Vizita e suksesshme e para pak kohëve në Kinë e zonjës Klodiana Spahiu, nënkryetare e Kuvendit të Shqipërisë, më shtyu të reflektoj më thellë mbi drejtimin e ardhshëm të bashkëpunimit midis Kinës dhe Shqipërisë. Gjatë vizitës së saj në Kinë, zonja Spahiu theksoi se të dyja vendet duhet të kërkojnë fusha të reja bashkëpunimi mbi bazën e miqësisë tradicionale, veçanërisht në bujqësi, turizëm, transport, arsim dhe rini. Për mua, pikërisht në këto fusha duket qartë rëndësia e një elementi të domosdoshëm: bashkëpunimi mes të rinjve.
Këto fusha janë shumë të rëndësishme dhe njëkohësisht shumë praktike. Bashkëpunimi ekonomik dhe tregtar mund të krijojë vende pune; bashkëpunimi bujqësor mund t’i shërbejë jetës së përditshme të qytetarëve; turizmi mund të shtojë kontaktet mes njerëzve; transporti mund të përmirësojë ndërlidhjen dhe qarkullimin. Të gjitha këto lidhen drejtpërdrejt me interesat konkrete të ndërmarrjeve, të pushtetit vendor dhe të qytetarëve të thjeshtë në të dyja vendet. Megjithatë, si një pedagog universitar kinez, që merret me mësimdhënien e kulturës dhe gjuhës shqipe, dhe me studimet evropiane e rajonale, unë i kushtoj vëmendje të veçantë arsimit dhe, në këtë mënyrë, edhe bashkëpunimit mes brezit të ri. Sepse projektet ekonomike mund të sjellin rezultate sot për sot, ndërsa shkëmbimet mes të rinjve përcaktojnë nëse marrëdhëniet dypalëshe do të kenë ngrohtësi, mirëkuptim dhe forcë të qëndrueshme edhe në të ardhmen.
Miqësia midis Kinës dhe Shqipërisë ka rrënjë të thella historike. Për mua, ky nuk është thjesht një informacion i lexuar në libra, por një përvojë personale, sepse nga viti 2005 deri në vitin 2013 kam studiuar, jetuar dhe punuar për disa vite në Shqipëri. Në atë kohë pata kontakte me shumë miq shqiptarë të brezit më të vjetër. Ata ishin të ngrohtë, të sinqertë dhe shpeshherë flisnin vetë për Kinën. Disa kujtonin historitë e inxhinierëve kinezë që kishin punuar dikur në Shqipëri; disa flisnin rrjedhshëm kinezisht; të tjerë tregonin se vetë ata, ose të afërm e miq të tyre, kishin studiuar apo punuar në Kinë; kishte edhe nga ata që flisnin për ndihmën kineze për Shqipërinë në shekullin e kaluar. Ato biseda nuk ishin formale, por ishin shumë të vërteta; nuk ishin domosdoshmërisht akademike, por ishin plot me emocion njerëzor.
Hidrocentral i Vau Dejës i ndërtuar me ndihmën e Kinës në vitet 60′ të shekullit të kaluar/Foto nga KESH
Në të njëjtën kohë, shumë kinezë të moshës së mesme dhe të brezit më të vjetër, kur përmendin Shqipërinë, kujtojnë filmat shqiptarë që kanë parë dikur, si Ngadhënjim mbi vdekjen apo I teti në bronz; kujtojnë këngët shqiptare dhe afërsinë e veçantë emocionale që ekzistonte në atë periudhë midis dy popujve. Mund të thuhet se midis brezit të vjetër kinez dhe atij shqiptar ekziston një kujtesë e veçantë historike. Kjo është një nga pasuritë shpirtërore më të çmuara të marrëdhënieve midis dy vendeve.
