Matija Sheriç[i]
Sipas studimit të kompanisë amerikane të konsultimit Bain &C0, të kryer me 19 qershor 2025, shitja ndërkombëtare e prodhimeve vetjake të luksit “ngadalësohet, por nuk rrëzohet”. Konsultantët vlerësojnë se shitja globale e prodhimeve vetjake të luksit, e cila në vitin 2024 ra në 364 miljardë euro, këtë vit do të përjetojë rënie, por jo shumë të lartë – gjithsejt rreth 2 përqind.
Tarifat doganore të Traumpit dhe tensionet gjeopolitike
Rënia e projektuar do të ndodhë për shkak të vënies së tarifave doganore në tregtinë ndërkombëtare të imponuar nga administrata e Trumpit dhe tensionet gjeopolitike (më shumë në Lindjen e Afërt dhe në relacionin Rusia-NATO) që shkakton edhe frenim të rritjes së ekonomisë botërore. Vitin e kaluar rritja e PBB-së globale ishte diçka më shumë se 3 përqind, ndërsa këtë vit pritet se do të jetë “vetëm” 2 përqind. “Megjithatë, që të jemi pozitivë në këtë moment të vështirë – me tri luftëra, frenim të ekonomisë dhe pabarazinë në nivelin më të lartë se ndonjëherë më parë – tregu nuk është në kolaps”, deklaroi Claudia D’Arpizio, partnere e Bain &C0 dhe bashkëautore e studimit të lartpërmendur. “Tregu ngadalsohet, por nuk dështon”.
Mungesë kreativiteti
Sipas eksprtëve të Bain&Co nuk janë fajtorë për rënien vetëm luftërat dhe krizat në botë, por mungesa e kreativitetit të përpunimit të prodhimeve dhe rritja marramendëse e çmimeve në vitrinat e dyqaneve elitë. Brendet luksose (si psh. Luis Vuitton, Gucci, Chanel), nuk arritën të rinovojnë mjaftueshëm diçka të re dhe dhe origjinale për blerësit e tyre. Në vend që të krijojnë vazhdimisht prodhime interesante dhe unike që mund të tërheqin vëmendjen dhe interesin e konsumatorit, shumë prej tyre janë mbështetur te kontrolli, por edhe përsëritjen e modeleve dhe dizajnimve eksiztuse. Një qëndrim i tillë ka shkaktuar ndjesinë e mbingopjes te konsumatorët, në mënyrë të veçantë te ata që kërkojnë ekskluzivitet dhe veçanti në prodhimet e luksit të cilët i paguajnë jo bash lirë.
Rritje drastike e çmimeve
Rritja e çmimeve të prodhimeve luksoze ishte tejet e kripur vitet e fundit. Çmimet në Hermes janë rritur në diapazonin nga 5% deri në 20%, me theks të veçantë në prodhimet nga lëkurat ekzotike, ku rritja ka qënë edhe deri në 40%. Në Chanel çanta klasike “flap bag” është shtrenjtuar nga 5.800 dollarë që ishte në vitin 2019, në 10.800 dollarë në vitin 2024 – pra një rritje afro 80%. Çmimet e orëve Rolex janë rritur nga katër përqind deri në pesë përqind.
Për këtë nuk të çudit fakti se shumë konsumatorë kanë zgejdhur alternativa dhe brende më të lirë siç janë Ralph Lauren, Coach, Zara, Mango dhe COS. Brendet e mësipërme ofrojnë dizajn modern dhe cilësi të mirë me çmime tejet më të pranueshme, gjë që i bën obsione tërheqës për blerësit që duan të ndjekin prirjet moderne pa ngarkesë shumë të madhe financiare.
Fuqi punëtore prej skllevërish
Disa blerës i ka larguar edhe hetimi i para disa kohëve i kryer në Itali i cili zbuloi kushtet e punës në fabrikat kooperante të brendeve të famshme të cilët të kujtojnë në fabrikat klasike të fuqisë së lirë punërore (lexo: punë e skllevërve). Hetimi në Itali që e kreu vitin e kaluar Inspektorati shtetëror, Policia doganore dhe Guardia di Financa është fokusuar te zinxhiri i prodhimeve të brendve të modës (Prada, Gucci, Dior, Giorgia Armani, Fendi etj), dhe ka zbuluar se disa nga prodhuesit e tyre shfrytëzonin punëtorë në kushte de facto prej skllevërish: paga të ulëta, punë jashtë orarit dhe standarte jo adekuate për sigurinë në punë.
Inspektorët gjetën punëtorë (kryesisht nga Azia, Afrika dhe Europa Lindore) në lokale të tejmbushur dhe me kushte johigjenike, gjë që shkaktoi shqetësim të madh për shkak të etikës dhe transparencës në prodhimet e mallrave luksoze. Zbulimi shokues ndikoi negativisht në përceptimin e blerësve dhe shtoi akoma më shumë kritikat ndaj industrisë së prodhimeve luksoze.
