Sulmet ajrore izraelite në bazën ushtarake siriane në Abu al-Duhur në afërsi të kufirit turk zhveshën lakuriq matricën destruktive të politikës rajonale të Benjamin Netanjahut, i cili, krizat e brendshme politike dhe fushatën zgjedhore, i zgjidh me përshkallëzim ushtarak. Ndërsa Ankaraja dhe pushteti sirian punojnë për stabilitetin e Sirisë dhe rinovimin e infrastrukturës së saj ushtarake, Tel Avivi, me provokime të rrezikshme dhe minimin e aleancave të reja rajonale të sigurisë, i mban në mënyrë të vetëdijshme fqinjët në gjendjen e pasigurisë së vazhdueshme, duke rrezikuar soje konflikt direkt me Turqinë.
Këto ditë forcat ajrore izraelite kryen edhe një sulm në radhën e goditjeve agresive luftarake në territorin sirian. Kësaj here shënjestra ishte baza ushtarake Abu al-Duhur në krahinën veriperëndimore Idlib, rreth 70 kilometër afër kufirit turk. Sipas pohimeve zyrtare nga Damasku, në orët e para të mëngjezit, tetë predha izraelite goditën pistën e avionëve të kësaj baze jo aktive. Incidenti nuk rezultoi me viktima njerzore, por përmasat e destruktivitetit të tij politik dhe strategjik tronditën Lindjen e Afërt dhe shkaktuan reaksione të ashpra në Ankara, Uashington dhe në kryeqytetet e rajonit.
Është fjalë për demonstrim të rerzikshëm të fuqisë ushtarake e cila zbulon formatin e gjërë të sjelljes izraelite në Lindjen e Afërt. Goditja në Abu-al-Duhur nuk ishte incident i izoluar, por provokim direkt i orientuar drejt Republikës së Turqisë, përpjekje sabotimi të aleancave të reja rajonale të sigurisë dhe minim brutal i përpjekjeve të pushtetit të ri sirian që, pas rënies së regjimit të Bashar al-Asadit në muajin dhjetor të vitit 2024, të rinovojë sovranitetin shtetëror dhe kapacitetet mbrojtëse bazë.
Në prapaskenë të të gjithë kësaj është dëshpërimi i politikës së brendshme të kryeministrit izraelit Benjamin Netanjahu, i cili në prag të zgjedhjeve parlamentare të caktuara për tu mbajtur me 27 tetor 2026, të shfrytëzojë stabilitetin e përgjithshëm rajonal si monedhë kusuri në luftën e tij për mbijetesë poltike.
Me afrimin e zgjedhjeve të tetorit në Izrael, partia Likud dhe lideri i saj Benjamin Netanjahu po përballen me rënien dramatike të mbështetjes dhe fraksione e përçarje të brendshme. Pa një program politik të prekshëm i cili qytetarëve mund tu ofronte rrugëdalje nga kriza shumëmujore ekonomike dhe shoqërore, Likudi i’u drejtua përsëri recetëes së vjetër: radikalizimit të retorikës dhe krijimit të rrëfimeve mbi “kërcënimin ekzistencial”.
Gökhan Çınkara nga Universiteti Necemtin Erbakan nënvizon se preokupimi primar i Netanjahut është gjetja e një qëllimi të ri politik. Kjo shihet më qartë në fushatën parazgjedhore të Likud-it, ku në tërë Tel Avivin janë përhapur pllakata me pamjet e presidentit turk Rexhep Taip Erdogan, liderit iranian Mojtaba Khamanei, sekretarit të përgjithshëm të Hejsbollahut Naim Qassem dhe kryetarit të ri të bashkisë së Nju Jorkut Zohran Mamdani, të shoqëruara me mesazhin agresiv: “Ata dëshirojnë që Izraeli të humbasë. Mos i lejoni të fitojnë”.