Por duhet të pranojmë gjithashtu se asnjë marrëdhënie dypalëshe nuk mund të mbetet vetëm te kujtimet dhe nostalgjia. Nëse miqësia historike nuk i përcillet brezit të ardhshëm përmes arsimit, kulturës dhe shkëmbimeve rinore, ajo dalëngadalë mund të kthehet në një paragraf të bukur në librat e historisë. Një marrëdhënie vërtet e qëndrueshme mes dy vendeve ka nevojë si për shtysën e qeverive, ashtu edhe për pranimin e shoqërisë; ka nevojë si për projekte ekonomike fitimprurëse, ashtu edhe për afërsi shpirtërore; ka nevojë si për miq të vjetër, ashtu edhe për miq të rinj.
Në fakt, nuk është se lidhjet mes të rinjve kinezë dhe shqiptarë mungojnë. Përkundrazi, zjarri i ndezur dikur nuk është shuar asnjëherë, por duhet të përhapet edhe më shumë. Në Kinë, Universiteti i Gjuhëve të Huaja i Pekinit dhe Universiteti i Studimeve Ndërkombëtare i Pekinit vazhdojnë të zhvillojnë mësimdhënien e gjuhës shqipe dhe të kulturës shqiptare. Edhe pse projektet e mëdha ekonomike-tregtare dhe kërkesa e tregut për specialistë të shqipes nuk kanë qenë gjithmonë të favorshme, përgatitja e talenteve në gjuhën shqipe nuk është ndërprerë. Kjo në vetvete është një lloj durimi arsimor dhe tregon se bota arsimore kineze vazhdon ta çmojë vlerën afatgjatë të marrëdhënieve Kinë–Shqipëri, duke pritur që kërkesa për shkëmbime midis dy vendeve të rritet sërish në të ardhmen.
Në Shqipëri, Instituti Konfuci pranë Universitetit të Tiranës vazhdon të zhvillojë mësimdhënien e gjuhës kineze dhe veprimtari të tjera kulturore. Konkursi “Ura Kineze”, Bursa e Ambasadorit të Kinës, aktivitetet për Festën e Pranverës apo forma të tjera të shkëmbimit u kanë ofruar të rinjve shqiptarë një mundësi të artë për të njohur Kinën. Gjithnjë e më shumë të rinj shqiptarë vijnë në Kinë përmes kurseve të mësimit të gjuhës kineze, shkëmbimeve afatshkurtra, bursave dhe programeve studimore. Mënyra se si ata e njohin Kinën sot nuk është më e njëjtë me atë të brezit të mëparshëm. Ata nuk e njohin Kinën vetëm përmes kujtesës historike e politike, por edhe përmes jetës urbane, auditorëve universitarë, udhëtimeve turistike, rrjeteve sociale, inovacionit teknologjik dhe mundësive profesionale.
Të rinj shqiptarë provojnë traditat kineze gjatë Festës së Pranverës, Institut i Konfucit, Tiranë, 2026/Ambasada e Kinës në Shqipëri
Të rinj shqiptarë provojnë traditat kineze gjatë Festës së Pranverës, Institut i Konfucit, Tiranë, 2026/Ambasada e Kinës në Shqipëri
Henri Banushi, një student shqiptar në Universitetin e Studimeve Ndërkombëtare të Pekinit, përfaqëson mjaft mirë mënyrën se si brezi i ri shqiptar po e zbulon Kinën. I tërhequr nga historia e pasur dhe mijëravjeçare e vendit, ritmi i shpejtë i zhvillimit dhe komoditeti i jetës moderne urbane, ai ka tashmë një kuptim më të thellë dhe më personal për Kinën. Përvoja e tij dëshmon se të rinjtë shqiptarë po e shohin Kinën jo vetëm përmes librave apo mediave, por edhe përmes përjetimeve të drejtpërdrejta, duke krijuar një lidhje më konkrete dhe më të afërt me këtë vend. Kjo përvojë në të ardhmen mund të shndërrohet në bashkëpunim në tregti, arsim, turizëm dhe kulturë. Pikërisht këtu qëndron rëndësia e shkëmbimeve rinore: ato nuk janë slogane abstrakte, por përvoja reale studimi, jetese dhe rritjeje personale të çdo të riu.
