Zheljko Trkanjec-Jutarnji List[i]
Burime të afërta me shërbimin informativ të një shteti anëtar të NATO-s bëjnë me dije se janë siguruar informacionet bazë mbi Marrëveshjen për Groenlandën, për të cilën thuhet se është arritur një dakordësi mes Mark Rutte, Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s, dhe Donald Trump. Këto të dhëna i janë vënë në dispozicion redaksisë së gazetës Jutarnji List, e cila po i publikon ato duke vlerësuar se informacionet janë të besueshme.
Sipas burimeve, në pikën e parë theksohet se ShBA-të tërheqin të gjithë kërcënimet doganore ndaj antarëve të NATO-s, gjë të cilën Trumpi e bëri me dije të mërkurën në mbrëmje në Davos.
Pika e dytë, sikurse nënvizohet, përcakton se Golden Dome (kupola e artë, mbrojtja antiraketore) ndërtohet edhe mbi Groenlandë, pra do të mbrojë edhe Kanadanë. Kjo pjesë e marrëveshjes gjithsesi kërkon një ankes të marrëveshjes mes Danimarkës dhe ShBA-ve të vitit 1951 mbi stacionimin e trupave amerikane në Groenlandë.
Pika e tretë, sikurse është paraqitur, nënvizon se BE-ja i jep Amerikës të drejtën e vetos ndaj çdo vendimi të qeverive të Groenlandës dhe Danimarkës të lidhur me angazhime investuese të shteteve joantare të NATO-s. E përkthyer në gjuhën e përditëshme, Kina dhe Rusia nuk mund të marrin kurrfarë roli të ndjeshëm dhe të rëndësishëm në ishull. Pjesa e diskutueshme është BE-ja, sepse Groenlanda nuk është pjesë e Unionit, por është pjesë e NATO-s.
Pika e katërt është e pritshme: antarët e BE-së, ndoshta para antarëve europianë të NATO-s – sepse gjithsesi këtë e ka negociuar Rute – duhet të rritin buxhetin për mbrojtjen në Detin e Veriut dhe në Detin Balltik.
Megjithëse ka edhe disa mosmarrëveshje të caktuara, në tekstin që është shpërndarë, deklarata e zëdhënësit të NATO-s, sikurse e transmeton atë The Wall Street Journal, në një masë të madhe përputhen me sa më sipër. Zëdhënësi i aleancës tonë të mbrojtjes pohon se Trumpi dhe Rute të mërkurën “diskutuan mbi rëndësinë kryesore të sigurisë në rajonin e Arktikut” për ShBA-të dhe antarët e tjerë të NATO-s. I përgjigjet katër pikave të paraqitura më sipër, vetëm se zgjerohet hapësira nga Balltiku drejt Arktikut, gjë që është e kuptueshme sepse nuk ka arësye që aleanca jonë e mbrojtjes të kufizojë rritjen e investimeve vetëm deri në Detin e Veriut. Zëdhënësi në këtë kontekst shton se “bisedimet mbi kuadrin e propozuar do të përqëndrohen në mekanizmin nëpërmjet të cilit antarët e NATO-s mund të bashkëpunojnë në mënyrë që të sigurojnë sigurinë e Arktikut. Rute e vërtetoi këtë personalisht të enjten, duke nënvizuar se kërkohet forcimi i sigurisë së Arktikut, dhe rezultatet e para do të jenë të dukshme që këtë vit. Me këtë rast tha se edhe çështja e shfrytëzimit të mineraleve nuk është diskutuar, gjë e cila përsëri i pëgjigjet tekstit të mësipërm i cili kufizon investgimet ruse dhe kineze. Në këtë rast Groenlanda mbetet e hapur për investimet nga ShBA-të dhe Unioni.
Marrëveshja është pra vetëm kuadër, interpreton zëdhënësi “nëpërmjet bisedimeve konkrete mes Danimarkës, Groenlandës dhe ShBA-ve do të këmbëngulet që Rusia dhe Kina kurrë mos kenë një vatër – qoftë kjo ushtarake apo ekonomike”.
Kësisoj, mund ta konsiderojmë të saktë planin e mësipërm prej katër pikash.
Kur bëhet fjalë për shembuj, para së gjithash në mediat britanike, sipas të cilave bazat në Groenlandë do të marrin statusi e atyre britanike në Qipro, pra sovranitet mbi territorin në të cilin shtrihen, këtë ide e hodhi poshtë Allison Hart, zëdhënësja e Ruttes. Kujtoi se Rute nuk ka bërë publik detajet e planit, duke shtuar se “nuk ka propozuar kurrfarë kompromisi në lidhje me sovranitetin gjatë takimit me Presidentin Trump në Davos”. Plani i parashikuar do të ishte një zgjidhje që kanë kërkuar antarët europianë të NATO-s: ruajtje e sovranitetit të Groenlandës si pjesë autonome e Mbretërisë së Danimarkës, duke i dhënë të drejta ushtrisë amerikane, të cilat tashmë ekzistojnë, për të forcuar aktivitetin në ishull. Ndoshta kësaj nuk do t’i kundërvihen në Nuuk (Kryeqyteti i Groenlandës) dhe në Kopenhagë nëse koncepti i sovranitetit nuk do të përmendet. Megjithëse goditja e Trumpit mbi Groenlandën ishte vetëm pasojë e obsesionit të tij për të përmbyllur tërë Hemisferën Perëndimore në sferën amerikane të interesave, gjë për të cilën Groanlanda, ndoshta edhe Kanadaja, do të duhet të bëheshin pjesë e ShBA-ve e cila kështu do të bëhej vendi i dytë në botë për nga madhësia e territorit, pas Rusisë, nga e cila, për shkak të aksionit të sukseshëm dhe të organizuar të Europës, mund të lindë politika e fuqishme arktike e përbashkët e NATO-s e cila do të përbentë një faktor me rëndësi kundër Moskës.
Ka patur analistë të cilët kanë menduar se “sulmi mbi Groenlandën” i Trumpit i ka shërbyer atij kryesisht për qëllime të politikës së brendshme, por përputhja e tij në modus operandi të presidentit amerikan i kundërvihet këtij mendimi. Trumpi funksionon duke krijuar kriza të cilat më pas i zgjidh vetë, duke e paraqitur veten negociator të madh, ose thjesht i lë të jetojnë jetën e tyre. Groenlanda është shembull i modelit të parë, Venezuela i të dytit. Në secilin procës ka rëndësi që Trumpi të jetë në plan të parë sepse vetëpromovimi i tij është bazë mbi të cilën ai vepron, krahas pohimit të fuqisë që ka, dhe të cilën i’a japin ShBA-të e fuqishme. Nëpërmjet kësaj marrëveshje, Trumpi nuk e njeh humbjen, megjithëse – tani për tani- nuk do t’ia bashkojë Groenlandën ShBA-ve, por ama sendërton fitoren e tij.
Rëndësi ka që evituam një situatë lufte tregtare ose të ndonjë lloji tjetër mes Unionit dhe ShBA-ve dhe forcuam dimensionin arktik të NATO-s. Nga kjo krizë, e cila gjithsesi përfundoi pa pasoja negative, Europa duhet të nxjerrë konkluzionin se Uashingtoni gjithnjë e më pak po interesohet për sigurinë e Kontinentit të Vjetër.
[i] https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/sporazum-o-grenlandu-sadrzi-cetiri-tocke-jutarnji-list-je-dobio-uvid-u-kljucni-dokument-15664229?cx_linkref=jl_home_g1
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