Amerikanët dhe kinezët shpenzojnë më pak për mallra luksi
Studimi i Bain&CO tregoi rënie të madhe të shitjeve në tregjet kyçe si puna e ShBA-ve dhe Kinës. Në Amerikë destabiliteti i tregut i shkaktuar nga doganat e Trumpi ul besimin e konsumatorëve amerikanë. Kjo shpie në kujdes gjatë blerjeve dhe shyerjes për më vonë të shpenzimeve të mëdha, gjë që ngadalson shitjen e prodhimeve të luksit. Amerikanët gjithnjë e më shumë por paguajnë për mallrat e përditëshme (përfshirë edhe ushqimet) me shtyrje të pagesës, me kredi, por e njëjta gjë vlen edhe për mallrat e luksit. Kina ka shënuar gjashtë tremujorë të njëpasnjëshëm të rënis së shitjes së mallrave të luksit për shkak të besimit të ulët. Rënia afatgjatë tregon për kujdesin e blerësve kinezë dhe prirjen e tyre për kursime si pasojë e pasigurisë financiare si dhe politikave të ashpra të qeverisë kineze ndaj shpenzimeve të mëdha. Politikat aktuale të qeverisë kineze synojnë drejt kontrollit të huave, rregullimit të sektorit financiar dhe nxitjen e kursimeve, gjë që ndikon në kujdesin e kinezit të zakonshëm.
Edhe bota e tretë shpenzon për mallra luksi, ndërsa Europa më pak
Studimi i lartpëmendur i Bain &Co tregoi se Lindja e Afërt, Amerika Latine dhe Azia Juglindore kanë shënuar rritje në shitjen e prodhimeve elitë. Ky është rezultati i fuqisë blerëse të rritur së klasës së mesme në këto vende, si dhe i forcimit të tregjeve lokale të prodhimeve të luksit. Për këtë flitet pak, por gjithsesi është realitet. Europa ka stanjacion në blerje sepse popullsia e saj është e tejngarkuar me probleme ekonomike. Inflacioni prej 2,2 përqind dhe pasiguria e madhe në tregun e punës e kanë kufizuar fuqinë blerësve të konsumtorëve europiane.
Është interesante të vëmë në dukje se disa brende kanë shënuar rritje ndërsa disa të tjerë rënie. Ndryshimet këtu janë të mëdha. Grupi Prada ka shënuar rrtijen e të ardhurave me 13% në tremujorin e parë të këtij viti, duke arritur kësisoj shifrën prej 1,34 miljarë euro. Nga ana tjetër, brendet si Gucci kanë shënuar rënie të të ardhurave me 24 përqind duek realizuar të aredhura prej 1,6 miljardë euro në të njëjtën periudhë. Prada ka investuar më shumë te cilësia dhe kreativiteti, ndërsa këto kanë munguar të Gucci.
Adoptimi i brendeve me rrethanat
Brendet ndërmarrin ndryshime në mënyrë që të ulin ndikimin e doganave të mundshme amerikane, përfshirë edhe dorëzimin direkt nga vendi i prodhimit në vend të atij të magazinimit dhe zvoglimin e sasive nëpër dyqane. Dorëzimi direkt nga fabrika ndihmon të anashkalohen shpenzime doganore shtesë të cilët lindin gjatë transportit të mallrave nëpërmjet magazinave p.sh. në ShBA ose në BE. Gjithashtu, zvoglimi i sasive të mallit nëpër dyqane u mundëson brendeve fleksibilitet më të madh në drejtimin e sasive të magazinuara dhe adoptim të shpejtë në kushtet e ndryshueshme të tregut.
Brendet u përgjigjen sfidave gjeopolitike duke diversifikuar zinxhirët e furnizimit në mënyrë që të ulin vartësinë nga rajonet e paqëndruessme dhe shteteve të goditur nga konfliktet si Ukraina, Rusia dhe Lindja e Afërt e paqëndrueshme (Lufta Iran Irak). Korporatat investojnë në rrugë alternative logjistike dhe bashkëpunojnë me partnerë lokalë në mënyrë që të sigurojnë kontinuitet të prodhimit dhe shpërndarjes edhe përkundër tensioneve gjeopolitike përvëluese.
Të pasurit argëtohen, të varfërit vuajnë
Megjithëse tregatia e mallrave luksoze e ka ndjerë mungesën e stabilitetit nëpër botë, parë historikisht është përmirësuar shpejt, e nxitur nga tregje dhe kërkesa të reja. Përmirësim ka ndodhur pas krizës botërore financiare të vitit 2009, krizës së koronavirusit dhe nuk ka dyshim se do të ndodhë edhe në vitet në vazhdim. Të pasurit kanë gjetur përherëe mënyra për t’u argëtuar dhe për luks. Nuk e kanë problem që të shpenzojnë në “gjëra” të zakonshme siç janë orët, këmishët, çantat apo byzylykët me mijëra dollarë, ndërsa rreth 8,5% e popullsisë botërore (afro 700 milionë njerëz), jetojnë me më pak se 2,15 dollarë në ditë, që është kufiri ndërkombëtar i varfërisë ekstreme. Ky është kontrasti i padrejtë i botës në të cilën jetojmë përditë dhe këtë duhet t’a kemi parasysh. Njerëzimi është larguar shumë nga konceptet e drejtësisë dhe barazisë, e akoma më larg nga empatia dhe filantropia.
[i] https://www.geopolitika.news/analize/dok-siromasni-gladuju-bogati-uzivaju-globalna-trgovina-luksuznom-robom-ne-posustaje/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