Natyrisht, duhet të vlerësojmë me sinqeritet edhe një realitet tjetër: megjithëse shkëmbimet rinore Kinë–Shqipëri vazhdojnë, përmasat e tyre të përgjithshme mbeten ende të kufizuara krahasuar me shkëmbimet rinore të Kinës me disa fuqi të mëdha apo me disa partnerë fqinjë të rajonit. Midis Kinës dhe Shqipërisë ende nuk është krijuar një mekanizëm mjaftueshëm i qëndrueshëm, i rregullt dhe i dukshëm për bashkëpunime të tilla, ashtu si me disa vende të tjera. Për shembull, në vitet e fundit, Kina dhe Shtetet e Bashkuara kanë ndërmarrë një nismë të gjerë shkëmbimesh rinore; Kina dhe Franca kanë paraqitur gjithashtu objektiva të qarta për zgjerimin e shkëmbimeve mes të rinjve dhe studentëve; midis Kinës dhe Gjermanisë ekziston prej kohësh një mekanizëm shkëmbimesh njerëzore dhe kulturore që përfshin arsimin, shkencën dhe teknologjinë, kulturën, rininë, institutet studimore, mediat dhe turizmin; po ashtu, kampet kulturore rinore Kinë–Serbi janë kthyer tashmë në një projekt të vazhdueshëm. Krahasuar me këto raste, Kina dhe Shqipëria kanë miqësi tradicionale, mësimdhënie të gjuhëve respektive, Institutin Konfuci, por ende nevojitet një kornizë sistematike e bashkëpunimit rinor ndoshta.
Shqipëria është një vend me pozicion të veçantë gjeografike, tradita, kulturë dhe potencial zhvillimi në rajonin e Ballkanit. Kina është ekonomia e dytë më e madhe në botë. Nëse të rinjtë nuk e njohin njëri-tjetrin shumë ngushtë, marrëdhëniet dypalëshe do të mbeten vetëm në nivel qeveritar, në nivel projektesh ose në nivel rrëfimesh historike. Një marrëdhënie vërtet e fortë mes dy vendeve duhet të matet, në fund të fundit, edhe me faktin nëse të rinjtë duan të mësojnë gjuhën e njëri-tjetrit, të vizitojnë vendin e njëri-tjetrit, të kuptojnë shoqërinë e njëri-tjetrit dhe të vazhdojnë ta çojnë përpara bashkëpunimin në të ardhmen.
Ceremonia e dekorimit të bursave të ambasadorit, 2024/Ambasada e Kinës në Shqipëri
Prandaj, në të ardhmen, bashkëpunimi Shqipëri–Kinë mund ta vendoste shkëmbimin rinor në një prioritet më të rëndësishëm.
Së pari, bashkëpunimi arsimor mund të shërbente si bazë për zgjerimin e kontakteve institucionale midis universiteteve të të dyja vendeve. Universitetet kineze mund të thellojnë bashkëpunimet me Universitetin e Tiranës, Universitetin Bujqësor të Tiranës, Universitetin “Fan S. Noli” dhe institucione të tjera arsimore shqiptare. Të dyja palët mund të zhvillonin projekte pilot për programe të përbashkëta të integruara bachelor–master, programe të përbashkëta studimi dhe njohje reciproke të krediteve akademike. Mund të inkurajoheshin të rinjtë shqiptarë të studionin në Kinë gjuhën kineze, menaxhimin e turizmit, tregtinë ndërkombëtare, teknologjitë bujqësore, ekonominë digjitale dhe energjitë e rinovueshme; po ashtu mund të inkurajoheshin më shumë studentë kinezë të studionin në Shqipëri gjuhën shqipe, studimet ballkanike, turizmin e të tjera.
