presidentit venezuelan Nicolás Maduro nga forcat amerikane ka shkaktuar efekt domino në Amerikën Latine, sidomos për Kubën. SHBA ka paralajmëruar se qasja e Kubës në naftën dhe mbështetjen financiare nga Venezuela do të ndërpritet, duke e vendosur Havana-n në një pozicion të pasigurt ekonomik. Azeski nënvizon se kriza venezuelane tregon se si trazirat e brendshme të një vendi mund të ndikojnë menjëherë në fqinjët strategjikë.
5. “NATO Islame” në horizont?
Turqia po negocion për t’iu bashkuar një aleance mbrojtjeje midis Arabisë Saudite dhe Pakistanit, duke ngritur mundësinë e një blloku rajonal me detyrime të sigurimit kolektiv, të ngjashme me NATO-n. Analistët vlerësojnë se aleanca mund të ndryshojë balancën e fuqisë në Lindjen e Mesme, Azinë e Jugut dhe pjesë të Afrikës, duke ofruar një kundërpeshë ndaj ndikimit perëndimor. Përbërësit strategjikë – përvoja ushtarake e Turqisë, kapacitetet financiare dhe raketore të Arabisë Saudite, dhe lidhjet strategjike të Pakistanit – mund të krijojnë një bllok ndikues rajonal.
Një vit i pashembullt
Dejan Azeski përfundon se viti 2026 mund të shënojë një periudhë të paparë transformimesh dhe teatri politik. Nga Arktiku në Lindjen e Mesme dhe nga Amerika Latine në Europën Qendrore, ndërveprimi i trazirave të brendshme, ambicieve strategjike dhe aleancave të reja tregon një botë gjithnjë e më të paparashikueshme.
*Dejan Azeski, IFIMES – 2026 in focus: Five neuralgic points of global uncertainty, Ljubljana/Washington/Skopje, 28 shkurt 2026.
Përgatiti në shqip: Argumentum.al
