Intervistë ekskluzive e të përjavshmes franceze Le Point me znj. Alena Douhan, Raportuese Speciale e OKB-së: “Po, sanksionet vrasin në Iran”

Në emër të Zotit, të Plotfuqishmit

Përkthim i një interviste ekskluzive të përjavshmes franceze “Le Point” me znj. Alena Douhan, Raportuese Speciale e OKB-së me titull:

“Po, sanksionet vrasin në Iran”

Gazetar: Armin Arefi

Znj. Alena Douhan, Raportuesja Speciale e Këshillit të OKB-së për të Drejtat e Njeriut, pas kthimit të saj nga Irani thotë se veprimet e SHBA-së po pengojnë dërgimin e ilaçeve në këtë vend.

Znj. Alena Douhan udhëtoi në Iran në periudhën 7 deri më 18 maj 2022, për të vlerësuar sanksionet e SHBA-së kundër Iranit. Ajo është raportuesja e parë speciale e OKB-së që viziton Iranin pas 17 vitesh. Znj. Alena Dohan është ngarkuar nga Këshilli i të Drejtave të Njeriut të OKB-së për të shqyrtuar ndikimet e masave shtrënguese të njëanshme të SHBA-së mbi Iranin. Gjatë vizitës së saj 12-ditore në Iran, znj. Alena Douhan u takua me zyrtarë të qeverisë iraniane, me përfaqësues të shoqërisë civile, ekspertë të shëndetësisë si dhe institucioneve financiare.

Në një intervistë ekskluzive për “Le Point” më datë 4 qershor 2022, ajo foli për ndikimet e sanksioneve të SHBA në Iran.

Pyetje: Cilat janë ndikimet reale të sanksioneve ndaj Iranit?

Ndikimet e këtyre sanksioneve ndaj Iranit ishin të ndryshme nga vendet e tjera që janë nën sanksione si Zimbabve dhe Venezuela që unë vizitova. Irani, për shembull, ka një sistem shëndetësor dhe arsimor relativisht të zhvilluar. Si rezultat, ajo nuk është prekur aq nga sanksionet sa Venezuela. Nga ana tjetër, Irani  i siguron vetë nevojat për produkte ushqimore. Prandaj nuk kam parë në Iran njerëz që hanë vetëm një herë në ditë. Megjithatë, sanksionet kanë pasur një efekt të thellë në jetën e iranianëve në shumë mënyra.

Pyetje: Cilat janë ndikimet e sanksioneve mbi iranianët?

Ndikimi i parë është ekonomik, sepse Irani nuk është në gjendje të bëjë biznes. Situata ekonomike e vendit është përkeqësuar sidomos për ata që punojnë në fushën e tregtisë së jashtme. Prandaj, të gjithë punonjësit e kompanive me investime të huaja janë prekur nga sanksionet.

Kështu, disa industri janë detyruar të ulin numrin e punonjësve deri në dhjetë herë. Për shembull, në sektorin e artizanatit, i cili dikur eksportonte shumë produkte jashtë dhe nuk ka lidhje me naftën apo qeverinë.

Këto punë janë kryesisht familjare, me pesë deri në njëzet persona, por tani vetëm një person është punësuar. Në të njëjtën mënyrë, shumë përkthyes kanë mbetur pa punë, sepse turizmi dhe tregtia janë ndalur në këtë vend.

Pyetje: A kanë ndikuar këto sanksione në jetën e përditshme të njerëzve?

Po. Unë do t’ju jap një shembull specifik në këtë drejtim. Para së gjithash, kur flasim për jetën e njerëzve, duhet të kemi parasysh se shumë njerëz janë të prekur nga kushtet ekonomike. Si rezultat, njerëzit e varfër po bien nën kufirin e varfërisë dhe gjendja e shumë njerëzve të shtresës së mesme është përkeqësuar. Në të kaluarën, njerëzit kishin mundësinë të paguanin në institucionet private për të marrë shërbime më të mira shëndetësore dhe arsimore për fëmijët e tyre. Por me përkeqësimin e situatës ekonomike, pagat e tyre kanë rënë në atë masë sa që tani përdorin vetëm shërbimet publike. Më pas, ngarkesa e punës në spitalet publike është rritur ndjeshëm dhe përveç kësaj, ka dhjetëra mijëra refugjatë shtesë që Irani pranon çdo ditë dhe kështu do të zbuloni se një presion i jashtëzakonshëm i është imponuar spitaleve dhe sistemit arsimor të Iranit, veçanërisht pasi vendi nuk merr asnjë të ardhur të re për ndërtimin e spitaleve dhe punësimin e personelit.