Vendosja e presidentit turk në të njëjtin kosh me liderët e lëvizjeve të rezistencës dhe me politikanët progresistë amerikanë tregon se deri në çfarë mase është i gatshëm establishtmneti izraelit të instrumentalizojë politikën e jashtme. Merve Suna Özel Özcan nga Universiteti Kirikkale shpjegon se paraqitja e Turqisë si kërcënim i jashtëm nuk ka ardhur brenda një nate, por është një ndërtim sistematik i rrëfimit i cili këmbëngul që Ankaranë t’a shfaqë si rivali kryesor rajonal. Ish kryeministri Naftali Benet, i cili në muajin tetor lufton për rimarrjen e pushtetit, shkoi edhe një hap më tej, duke e quajtur haptazi Turqinë, fuqinë ushtarake të dytë të aleancës së NATO-s, “Irani i ri”.
Lidhja e Ankarasë dhe e kryebashkiakut të New Yorkut Zohran Mamdani, i cili para pak kohësh deklaroi se Netanjahu është kriminel lufte dhe si i tillë është i padëshiruar në qytetin e tij duke i bërë thirrje pushtetit federal të ekzekutojë urdhër arrestin e Gjykatës Ndërkombëtare Penale, i shërben radikalizimit të trupit zgjedhor djathtist në Izrael. Në këtë matematikë parazgjedhore, me bombat në truallin sirian, Netanjahu dëshiron t’i tregojë publikut izraelit se ai është i vetmi “zotëri i sigurisë”.
Sulmi në bazën Abu al-Duhur ngjau në momente tejet të ndjeshme, menjëherë pas nënshkrimit të marrëveshjes historike të mbrojtjes në Mekë mes Turqisë, Arabisë Saudite dhe Pakistanit (për më shumë shih në portalin tonë: https://www.argumentum.al/marreveshja-e-mbrojtjes-se-mekes-turqia-arabia-saudite-dhe-pakistani-krijojne-nje-arkitekture-te-re-te-sigurise-rajonale/) . Paktin Trilateral, të cilin në fillim të kësaj jave e përshëndeti edhe presidenti amerikan Donald Trump, vendos një arkitekturë plotësisht të re në Lindjen e Afërt. Marrëveshja nuk përbën aleancë antiizraelite, të tre shtet mbështetin fuqishëm zgjidhjen me dy shtete në kufinjtë e vitit 1967, por në sytë e Tel Avivit çdo iniciativë rajonale e cila nuik është nën kontrollin e tij përbën kërcënim.
Sikurse analizon Aylin Ünver Noi i Univerzitetit Beykoz, problemi për Izraedlin nuk është vetëm komponentja ushtarake e Marrëveshjes, por edhe fakti se fuqitë rajonale po nisin të ndërtojnë strukturën e tyre të stablitetit. Me bombardimin e bazës, në të cilën vetëm dy ditë më parë ishte për vizitë një delegacion teknik turk, Izraeli dha një mesazh të padyshmitë: Tel Avivi nuk pranon marrëveshje të reja sigurie dhe do të vazhdojë të kryejë goditje luftarake sa herë dhe ku të dëshirojë.
Pohimet e zyrtarëve izraelitë se sulmi ishte i domosdoshëm sepse Siria ishte një hap drejt shkatërrimit të “status quosë historike” duke lejuar Turqinë të vendosë një bazë ushtarake afër Alepos, shumë shpejt doli se ishte krejt i pabazë. Ministri sirian i punëve të jashtme Asaad al-Shaibani demonatoi ashpërsisht çfarëdolloj planesh mbi krijimin e një baze turke në Abu al-Duhur, duke theksuar se ekipi teknik turk vizitoi këtë lokacion ekskluzivisht në kuadrin e ofrimit të ndihmës për rinovimin e pistës së fluturimit dhe kullës së kontrollit për nevojat e Flotës ajrore luftarake të Sirisë.
Përfaqësuesit e pushtetit turk pohuan se Ankaraja po ndihmon ushtrinë siriane për rinovimin e kapaciteteve të saj, pa kurrfarë planesh të orientuara kundër Izraelit. Ankaraja këmbëngul të ndërtojë një shtet të qëndrueshëm dhe të aftë sirian në kufinjtë e saj. Turqia tashmë ndërmjetëson në disa baza operative në veri të Sirisë dhe prania eventuale në Abu al-Duhur nuk do të ndryshonte kurrfarë ekuilibri ajror në rajon, meqënëse kjo bazë gjëndet në afërsinë direkte të kufirit turk.
