59 vite më parë, pikërisht më 12 prill 1961, në orën 9:07, nga baza Baykonur në Kazakistan nisej në hapësirë Vostok 1, anija e parë me ekuipazh njerëzor. Brenda kapsulës ishte rusi Juri Gagarini.
Çdo gjë nisi me 108 minutat e Gagarinit në kozmos. Ai ishte i pari. “Kristofor Kolombi” i qiejve.
Kush ishte Juri Gagarin
Një punëtor fabrike në një fshat rural, Gagarin ka shprehur se dëshira e tij për tu bërë pilot kishte ardhur si rezultat i pafuqisë që ai ndiente gjatë pushtimit nazist të vendit të tij (vëllai dhe motra e tij u kapën dhe u shfrytëzuan si skllevër pune).
I përzgjedhur si një nga 20 kozmonautët e parë, Gagarin respektohej nga kolegët e tij për miqësinë dhe sinqeritetin.
Ai u zgjodh të pilotonte Vostok 1, dhe më 12 Prill të 1961, Gagarin – rreth 26 vjeç – u bë njeriu i parë që shkoi në hapësirë, duke realizuar një udhëtim prej 180 minutash në orbitën e Tokës. Ai vdiq në moshën 34-vjeçare në një trajnim fluturimi.
Nisja në hapësirë
Ishte nisur në orën 9.07 të mëngjesit mbi anijen Vostok, nga bazë Baykonur, në atë kohë sekrete. Në kryeqytetin sovjetik ai 12 prill i vitit 1961 ishte madhështor dhe plot mister. Radio Moska 25 minuta pas nisjes, lëshoi një deklaratë të përgatitur nga KGB-ja, kishte edhe dy deklarata të tjera të gatshme nëse misioni do të ishte një dështim katastrofik. Por misioni doli me sukses dhe me 12 prill bota feston pushtimin e hapësirës.
Pas kësaj ngjarje epokale e gjithë bota ra në dashuri me Jury Gagarin disa minuta pasi ai u kthye në tokë. Njeriu me buzëqeshjen legjendare, njeriu i parë në hapësirë do festonte ditëlindjen me 27 mars, pra muajin që kaloi. Thuhet se Gagarin ishte një njeri me fat.
Ai ishte vetëm 27 vjeç dhe ishte zgjedhur së bashku me 19 pilotë të tjerë mes 3.461 kandidatëve.
Jeta e Gagarin
I lindur në vitin 1934 në një pjesë të largët të Rusisë pranë qytetit të Gzhatsk dhe i mbijetoi pushtimit nazist, edhe pse kjo e pengoi të shkonte në shkollë të mesme. Shokët e tij të fluturimit mbajnë mend se ai e kishte të vështirë të ulte avionin në fillimet e tij. Ai realizoi fluturimin e parë kozmik në moshën 27 vjeçare, ndërsa u nda nga jeta kur sapo i pat mbushur të 34 vjetët.
Për Gagarinin dhe jetën e tij të shkurtër, siç mund të dukej, dihet gjithçka. Lindi ai në një familje fshatare, shërbimin ushtarak e kreu në viset përtej rrethit Polar, ku duke qenë pilot përvetësonte teknikën e re fluturuese. Shumë shpejt pas lëshimit të satelitit të parë artificial të Tokës ai u zgjodh në grupin e kozmonautëve dhe filloi të përgatitej intensivisht për realizimin e fluturimit me zell të veçantë. Dihet tashmë gjithçka për atë fluturim të paharruar 108 minutësh që ai kaloi në orbitë. Dihet pothuajse gjithçka për vdekjen e tij tragjike gjatë fluturimit si pilot kolaudator me aeroplan.
Fjalët që tha para nisjes…
Megjithatë çdo herë perceptohen me sy të ri hollësitë e atyre ngjarjeve dhe fjalët që ai tha përpara startit të anijes: “Pas disa minutash anija e fuqishme kozmike do të më çojë në hapësirat e largëta, honet e thella të Gjithësisë. Çfarë mund të them në këto minutat e fundit përpara nisjes? E gjithë jeta ime më duket mua tani si një çast i mrekullueshëm. Gjithçka që përjetova, çdo gjë që kam bërë përpara kësaj, e kam bërë për hir të kësaj minute. Unë provova ndjenjën e lumturisë së papërshkruar që të jem i pari njeri në hapësirën kozmike, të ndeshem një me një me natyrën. A mund të ëndërrojë vallë për ndonjë gjë më të madhe njeriu?”.
Bota e mban mend mirë kozmonautin e vet të parë dhe buzëqeshjen e tij të ëmbël që të bënte për vete. Ai ishte i ri, optimist, zemërgjerë, por njëkohësisht synues dhe profesionist i vërtetë.