Pyetje: A kanë ndikuar sanksionet në ndihmën dhe subvencionet e qeverisë për njerëzit?

Është e natyrshme që duke qenë se qeveria nuk është në gjendje të fitojë aq sa në të kaluarën, të gjitha ndihmat e qeverisë që u jepen njerëzve, si subvencionet ushqimore, mallrat thelbësore apo ilaçet, tani janë ulur. Kjo do të thotë se më së shumti vuajnë njerëzit që varen nga këto ndihma dhe subvencione dhe që janë shtresa më e varfër e popullsisë.

Duhet shtuar se disa pacientë me sëmundje të rënda kanë mundur të marrin ilaçe falas nga qeveria. Por për shkak se këta pacientë nuk kanë të ardhura, i kanë rishitur këto barna në tregun e zi.

Pyetje: Inflacioni i pakontrollueshëm në Iran është për shkak të sanksioneve apo për shkak të keqmenaxhimit të qeverisë?

           Shtrirja e sanksioneve të vendosura ndaj Iranit në vitin 2018 është shumë e gjerë dhe e rëndë. Këto masa kanë ndikuar në ekonominë e Iranit dhe kanë rritur inflacionin. Në çdo vend, inflacioni shkaktohet gjithmonë nga grupe të caktuara elementësh. Për sa i përket Iranit, disa arsye të rëndësishme e kanë rritur këtë indeks. Për shembull, mund të përmendim shpërthimin e pandemisë Korona dhe ardhjen e 5.5 milionë refugjatëve afganë në Iran.

           Duhet të theksohet gjithashtu se sanksionet nuk filluan në vitin 2018 në Iran. Vendi ka përjetuar valën e parë të sanksioneve që nga viti 2010 dhe 2015.

Unë fola me një sërë ekonomistësh dhe agjencish të organizatave publike dhe private, të cilët më dhanë ide të ngjashme: Për sa kohë që vendi vendi do të jetë nën sanksione, do të përballet me më shumë probleme. Prandaj, nëse tashmë ka keqmenaxhim, efektet dhe pasojat e këtyre sanksioneve do ta përkeqësojnë situatën dhe me vendosjen e më shumë sanksioneve do të inflacioni do të rritet edhe më shumë.

           Përsëri, nuk është qëllimi im të them se çdo gjë e keqe që ndodh në një vend është thjesht për shkak të sanksioneve. Përkundrazi, qëllimi im është të shqyrtoj nëse sanksionet ndikojnë negativisht në tendencat ekzistuese ekonomike apo jo. Në këtë drejtim, mund të përgjigjem po.

Pyetje: Qeveria iraniane thotë se sanksionet kanë rritur shkallën e vdekshmërisë gjatë epidemisë Covid 19 në Iran. A është kjo e vërtetë apo është thjesht propagandë?

            Po, sanksionet kanë vrarë njerëz dhe ka disa raste në raportin tim. Arsyeja më bindëse është mungesa e aksesit në mjekësi. Po, Irani prodhon më shumë se 90% të ilaçeve të tij, por fatkeqësisht për ta bërë këtë, ata duhet të sigurojnë lëndë të para nga jashtë.

            Kjo është e vështirë, sepse për të siguruar lëndën e  parë, pagesën e kostos si edhe tërheqja e këtyre materialeve për këtë vend është shumë e vështirë. Aq më tepër që cilësia e lëndëve të para nuk është gjithmonë e mirë dhe këto materiale janë shumë të shtrenjta.

Shembulli më i thjeshtë është insulina. Ka shumë njerëz me diabet në Iran, dhe kur fola për këtë problem në Iran, më thanë se ky vend ishte në gjendje të prodhonte një produkt standard të insulinës, por me ndryshimin domethënës sepse ky ilaç nuk shëron disa lloje të veçanta të diabetit, prandaj disa pacientë nuk mund të kurohen në Iran. Pacientët që kanë diabet të veçantë në Iran, vdesin.