Pas rënies së regjimit të Bashar al-Assadit në muajin dhjetor të vitit 2024, qeveria e re siriane me në krye presidenin Ahmed al-Shara ka bërë të qartë disa herë se nuk kërkon kurrfarë konfrontimi me Izraelin. Për më shumë, me ndërmjetësinë e Shteteve të Bashkuara, janë bërë bisedime disa mujore mbi arritjen e një marrëveshje për deeskalimin. Megjithatë, në vend të ndërtimit të paqes, Izraeli rënien e Assadit e shfrytëzoi për nisjen e një agresioni sistematik mne synim asgjësimin e plotë të infrastrukturës civile dhe ushtarake të Sirisë.
Të dhënat e rrjetit studimor ACLED të cilat përfshijnë 1.722 incidente të verifikuara luftarake që nga fillimi i vitit 2025 deri në muajin giusht 2026, flasin qartë se goditjet izraelite nuk kanë asnjë lidhje me “kërcënimet direkte”. Është fjala për doktrinën e asgjësimit preventiv. Kheder Khaddour nga Qendra Carneghie për Lindjen e Mesme konstaton me saktësi: “Bombardimi i bazave ajrore do të thotë se Izraeli nuk dëshiron që Siria e re të ketë çfarëdolloj forcash ajrore në vitet e ardhshme”.
Izraeli pengon me vetëdije çfarëdolloj shteti funakisonal në kufinjtë e tij veriorë. Asgjësimi i forcave ajrore siriane, të cilët në gjendjen aktuale nuk përbëjnë kurrfarë rreziku real ndaj makinerisë ushtarake izraelite, shërben akeksluzivisht për atë që Siria të mbahet në gjendje paralize politike dhe të pasigurisë.
Goditja izraelite në Abu al-Duhur mbart me vete rrezikun e lartë të shpërthimit të konfliktit luftarak mes Izraelit dhe Turqisë. Në mënyrë të veçantë është shqetësues fakti se ushtria izraelite nuk e ka shfrytëzuar linjën e nxehtë të vendosur me Turqinë në vitin 2025, e cila shërben pikërisht për evitimin e incidenteve të rrezikshme në terren.
I dërguari special i ShBA-ve për Turqinë dhe Sirinë Thomas Barrack paralajmëroi publikisht për seriozitetin e situatës, duke nënvizuar se sulmet ajrore mbartin rrezikun real të përshkallëzimit dhe janë në vetvete konflikt ushtarak. Barrack theksoi se forcat turke nuk janë informuar për ardhjen e avionëve izraelitë drejt bazës Idlib, dhe se Ankaraja shumë lehtë mund të ngrinte avionët e saj gjuajtës nën supozimin se gjendaj para një sulmi direkt. Një burim i afërt me forcat e armatosura turke pohoi se Turqia zotëron sisteme radarësh të cilët ndjekin aktivitete ajrore izraelite deri në Jordan dhe se Ankaraja nuk ka qënë e befasuar nga sulmi, sidmos edhe në sajë të paralajmërimeve amerikane.
Megjithatë, mungesa e kanaleve të komunikimit tregon për atë se Tel Avivi nuk ka dashur kujdes, por provokim: “është e qartë se dëshironin të frikësonin Ankaranë. Ata luajnë me zjarrin” deklaoi nëj zyrtar turk anonim. Burime anonime nga qarqet diplomatike turke paralajmërojnë se rritja e mëtejshme e tensioneve nga ana e Izraelit mund të çojë në përsëritjen e skenarit të viti 2025, kur Turqia rrëzoi avionin luftarak rus Su-24 pas shkeljes së hapësirës së saj ajrore.
Përgjigja e Tel Avivit ndaj këtyre paralajmëmrimeve ishe jodiplomatike dhe agresive. Ministri izraelit i mbrojtjes Israel Katz kërcënoi haptazi presidentin turk, duke e këshilluar atë nëpërmjet rrjeteve shoqërore që “ të mos e futë Turqinë në lojërat e rrezikshme në Siri” duke shtuar se Erdogani duhet “të vazhdojë të mbajë fjalime të zbrëzëta dhe gabuara në parlament në vend që të testojë vendosmërinë e Izraelit për tu mbrojtur”.
