Artikulli i New York Times’ minon harmoninë unike të Kosovës duke përkrahur një narrativë përçarëse që rrezikon të fshijë bashkëjetesën shekullore fetare shqiptare.
Nga Vudi XHYMSHITI
Raporti i fundit i të përditshmes amerikane New York Times1 mbi të ashtuquajturën “Lëvizja e Kthimit” në Kosovë shkel mbi një terren të rrezikshëm, duke prekur jo vetëm fenë por edhe vetë thelbin e identitetit shqiptar. Si shqiptar me trashëgimi myslimane, të krishterë dhe hebreje, nuk mund t’i pranoj përmbajtjet e kësaj narrative, e cila rrezikon të minojë unitetin që ka përcaktuar popullin tonë për shekuj me radhë. Reportazhi kornizon konvertimin fetar si një rrugë për të rimarrë një identitet para-islamik dhe vendin e Kosovës në Evropë, por duke bërë kështu, kërcënon të prishë ekuilibrin delikat i cili e mban të bashkuar kombin tonë.
Kjo është përgjigjia ime ndaj reportazhit të sotëm të New York Times: “Rishkrimi i historisë për interesa politike rrezikon harmoninë fetare dhe margjinalizon shqiptarët myslimanë. Identiteti ynë nuk është fetar, është kombëtar”. — Vudi Xhymshiti.
Për shekuj me radhë, shqiptarët kanë mbajtur një marrëdhënie unike me fenë. Ndryshe nga kombet e tjera të Ballkanit, ku përkatësia fetare u bë gurthemeli i identitetit, shqiptarët e vunë gjuhën, kulturën dhe prejardhjen e tyre të përbashkët përpara dogmave përçarëse.
Pashko Vasa, një patriot shqiptar i shekullit të 19-të, e përmblodhi këtë frymë kur deklaroi famshëm2:
“Feja e shqiptarit është shqiptaria.”
Ky parim i dha popullit tonë mundësinë të tejkalojë konfliktet sektare që përçanë fqinjët tanë gjatë luftërave ballkanike dhe më pas gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë.
Duke e ngritur identitetin kombëtar mbi fenë, ne krijuam një ndjenjë përkatësie që tejkalon fenë, një unitet që nuk duhet të gërryhet nga narrativat revizioniste.
Reportazhi i New York Times rrezikon pikërisht këtë. Autori Higgins e paraqet “Lëvizjen e Kthimit” si një zgjim kulturor, një rizbulim të së kaluarës para-islamike të Kosovës. Megjithatë, ky parafrazim i afrohet rrezikshëm me mbështetjen e supremacisë fetare. Duke portretizuar krishterimin si një simbol të patjetërsueshëm të evropianizmit dhe modernitetit, ndërsa paraqet islamin si të huaj ose regresiv, autori në mënyrë të nënkuptuar e delegjitimon fenë e shumicës dërrmuese të kosovarëve. Kjo jo vetëm që stigmatizon shqiptarët që besojnë në Islam, por gjithashtu krijon një precedent të rrezikshëm: sugjeron që identiteti kombëtar është i paplotë pa pranimin e një feje të caktuar.
Një narrativë e tillë është thellësisht e dëmshme. Ajo rrezikon t’i lëndojë shqiptarët myslimanë, të cilët mund të ndihen se feja dhe identiteti i tyre kulturor po delegjitimohen. Kjo mund të thellojë përçarjet brenda Kosovës dhe në të gjithë diasporën shqiptare, ku toleranca fetare ka qenë për një kohë të gjatë një burim krenarie. Më keq akoma, kjo luan drejtpërdrejt në duart e atyre që kërkojnë të shfrytëzojnë dallimet fetare për përfitime politike. Serbia agresive, e rreshtuar me Kremlinin dhe që ende refuzon të njohë pavarësinë e Kosovës ndërsa mban pretendimin e saj për Kosovën në kushtetutë, vazhdimisht punon për të destabilizuar Kosovën dhe shoqërinë e saj. Serbia ka një interes të madh në mbjelljen e përçarjes midis shqiptarëve. Edhe pse artikulli nuk jep prova për përfshirjen serbe në fushatat e konvertimit, dhe nuk i vëzhgon dyshimet e përhapura të shprehura nga shumë shqiptarë, duke përfshirë anëtarë të komunitetit të inteligjencës së Kosovës, insinuata e thjeshtë se identiteti shqiptar është krishtërimi rrezikon të ndezë tensionet dhe të largojë vëmendjen nga prioritetet kritike të njohjes ndërkombëtare dhe zhvillimit të Kosovës.
