Nga Marjana Doda
“Amerika nuk ka miq ose armiq të përhershëm, por vetëm interesa.”
(America has no permanent friends or enemies, only interests)― Henry Kissinger
Kjo thënie e Henry Kissinger-it, një prej arkitektëve më të sofistikuar të diplomacisë së shekullit të 20-të, na kujton një të vërtetë të thjeshtë por thelbësore në marrëdhëniet ndërkombëtare: në fund të ditës, çdo shtet udhëhiqet nga interesi i tij kombëtar.
Asgjë nuk ka ndryshuar në politikën e jashtme amerikane, përveç njerëzve që e drejtojnë atë; filozofia mbetët e njëjtë dhe këtë filozofi po e reflekton qartë Donald Trump si presidenti i 47-të i Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Qasja më e përmbajtur e Trump ndaj Rusisë dhe qëndrimi kritik ndaj aleatëve tradicionalë si Bashkimi Evropian, Kanadaja apo Britania e Madhe në kuadër të politikës së tij proteksioniste, “Amerika e Para” (“America First”), tregojnë qartë se boshti i vendimmarrjes është interesi kombëtar, dhe jo aleancat historike apo ideologjike. Në një rend botëror që po ndryshon me ritme të shpejta, logjika e realpolitikës po kthehet në normën e re ndërkombëtare. Prandaj, pyetja që lind natyrshëm është: A duhet që edhe vende të vogla, por me peshë gjeostrategjike si Shqipëria, të ndjekin një politikë të jashtme të bazuar mbi interesin kombëtar, duke ruajtur fleksibilitetin në një botë shumëpolare?
Shqipëria nuk është më një njësi gjeografike e izoluar në Ballkan. Sot, ajo është anëtare e NATO-s, vend kandidat për Bashkimin Evropian dhe gjithnjë e më e pranishme në zhvillimet rajonale dhe ndërkombëtare. Roli i saj strategjik në Evropën Juglindore është i njohur. Në këtë kontekst, interesi kombëtar i Shqipërisë duhet të përfshijë ruajtjen e stabilitetit të brendshëm, paqen në rajon, përshpejtimin e integrimit europian dhe zhvillimin e një ekonomie konkurruese. Por këto objektiva kërkojnë vizion, strategji, kapacitet institucional dhe një politikë të jashtme të guximshme.
Shqipëria është përfshirë tashmë në zhvillime të rëndësishme gjeopolitike. Nga strehimi i muxhahedinëve iranianë, te mbështetja për sanksionet perëndimore kundër Rusisë dhe qëndrimi gjithnjë e më i kujdesshëm ndaj Kinës. Të gjitha këto e kanë vendosur vendin në një pozicion të ekspozuar, shpesh në vijën e zjarrit të interesave globale, por pa përfitime të qarta dhe të matshme në raport me rreziqet që këto vendime kanë sjellë.
Rasti i muxhahedinëve iranianë (MEK), për shembull, është emblemë e një vendimi të rëndësishëm politik i cili e ka bërë Shqipërinë një objektiv të vazhdueshëm të Teheranit, si në planin diplomatik ashtu edhe në atë kibernetik, siç u dëshmua me sulmin masiv ndaj sistemeve shtetërore në vitin 2022. Nëse ky vendim ka prodhuar një garanci konkrete të mbështetjes amerikane ose europiane për Shqipërinë ekonomike, ushtarake apo zhvillimore, kjo mbetet ende e paqartë.
Marrëdhëniet me Rusinë janë shkëputur pothuajse plotësisht, me një linjë të rreptë dhe pa fleksibilitet diplomatik, në përputhje me qëndrimin amerikan dhe evropian për pushtimin rus të Ukrainës. Qëndrimi i qartë dhe i prerë i Shqipërisë kundër pushtimit rus të Ukrainës dhe mbështetja ndaj sanksioneve perëndimore e ka vendosur vendin në anën e duhur moral dhe ndërkombëtar, por ka prodhuar gjithashtu shkëputje totale nga çdo kanal diplomatik me Rusinë, ndaj një fuqie që, pavarësisht kundërshtimeve të mëdha politike, vazhdon të ketë ndikim real në Ballkan, dhe më gjerë.
Turqia, Hungaria, Serbia dhe madje edhe vende si Izraeli kanë ruajtur ura komunikimi me Moskën, duke ndjekur një politikë më të balancuar që mbron interesat e tyre kombëtare pa sakrifikuar parimet. Shqipëria, përkundrazi, ka zgjedhur një linjë të ashpër dhe monodimensionale.
Ndërsa me Kinën, Shqipëria ka zgjedhur të qëndrojë në heshtje, duke humbur mundësi për investime dhe bashkëpunime që fqinjët tanë (si Serbia apo Greqia) i kanë shfrytëzuar në mënyrë pragmatike.
Kina ka pasur një lidhje historike të veçantë me Shqipërinë në periudhën e izolimit komunist, por në dekadat e fundit, mungesa e një politike të qartë ndaj Pekinit ka bërë që Shqipëria të mbetet jashtë iniciativave të mëdha kineze si “Brez dhe Rruge”, apo projektet infrastrukturore të mbështetura në rajon.