Së dyti, bashkëpunimi në arsimin profesional mund të përfshihej në agjendën e re të një bashkëpunimi rinor Kinë–Shqipëri. Vitet e fundit, Kina i ka kushtuar rëndësi ndërkombëtarizimit të arsimit profesional. Shqipëria, nga ana e saj, ka nevojë për profesionistë të orientuar drejt praktikës në turizëm, bujqësi, shërbime, ekonomi digjitale dhe zhvillim infrastrukture. Të dyja palët mund të diskutonin bashkëpunimin midis universiteteve profesionale apo institucioneve të tjera të ngjashme, të njihnin më mirë standardet e arsimit profesional të njëra-tjetrës, të integronin pjesë të kurrikulave dhe të zhvillonin trajnime për pedagogë, shkëmbime afatshkurtra studentore dhe praktika bashkëpunimi mes shkollave dhe ndërmarrjeve. Një bashkëpunim i tillë do t’i shërbente punësimit dhe nevojave të industrisë, ndaj edhe do t’ua bënte të rinjve më të prekshme vlerën reale të bashkëpunimit.
Së treti, do të ishte e rëndësishme të vijonte rritja e mbështetjes për bursat dhe shkëmbimet afatshkurtra. Përveç bursave të qeverisë kineze dhe programeve të lidhura me Institutin Konfuci, mund të eksploroheshin edhe projekte rinore “më modeste”, por cilësore, të mbështetura bashkërisht nga pushteti vendor, universitetet dhe ndërmarrjet. Për shumë studentë të zakonshëm, një vizitë dyjavore ose njëmujore mund të ndryshojë përshtypjen për një vend dhe të ndikojë në zgjedhjet e tyre të ardhshme akademike dhe profesionale.
Së katërti, universitetet dhe institucionet kërkimore të dy vendeve mund të zhvillonin kërkime të përbashkëta në fusha si studimet evropiane dhe rajonale, energjitë e rinovueshme, zhvillimi i turizmit, modernizimi i bujqësisë dhe ekonomia digjitale. Mund të inkurajoheshin studiuesit e rinj të botonin së bashku artikuj shkencorë dhe të organizonin seminare të përbashkëta. Në fushën e instituteve akademike, mund të krijohej një mekanizëm dialogu midis studiuesve të rinj kinezë dhe shqiptarë mbi tema si marrëdhëniet Kinë–Evropë, zhvillimi i Ballkanit, modernizimi i Kinës, procesi i integrimit evropian të Shqipërisë dhe tranzicioni i gjelbër.
Së pesti, të dyja vendet mund të nxisin vizita të ndërsjella të gazetarëve të rinj, blogger-ëve dhe ekipeve të dokumentarëve. Të rinjtë sot nuk e njohin një vend vetëm përmes librave dhe leksioneve, por edhe përmes imazheve dhe rrjeteve sociale. Institucionet apo kompanitë e turizmit, bujqësisë, tregtisë elektronike ndërkufitare, energjive të rinovueshme dhe mësimdhënies së gjuhëve mund të ofronin gjithashtu mundësi praktike për të rinjtë e të dyja vendeve, në mënyrë që bashkëpunimi rinor të mos mbetej vetëm “vizitë” apo “pjesëmarrje”, por të hynte realisht në mjediset e punës.
Marrëdhëniet Kinë–Shqipëri kanë një bazë historike të çmuar dhe hapësirë reale për bashkëpunim. Por nëse në të ardhmen ato do të shkojnë më larg, duke u bërë më të thella dhe më të ngushta, çelësi është në dorën e të rinjve. Brezat paraardhës na ka lënë kujtime të ngrohta të miqësisë kino–shqiptare; brezat tanë duhet t’i kthejë këto kujtime në bashkëpunim institucional të rregullt dhe të orientuar nga e ardhmja. Vetëm nëse lidhja mes të rinjve nuk ndërpritet, bashkëpunimi Kinë–Shqipëri nuk do të ketë shkëputje brezash; dhe vetëm nëse të rinjtë janë të gatshëm ta njohin, ta kuptojnë dhe t’i qasen njëri-tjetrit, miqësia tradicionale do të ketë vërtet një të ardhme më të ndritur./CGTN
Autori: Wang Caixiao, profesor i asociuar në Fakultetin e Evropës, Universiteti i Studimeve Ndërkombëtare i Pekinit