           Në Iran fola edhe me njerëz me “sëmundjen e fluturës” që vuajnë nga “Epidermolysis bullosa” një sëmundje gjenetike e lëkurës. Këta pacientë trajtoheshin me fasha speciale të blera nga qeveria nga jashtë. Ky trajtim i dha mundësi 1002 pacientëve iranianë të vazhdonin jetën pavarësisht dhimbjeve të padurueshme.

           Por ka pothuajse një vit që këto fasha mungojnë në Iran dhe kjo mungesë shkaktuar vdekjen e 15 pacientëve me sëmundjen e fluturës, ndërkohë që shkalla e vdekshmërisë nga kjo sëmundje zakonisht nuk është më shumë se një rast në vit. Kam biseduar me pacientë të tjerë që vuajnë nga sëmundje të tjera dhe situata e tyre është e njëjtë.

           Ne kemi mbledhur shifra për ndryshimet në shkallën e vdekshmërisë në shumë grupe sëmundjesh të ndryshme. Për shembull, shkalla e vdekshmërisë së fëmijëve me talasemi, një lloj anemie e trashëguar, është rritur nga 27 – 32 në vit  që ishte më parë në 132 raste pas vendosjes së sanksioneve.

Pyetje: Përgjigja e qeverisë amerikane në lidhje me shkallën e vdekshmërisë është se barnat nuk janë në listën e sanksioneve të Uashingtonit……..

Fatkeqësisht, është e vërtetë. Në teori, është e vërtetë se të gjitha dokumentet që lidhen me vendosjen e sanksioneve ndaj Iranit lejojnë një përjashtim humanitar në lidhje me ushqimin dhe ilaçet. Por në realitet kjo nuk ndodh dhe as agjencitë e OKB-së nuk mund të ofrojnë ndihmën e nevojshme mjekësore. Arsyeja e parë është se dokumentet që lidhen me vendosjen e sanksioneve janë shumë të thjeshta. Për shembull, në teori, vendet dhe bankat e huaja nuk mund t’i nënshtroheshin sanksioneve dytësore të SHBA-së nëse merrnin para nga Irani. Prandaj, nëse blini ilaçe, shitësi duhet të jetë në gjendje të marrë para nga Irani. Problemi është se këto vende dhe vetë këto banka nuk duan të ekspozohen ndaj këtyre sanksioneve, edhe nëse bëhet fjalë vetëm për mjekësinë.

Arsyeja e dytë është se nuk është e mundur që një bankë të transferojë para në Iran edhe në emër të një agjencie të OKB-së apo aktivitetit diplomatik. Pra, nëse pagesa nuk është e mundur, asnjë kompani nuk do të shesë mallrat, edhe nëse diskutohet për përjashtim zyrtar.

            Pika e tretë është se sanksionet përfshijnë kompanitë iraniane të transportit që duhet të dorëzojnë mallrat, ose kompanitë që duhet të sigurojnë mallin dhe kjo do të pengojë dërgimin e produktit edhe nëse tarifa është paguar.

            Këto tre çështje janë shumë të ndjeshme dhe i bëjnë përjashtimet humanitare krejtësisht të padobishme. Së fundi, për të dërguar ndihma humanitare në Iran, është e nevojshme të merret një licencë nga Zyra Amerikane e Kontrollit të Pasurive të Huaja (OFAC), të cilat kërkojnë një proces shumë kompleks dhe të gjatë me ndërhyrjen e avokatëve të specializuar.

Pyetje: Iranianët që protestojnë rregullisht për koston e lartë të jetesës, më shumë se çdo gjë tjetër, dënojnë neglizhencën e qeverisë në vend që të dënojnë sanksionet e SHBA-së? Si e shpjegoni këtë?

Fillimisht, më lejoni t’ju them se nuk mund të flas për protesta dhe demonstrata që shkojnë përtej detyrave të mia. Tani mund t’ju them dy gjëra: E para është se kur isha në Iran, demonstratat u zhvilluan pas uljes së subvencioneve bazë të ushqimit dhe pyeta qeverinë për këtë vendim që do të prekte më shumë shtresat e privuara të popullsisë. Dhe përgjigja që më është dhënë është përgjigja që kam parë në vende të tjera nën sanksione, pra me uljen e të ardhurave të qeverisë për shkak të sanksioneve, qeveria nuk është më në gjendje të ndjekë programet e saj sociale për njerëzit.