Ndryshe nga Serbia, Maqedonia e Veriut apo Mali i Zi që kanë përfituar nga investimet kineze, Shqipëria ka mbetur vendnumëro, duke e parë Kinën si një pjesë e respektuar e së kaluarës, por jo si aktor të së ardhmes. Një qasje që kërkon rishikim të menjëhershëm në një botë ku Azia po shndërrohet në epiqendër zhvillimi.
Në vend që të qëndrojë në heshtje, Shqipëria ka shumë arsye për të zhvilluar marrëdhënie ekonomike më të fuqishme me Kinën, duke marrë mësim edhe nga historia e saj e gjatë dhe periudha e vështirë e viteve ’90-të, ku pavarësisht sfidave, marrëdhëniet mes dy vendeve kanë pasur një dimension pozitiv dhe pragmatik. Kina nuk vjen me ideologji apo dogma politike që mund të kufizojnë sovranitetin apo zgjedhjet e Shqipërisë; ajo sjell një ofertë bashkëpunimi ekonomik, të ndërtuar mbi interesa të ndërsjella, ku përfitimet matën në zhvillim, investime dhe avancim teknologjik.
Në një botë ku fuqia ekonomike po bëhet shtylla kryesore e ndikimit global, dhe ku aleancat bazohen gjithnjë e më shumë në përfitime konkrete dhe jo në besnikëri ideologjike, Shqipëria ka nevojë të ndjekë një politikë të jashtme pragmatike. Në këtë kuadër, Shqipëria duhet të rishikojë me realizëm balancën e saj midis Lindjes dhe Perëndimit, duke ndërtuar lidhje strategjike edhe me vende si Kina, Rusia apo dhe me vende te tjera të grupimit BRICS.
Veçanërisht urgjente është që Shqipëria të forcojë marrëdhëniet me Kinën, një aktor kryesor ekonomik. Përfitimet nga iniciativa si “Brez dhe Rrugë” dhe investimet në sektorët e infrastrukturës, energjisë dhe teknologjisë duhet të shfrytëzohen maksimalisht, duke ruajtur në të njëjtën kohë dhe angazhimin euroatlantik.
Ky bashkëpunim nuk duhet parë si një kundërshtim ndaj partnerëve tradicionalë, por si një strategji e zgjuar për t’i dhënë Shqipërisë më shumë hapësirë manovre dhe mundësi zhvillimi në një botë shumëpolare ku interesat janë të ndryshme dhe ndryshojnë me kohën.
Flas për Kinën dhe Rusinë, sepse Shqipëria ka një marrëdhënie historike, kulturore dhe ekonomike me këto dy vende. Sot, ato po ndikojnë thellësisht në formimin e rendit të ri botëror. Për më tepër, Kina dhe Rusia përbëjnë dy fuqi botërore që është e pamundur t’i neglizhosh apo t’i shmangësh.
Një botë në kalim epokal
Ajo që po dëshmojmë sot, është se Bota po përjeton një faze transformimi të rrallë historike, ku rendi i pas Luftës së Dytë Botërore, i ndërtuar mbi dominimin perëndimor po zëvendësohet nga një rend shumëpolar.
Kina dhe Rusia po ndërtojnë një bosht të ri euro-aziatik, ndërkohë që vendet e të ashtuquajturit “Jugu Global “(Global South) po zgjedhin me kujdes partnerët e tyre, jo më mbi baza ideologjike, por mbi interesa konkrete ekonomike dhe politike. Në këtë botë të fragmentuar, aleancat nuk janë të përhershme, por të ripërtëritshme. Ato duhet të mbështeten në vlerësimin realist të interesave kombëtare dhe jo vetëm në ndjenjën e besnikërisë ndaj një kampi të caktuar.
Shqipëria duhet të pozicionohet me zgjuarsi në këtë rend të ri. Ajo duhet të mbajë të palëkundur boshtin e saj euroatlantik, por njëkohësisht të ndërtojë ura strategjike me fuqitë lindore dhe me vendet që përfaqësojnë alternativa të reja zhvillimi dhe ndikimi. Kjo nuk është një thirrje për shkëputje, por për hapje. Nuk është një sfidë ndaj SHBA-së apo BE-së, por një kërkesë për të ushtruar sovranitet diplomatik në funksion të interesit kombëtar.
Në një botë që po përjeton një transformim të rrallë historik, Shqipëria nuk mund të jetë spektatore. Ajo duhet të ndërtojë një politikë të jashtme me vizion, që jo vetëm ruan aleancat ekzistuese, por edhe kërkon partneritete të reja në ekonomi, teknologji, energji, arsim dhe kulturë. Ajo duhet të dalë nga roli i vendit të vogël që ndjek të tjerët, për të marrë rolin e një aktori të mençur që luan në të gjitha tavolinat dhe që vendos vetë për interesat e veta. Koha e diplomacisë së ngurtë ka kaluar. Sot nevojitet një politikë e jashtme e zgjuar, fleksibile dhe mbi të gjitha e orientuar drejt interesave kombëtare, jo e lidhur me ideologji apo varësi.
Në fund të fundit, siç na kujton Kissinger, nuk ka miq apo armiq të përhershëm. Ka vetëm interesa. Dhe Shqipëria ka të drejtën dhe detyrimin t’i mbrojë të sajat, në një botë që nuk pret dhe nuk fal ata që mbeten pas.
© 2025 Argumentum
