Nga Asif Narimanli*
Pse Rusia përdori kartën e sulmit kundër azerbajxhanasve dhe çfarë dëshiron Moska në Baku?
Dhuna ndaj bashkatdhetarëve tanë, që rezulton në vrasje në nivelin e shtetit rus, e bën kërkimin e një përgjigjeje për këtë pyetje urgjente. Tensionet në rrugën Baku-Moskë vazhdojnë të rriten pas rrëzimit të aeroplanit AZAL, veçanërisht pasi Azerbajxhani nuk bëri asnjë hap prapa, ka krijuar pakënaqësi të domosdoshme në Kremlin dhe ata po përdorin një “akt ndëshkues” duke sulmuar bashkatdhetarët tanë. Megjithatë, në sfondin e axhendës politike të ditëve të fundit, duket se zemërimi i Kremlinit buron nga frika:
- Rusia mund të privohet nga mundësia për të rivendosur pozicionet e saj në Kaukazin Jugor, hapja e komunikimeve rajonale – korridori Zangezur;
Me fillimin e procesit të negociatave rreth Ukrainës, Rusia ka filluar përpjekjet për t’u rikthyer në rajon – para së gjithash në Armeni, ish-post i saj. Dhe dy faktorë në veçanti po zgjerojnë mundësitë e saj.
- Fragmentimi i mbështetjes për qeverinë armene në Perëndim pas mbërritjes së Trump;
- Me ngushtimin e rrethit rreth Iranit, mbështetja alternative e Armenisë për Rusinë në rajon po dobësohej gjithashtu;
Moska e shihte luftën Iran-Izrael si një mundësi për të forcuar pozicionet e saj jo vetëm në frontin ukrainas, por edhe në Kaukazin Jugor. Ajo po rivendoset në Armeni dhe po rindërton situatën rajonale që u shfaq menjëherë pas luftës 44-ditore – arkitekturën balancuese në tandemin ruso-turk, duke u bërë kështu një nga palët kryesore të interesuara në rivendosjen e komunikimeve rajonale, përfshirë korridorin Zangezur.
Ajo që ndodhi në linjën Baku-Ankara-Jerevan krijoi një efekt “dushi të ftohtë” për Moskën.
Çfarë ndodhi?
Lufta rreth Iranit e izolon Armeninë në rajon dhe kjo situatë krijon probleme për largimin e Jerevanit nga Moska. Pashinyan e kupton se “kthimi” i rusëve do ta vërë atë në një zgjedhje të vështirë: ose të bjerë dakord me një skenar në të cilin trupat ruse do të përfshihen në hapjen e komunikimeve – Neni 9 i deklaratës së 10 nëntorit – dhe të braktisë konceptin e një “Armenie të re”, ose të luftojë kërcënimet ndaj pushtetit të tij. Në këtë situatë, Uashingtoni dhe Brukseli nuk mund të luajnë rolin e një force balancuese në rajon për Jerevanin, të paktën teknikisht. E vetmja derë i hapet Ankarasë, gjë që gjithashtu krijon mundësi për të gjetur një “gjuhë të përbashkët” me Bakun. Turqia është shpresa e vetme e Armenisë për të hyrë në tregun evropian.
Nikol Pashinyan, i cili vizitoi Turqinë për herë të parë më 20 qershor, synonte të arrinte një mirëkuptim me Erdoganin, të ruante ekuilibrin rajonal përballë Moskës, të kontrollonte mundësitë e hapjes së kufijve dhe të gjente një “emërues të përbashkët” në hapjen e pikës kryesore të konfliktit me Bakun – korridorit Zangezur. Jerevani e kupton se përpjekjet për të arritur një mirëkuptim me Ankaranë pa Bakun janë humbje kohe. Takimi i Erdoganit me Aliyevin një ditë para Pashinyanit – më 19 qershor – e konfirmon këtë. Në fakt, nuk duhet përjashtuar që marrëveshjet e mundshme janë përgatitur prapa skenave para takimit Erdogan-Aliyev, Erdogan-Pashinyan, dhe se udhëheqësit i kanë diskutuar këto marrëveshje.
Marrëveshja e mundshme: komunikimi rajonal – korridori i Zangezurit hapet në një formë që është jashtë deklaratës tashmë të pavlefshme të 10 nëntorit, pa pjesëmarrjen e Rusisë;
ajo që ndodhi menjëherë pas takimit Erdogan-Aliyev, Erdogan-Pashinyan e forcon gjithashtu këtë mundësi.
- Më 20 qershor, u mor një vendim që mund të konsiderohet si fillimi i heqjes së autonomisë së Nakhçivanit: ky vendim, përveçse është një hap i llogaritur kundër kërcënimeve të ardhshme, rrjedh edhe nga perspektiva e hapjes së korridorit të Zangezurit;
- Menjëherë pasi Pashinyan u kthye nga Turqia, ai ndërmori veprime për të neutralizuar forcat që do të kundërshtonin marrëveshjen me Bakunë dhe Ankaranë në Armeni – një marrëveshje e tillë mund të ishte e mundur me hapjen e korridorit të Zangezurit – dhe në të njëjtën kohë të përbënte një kërcënim për pushtetin e tij.
- Më 27 qershor, Ministri i Administrimit Territorial dhe Infrastrukturës së Armenisë, David Khudatyan, i cili vizitoi Turqinë, diskutoi çështje që lidhen me qarkullimin tregtar dhe transportin e mallrave midis dy vendeve.
Nuk bën përjashtim që ekziston një marrëveshje për korridorin Zangezur në linjën Baku-Ankara-Jerevan. Sipas një marrëveshjeje të mundshme:
- Hapet kalimi i papenguar nga Azerbajxhani në Nakhçivan nën emrin “tranzit”;
- Këtu, mund të zbatohet “modeli i Kaliningradit”, domethënë “parimi nga Azerbajxhani në Azerbajxhan”;
- Transporti në një regjim të thjeshtuar mund të jetë gjithashtu midis opsioneve, si rezultat i të cilit do të sigurohet “kalimi i papenguar”;
- Termi “korridor” mund të braktiset si për të eliminuar Rusinë nga loja ashtu edhe për të neutralizuar pakënaqësinë me Pashinyan në Armeni;
Nuk është rastësi që sulmet ndaj azerbajxhanasve në nivel shtetëror në Rusi ndodhën pikërisht pas këtyre ngjarjeve.
Moska do t’i dërgonte mesazhet dhe kërkesat e saj Bakusë nëpërmjet Alexei Overchuk, bashkëkryetarit të grupit trepalësh të punës për rivendosjen e komunikimeve rajonale, dhe para kësaj, sulmi ndaj azerbajxhanasve dukej si një hap i llogaritur për t’i ushtruar presion mbi ta që të pranonin qëndrimin e saj. Duke anuluar këtë vizitë, Azerbajxhani demonstron se nuk do të tërhiqet drejt Rusisë me hapa adekuatë.
Rezistenca ndaj Moskës si në Baku ashtu edhe në Jerevan është një faktor që do të përcaktojë ekuilibrin e ardhshëm të fuqisë në Kaukazin e Jugut. Nëse konfrontimi në vijën Baku-Moskë intensifikohet, Ankaraja mund të ndërhyjë në proceset në nivelin diplomatik. Zhvillimi i ngjarjeve mund të përcaktohet nga sa rezistencë mund të ofrojë Armenia dhe nëse do të shkojë në negociata të ndara me Rusinë.
Përshtati në shqip: Argumentum.al