           Pra, kur fitoni më pak para, nuk mund t’i mbani të ulëta çmimet e mallrave. Më thanë gjithashtu se një rishikim i sistemit të ndihmës qeveritare do të bënte të mundur ofrimin e ndihmës së drejtpërdrejtë për shtresat më të varfra të popullsisë.

           Por shqyrtimi i kësaj çështjeje është përtej detyrave të mia. Qëllimi im i udhëtimit në Iran nuk ishte të trajtoja çështje politike, por të vëzhgoja ngjarjet në këtë vend dhe të shqyrtoja faktet dhe t’i përçoja ato.

Pyetje: Sipas Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve të saj në Lindjen e Mesme, vendosja e sanksioneve ndaj Iranit është mënyra e vetme për ta detyruar Iranin të ndryshojë politikën e tij në rajon…

           Nuk duhet të harrojmë se sot nuk ka asnjë sanksion kundër Iranit nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së. Megjithatë, Këshilli i Sigurimit i OKB-së është i vetmi autoritet i përkushtuar ndaj vendosjes së sanksioneve, siç ishte rasti në vitin 2010, kur këto masa u reduktuan ndjeshëm me nënshkrimin e një marrëveshjeje për çështjen bërthamore iraniane (JCPOA).

           Gjithashtu dua t’ju kujtoj se nuk ishte Irani që u tërhoq nga marrëveshja bërthamore në 2018, por ishin Shtetet e Bashkuara që u tërhoqën nga marrëveshja bërthamore (JCPOA). Si profesor i së drejtës ndërkombëtare, mund të shtoj se nëse nuk ka më sanksione nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së, e drejta ndërkombëtare nuk do t’i lejojë qeveritë të vendosin sanksione të njëanshme, veçanërisht për çështjet financiare dhe bankare.

           Për mendimin tim, nëse doni të arrini rezultate pozitive, duhet të veproni në kuadrin e së drejtës ndërkombëtare. Nuk mund ta zgjidhësh problemin duke marrë rrugën e paligjshmem dhe sot që flasim shumë nga këto sanksione janë të paligjshme.

           Për më tepër, kur e shikoni më thellë këtë rast, shihni se efektiviteti i sanksioneve nuk është aq i madh. Unë personalisht nuk kam parë asnjë shembull që sanksionet e njëanshme të kenë një efekt pozitiv në një vend. Madje ka studime akademike që tregojnë se sanksionet ligjore të Këshillit të Sigurimit të OKB-së nuk kanë qenë shumë efektive në arritjen e qëllimit të tij. Për këtë arsye ky institucion ka ndryshuar politikën e tij në këtë drejtim.

Pyetje: A nuk keni frikë se fjalët tuaja shërbejnë si propagandë për Republikën Islamike të Iranit kundër Shteteve të Bashkuara?

            Unë jam një eksperte që punoj për Këshillin e OKB-së për të Drejtat e Njeriut. Qëllimi im i udhëtimit në këtë vend nuk ishte të trajtoja çështje politike, por të vëzhgoja se çfarë po ndodhte atje dhe të shqyrtoja faktet dhe t’i transferoja ato.

            Prandaj, raporti fillestar që kam dorëzuar nuk ka pasur asnjë koment politik. Ky raport ishte një vlerësim i aspekteve ligjore, statusit të statistikave dhe fakteve të disponueshme, së bashku me rekomandimet dhe përmbledhjet për të gjithë audiencën time.

            Kështu që unë mendoj se shifrat, statistikat dhe faktet janë të rëndësishme si provë. Ky është i vetmi mekanizëm që mund të ndihmojë në mbrojtjen e të drejtave të njeriut. Sërish e theksoj që nuk bëj punë politike, por bëj verifikim dhe bëj vlerësime ligjore.

https://www.lepoint.fr/monde/exclusif-oui-les-sanctions-tuent-en-iran-03-06-2022-2478232_24.php