Gagarin, njeriu që i dha jetë profesionit të “kozmonautit”
Ndërsa i pari u prin të tjerëve. Të gjithëve ne na joshi në hapësirën kozmike pikërisht ai. Dhe unë mendoj, se njeriu, i cili dikur do të shkelë në sipërfaqen e Marsit, do të shprehet për Gagarinin kështu: ”Ai na bëri thirrje të gjithëve ne për në Mars”. ”Dhe unë supozoj se fluturimi i pilotuar drejt Marsit do të bëhet dhuratë e veçantë, ndoshta, për 85 vjetorin e ditëlindjes së Gagarinit”, konfirmoi me bindje kozmonauti rus Valeri Polakov.
Vdekja mister
Rreth 50 vite pas vdekjes së kozmonautit rus Yuri Gagarin, njeriu i parë që “shkeli” hapësirën, zbulohen fakte të reja rreth vdekjes së tij mbetur mister për më shumë se pesë dekada.
Sipas të dhënave të publikuara së fundi, shkak i vdekjes ka qenë një aksident me aeroplan gjatë një ushtrimi krejt të zakonshëm. Shkaku i vdekjes, sipas “Telegraph” është zbuluar nga një raport i hulumtuesve rusë. Kërkuesit rusë pohojnë se kanë zbuluar të dhëna që tregojnë shkakun e vdekjes së Yuri Gagarin.
Ai vdiq në moshën 34-vjeçare, më 27 mars të vitit 1968. Aksidenti ndodhi shtatë vjet pasi Gagarin u shënua si njeriu i parë i cili qëndroi në orbitën e Tokës për 68 minuta.
Teoritë e konspiracionit
Në dosjen e hetimit thuhet se vdekja e tij erdhi si pasojë e panikut që përjetoi vetë kozmonauti i cili kishte kuptuar se valvula e ajrit ishte hapur në kabinën e tij gjatë fluturimit.
Gagarin u rrëzua me avionin e tij Mig-15. Koloneli në pension i forcave ajrore ruse, Igor Kuzhnyecev, tha se ky zbulim do t’i japë fund teorive të konspiracionit për vdekjen e Gagarin.
Disa prej këtyre teorive dyshonin se astronauti ishte i dehur në pilotimin drejt vdekjes e madje një teori tjetër theksonte se aksidenti ishte organizuar nga ish-lideri sovjetik Leonid Brezhnjev për xhelozi.
Të dhëna për eksplorimin e hapësirës
4 tetor 1957
Lëshimi i parë orbitor i suksesshëm ka qenë ai i satelitit rus “Sputnik” më 4 tetor 1957. Sateliti peshonte 83 kilogramë dhe besohet se ka arritur në orbitën e tokës me një lartësi prej 250 kilometrash.
3 nëntor 1957
Qeni rus Laika bëhet kafsha e parë dhe krijesa e parë e gjallë në orbitë më 3 nëntor 1957. Laika u stërvit me dy qen të tjerë dhe u zgjodh për të qenë krijesa e parë që do udhëtonte në bordin e “Sputnik 2”.
31 janar 1958
Suksesi i satelitit rus bëri që programi hapësinor amerikan të tentonte të lëshonte satelitin “Vanguard” në orbitë dy muaj më vonë, tentativë kjo që dështoi. Më 31 janar 1958 SHBA lëshoi në orbitë me sukses “Explorer I”.
12 prill 1961
Kozmonauti 27-vjeçar Yuri Gagarin bëhet njeriu i parë që fluturon në orbitë. Ai udhëtoi me anijen kozmike “Vostok 1” në një fluturim përreth orbitës së tokës në një udhëtim që zgjati një orë e 48 minuta.
20 shkurt 1962
Menjëherë pas fluturimit të parë të Gagarin në orbitën e tokës, SHBA lëshuan një person në hapësirë me fluturimin e “Mercury”. Fluturimin orbitor SHBA e arritën kur “Mercury-Atlas 6” i John Glenn fluturoi në orbitën e tokës.
16 qershor 1963
Qenia e parë e gjallë që fluturoi në hapësirë ishte qeni rus Laika. Njeriu i parë që fluturoi në orbitën e tokës ishte rusi Yuri Gagarin. Ndërsa femra e parë në hapësirë, e cila fluturoi 48 herë përreth orbitës ishte rusja Valentina Tereshkova.
15 tetor 2003
Kina lëshoi njeriun e parë në hapësirë rreth 42 vite pas lëshimit në hapësirë të “Vostok 1”. Për herë të parë në historinë e saj Kina arriti të dërgonte në hapësirë njeriun e parë Yang Liëi në bordin e anijes kozmike “Shenzou 5”.
1969
Misioni “Apollo 11” ishte i pari që bëri të mundur uljen e njerëzve në sipërfaqen e hënës. I lëshuar nga toka më 16 korrik 1969 “Apollo 11” mbante në bord Neil Armstrong, Edëin Eugene Aldrin dhe Michael Collins.