Portretizimi i Islamit si një përbërës i mundshëm për ekstremizmin e ndërlikon më tej çështjen. Artikulli përmend shqetësimet për financimet nga Turqia dhe vendet e Lindjes së Mesme dhe referon numrin disproporcional të rekrutëve të Kosovës në Shtetin Islamik. Ndërsa këto çështje meritojnë diskutim, lidhja e tyre me praktikën më të gjerë të Islamit në Kosovë i jep zjarr stereotipeve të dëmshme dhe fsheh faktin se shumica e kosovarëve praktikojnë një formë të moderuar dhe gjithëpërfshirëse të Islamit. Rrugët e Prishtinës, të mbushura me bare dhe kryesisht pa gra me mbulesë, janë një dëshmi e këtij pluralizmi kulturor. Të ngatërrosh këtë me ekstremizmin është si e pasaktë ashtu edhe e padrejtë.
Për më tepër, narrativa e një “kthimi” në krishterim si një rimarrje e identitetit para-islamik është thellësisht problematike nga një perspektivë historike. Ndërsa është e vërtetë që krishterimi ka paraprirë islamin në Kosovë, po ashtu edhe paganizmi ka parapri krishterimin. Nëse logjika e “Lëvizjes së Kthimit” do të zbatohej në mënyrë të qëndrueshme, siç kanë theksuar disa historianë, shqiptarët do të duhej të riktheheshin në praktikat e lashta ilire për të arritur autenticitetin e vërtetë historik. Kjo ekspozon kontradiktën qendrore të lëvizjes: ajo ka më pak të bëjë me historinë dhe më shumë me aspiratat politike bashkëkohore. Duke thirrur një lexim selektiv të së kaluarës, përkrahësit e lëvizjes kërkojnë ta lidhin Kosovën me Evropën dhe ta largojnë nga bota islame. Por duke vepruar kështu, ata rrezikojnë të rishkruajnë historinë në një mënyrë që margjinalizon segmente të mëdha të popullsisë.
Dëmet e kësaj narrative shtrihen përtej Kosovës. Shqiptarët në Shqipëri, Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi, Serbi dhe diasporë kanë festuar prej kohësh shumëllojshmërinë e tyre fetare si një forcë. Nga katolikët e Shkodrës te myslimanët bektashinj të Elbasanit, hebrenjtë e Beratit dhe myslimanët e Kosovës etj, shqiptarët kanë treguar se feja nuk ka pse të na ndajë. Futja e një hierarkie të feve e minon këtë harmoni dhe kërcënon të eksportojë tensione sektare në komunitete që për një kohë të gjatë kanë qenë bastione të bashkëjetesës.
Kjo lëvizje të cilës i jepet zë nga reportazhi i botuar sot në New York Times, gjithashtu rrezikon të ushqejë keqkuptime të jashtme për shqiptarët. Perëndimi shpesh e sheh Ballkanin përmes një këndi reduktues të konfliktit fetar dhe etnik, dhe reportazhi i New York Times bën pak për ta sfiduar këtë. Duke vendosur në plan të parë një narrativë të konvertimit fetar, ky reportazh e përforcon idenë se identiteti shqiptar është i fragmentuar, i shtyrë nga përkatësitë konkurruese në vend që të bashkohet nga vlerat e përbashkëta. Kjo jo vetëm që është e gabuar, por gjithashtu dëmton aspiratat e Kosovës për integrimin evropian, të cilat varen nga paraqitja e një identiteti kombëtar gjithëpërfshirës dhe koheziv.
Si shqiptar, nuk mund të pranoj një narrativë që vë fenë kundër kombit, që jep përparësi një feje mbi një tjetër dhe që kërcënon të zhbëjë unitetin që ka qenë forca jonë më e madhe. Duhet të rezistojmë tundimit për të rishkruar historinë për përfitime politike dhe të riafirmojmë parimet që na kanë mbajtur të qëndrueshëm përmes shekujve të trazirave. Identiteti ynë nuk është mysliman, i krishterë apo hebre, ai është shqiptar. Dhe ky identitet është shumë i vlefshëm për t’u sakrifikuar në altarin e agjendave fetare ose politike.
Institucionet dhe aleatët ndërkombëtarë duhet të forcojnë angazhimin e tyre për të mbrojtur pavarësinë e Kosovës dhe stabilitetin e saj demokratik. Pa veprime të vendosura, rrezikohet jo vetëm e ardhmja e Kosovës, por edhe kredibiliteti i parimeve të Perëndimit për demokracinë dhe drejtësinë globale.
1A Move Toward Christianity Stirs in a Muslim Land — The New York Times.
2‘Mos shikoni kisha e xhamia, feja e shqyptarit asht shqyptaria!’ — KultPlus.
Publikuar në orgjinal në /revistaspot.net/
/Argumentum.al