Kjo retorikë vjen direkt pas lajmit se presidenti Erdogan planifikon të bëjë një vizitë zyrtare në Damask, vizitën e tij të parë në kryeqyetetin sirian që nga nisja e luftës. Goditjet në Idlib përbëjnë përpjekje që liderit turk t’i dërgohet mesazhi se Tel Avivi nuk do të lejojë që ai të ndjehet rehat në Siri.
Ndërsa Netanjahu këmbëngul të shkaktojë zjarre në rajon në mënyrë që të largojë vëmendjen nga problemet personale, presioni diplomatik ndaj Tel Avivit po rritet madje edhe nga ana e Shteteve të Bashkuara. Jared Kushneri, emisari special dhe dhëndër i presidenti amerikan Donald Trump, udhëtoi në Tel Aviv ku pati një takim prej katër orësh me Netanjahun. Sipas citimeve të mediave amerikane, Kushneri e paralajmëroi ashpërsisht kryeministrin izraelit që të ndëpresë përpjekjet për prishjen e armëpushimit në Gaza dhe rregullimin e raporteve pas lufës.
Në të njëjtën kohë, vetë presidenti amerikan Donald Trump dërgoi mesazhin më direkt të deritanishëm për udhëheqjen izraelite duke deklaruar: “Izraeli tani duhet të ndërpresë bombardimet në Gaza”. Trumpi gjithashtu u distancua nga zgjedhjet e ardhshme parlamentare në Izrael, duke theksuar se nuk është me vend të përzihet në mënyrë direkte në garën zgjedhore të 27 tetorit.
Ufuk Necat Taşçı nga Univerziteti Çanakkale Onsekiz Mart thekson se Izraeli ka hyrë në konflikte të gjera rajonale mbi bazën e vlerësimeve plotësisht të gabuara, gjë për të cilën nuk arriti të përmbushë qëllimet e tij kryesore. Ndasitë brenda Likudit dhe popullariteti në rritje i figurave opozitare si Gad Eisenkt pohojnë edhe një herë se rregjimi i Natanjahut është vënë me shpatulla për muri.
Rasti i sulmit në bazën ajrore Abu al-Duhur zhveshi lakuriq thelbin e politikës rajonale të Izraedlit. Nën mbulesën e luftës për sigurinë kombëtare, Tel Avivi vazhdon politikën e destabilizimit afatgjatë të fqinjëve të tij. Gërryerja e përpjekjeve turke për stabilizimin e Sirisë, injorimi i protokolleve diplomatike dhe ushtarake për deeskalimin dhe shkelja e hapur e sovranitetit të Sirisë nuk janë shenja fuqie, por manifestim i panikut të thellë strategjik.
Izraeli nuk dëshiron të ketë një shtet unitar dhe stabël në kufiri e tij verior, sepse në çdo shtet të rregullar ai sheh pengesë për politikën e tij ekspansioniste. Megjithatë, rrethanat rajonale të vitit 2026 ndryshojnë në mënyrë drastike nga ato të dekadave të kaluara. Krijimi i aleancave të reja si puna e Marrëveshjes së Mekës, vendosmëria e fuqishme e Ankarasë për të mbrojtur interesat e saj vitale dhe rinovimin e shtetësisë siriane, si dhe pakënaqësia gjithnjë e më e madhe e Uashingtonit me lëvizjet e njëanshme të Natenjahut, tregojnë se politika e shantazhit dhe e agersionit kanë hyrë në rrugë të verbër.
Pikët politika afashkurtëra të cilat Netanjahu përpiqet t’i blejë me bombardimin e pistës ajrore siriane mund t’i kushtojnë Izraelit izolim afatgjatë dhe të tërheqin tërë rajonin në një konflikt pasojat e të cilit do të ndjejnë më shumë ata të cilët i përhapin sot.
[i] https://bosna.hr/militarizirana-izborna-kampanja-netanyahuov-opasni-ples-na-ivici-direktnog-sukoba-s-turskom/
Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
