Robert Bariç-ideje.hr
Këndvështrimi eurocentrik europian shtrihet seri në Hormuz. Por ka shumë rëndësi edhe ajo që ndodh diçka më në Lindje. Raporti i tensionuar gjysëm luftë mes Pakistanit dhe Afganistanit kërcënon me efekt domino dhe kaos në të cilin mund të përfshihej edhe Kina, India, Arabia Saudite, ndërsa pasojat do t’i ndjente mbarë bota.
Në hije të luftës së Gjirin Persik është ndezur edhe një konflikt të cilit nuk është se i kushtohet shumë vëmendje dhe i cili prore do të mund të destabilizojë territorin e Azisë Jugore. Është fjala për konfliktin mes Pakistanit dhe Afganistanit i filluar me 21 shkurt të këtij viti.
Me rikthimin e talebanëve në pushtet në Afganistan, raportet e këtij vendi me Pakistanin u përkeqësuan për shkak të mbështetjes nga ana e talebanëve për organizatën terroriste Terik-i-Taliban (TPP) e cila pas vitit 2021 ka rritur në mënyrë dramatike numurin e sulmeve në Pakistan. TTP lindi në vitin 2007 në Pakistanin Verilindor u ofroi ndihmë në luftën kundër ShBA-ve, por njëkohësisht veproi edhe kundër Islamabadit. Pakistani priste që pas rikthimit në pushtet, talebanët do ta kontrollonin TTP- në, por në vend të kësaj Kabuli toleroi sulmet matanëkufitare të kësaj organizate në Pakistan. Pala tjetër i’u përgjigj me kryerjen e sulmeve ajrore dhe tokësore. Pakistani akuzoi Kabulin se mbështeste Ushtrinë Çlirimtare të Balluçistanit (UÇB) dhe grupime të tjera separatiste të cilëve, krahas Afganistanit, mbështetje u jep edhe India. Sipas pohimeve pakistaneze këto grupime mbajnë kampe trajnimi dhe logjistike në territoret të cilët kontrollojnë talebanët.
Kulmi i përshkallëzimit të konflikteve ndodhi në vitin 2025, kur vetëm TTP-ja kreu mbi 600 sulme terroriste në Pakistën, ndërsa Islamabadi pezulloi marrëdhënet ekonomike me Kabulin. Pas ndërmjetësimit të pasuksesshëm të Katarit në muajin shkurt të vitit 2026, lufta në hije u shndërrua në konflikt të hapur. Pakistani nisi operacionin Ghazab Lil Haq (Zemërimi i justifikuar) dhe kreu sulme ajrore nëpër Kabul dhe qytete të tjera. Pala tjetër u përgjigj me kryerjen e sulmeve matanëkufitare dhe sulme me dronë të cilët arritën deri në Islamabad.
Më shumë se terrorizëm
Shkaqet e konfliktit janë më shumë se terrorizmi dhe e kanë origjinën që nga fundi i shekullit XIX. Në vitin 1893, Londra hoqi dorë përfundimisht nga pushtimi i Afganistanit dhe definoi kufirin formal, Linjën Durand, e cila u pranua me dhunë nga sunduesi i Afganistanit Abdur Rahmani, megjithëse linja ndarëse ndante pjestarët e grupimit etnik Pashtun. Kur u krijua Pakistani në vitin 1947, Kabuli menjëherë kërkoi formimin e shtetit të pavarur (Pashtunistan) i cili më pas duhej të bashkohej me Afganistanin. Islambadi e refuzoi një gjë të tillë e për pasojë pala e kundërt nisi një sërë sulmesh matanëkufitare në mënyrë që të nxiste Pashtunët pakistanëzë për kryengritje. Konfliktet vijuan deri në vitin 1963, kur Shahu i Iranit Reza Pahlavi i detyroi të dyja palët për ndërprerje të konflikteve. Armëpushimi zgjati deri në vitin 1973 kur sundues në Kabul u bë Mohammed Daoud Khani, i cili nisi përsëri projektin e krijimit të Pashtunistanit. Presidenti i Pakistanit Zulfikhar Ali Bhuto si përgjigje nisi t’i japë mbështetje dhe armatime grupimeve të armatosura antiqeveritare në Afganistan. Bhuto shpresonte se do të arrinte të nxiste edhe sulmet e islamistëve në Indi dhe do të përshpejtonte islamizimin e filluar të Pakistanit. Të njëjtën politikë e vazhdoi edhe trashëgimtari i tij Zia al-Haq në vitin 1977.
Situata ndryshoi në mënyrë dramatike pas invazionit sovjetik në Afganistan në vitin 1979. Mbasi ShBA-të dhe Arabia Saudite nisën t’u ofrojnë ndihmë ushtarake muxhahidinëve afganistanas të cilët luftonin kundër sovjetikëve, Pakistani shfrytëzoi rastin për të ndryshuar strategjinë. Nëpërmjet shërbimit informativ të ushtrisë (ISI) iu ofrua ndihmë grupimeve militante islamiste Hezb – e –Islami dhe Jamiat –e-Islami për të forcuar ndikimin pakistanez në Afganistan. Pas dëbimit të sovjetikëve në vitin 1989 kjo mbështetje vazhdoi, ndërsa ISI-i vijoi të ndihmonte edhe grupimin e ri të talebanëve të cilët në vitin 1996 morën pushtetin në Afganistan. Për herë të parë Pakistani fitoi mundësinë e ndikimit mbi Afganistanin zyrtar, gjë e cila çoi në uljen e incidenteve kufitare mes viteve 1996 dhe 2001. Kjo ishte e dukshme edhe në doktrinën e thellësisë strategjike ndaj Afganistanit. Thelbi i doktrinës ishte ruajtja e raporteve miqësore dhe forcimi i mbështetjes për regjimin afganistanas. Në këtë mënyrë mund të mposhteshin ato grupime radikale islamike të cilat Pakistani i përceptonte si armiqësore dhe të ndalonte përhapjen e ndikimit indian. Ushtria pakistaneze zhvilloi edhe mundësinë e përdorimit te territorit afganistanas për veprime kundër Indisë në rast lufte. Qeveria e re talebane ishte për Islamabadin mjet për sendërtimin e këtyre qëllimeve.
Situata ndryshoi përsëri pas sulmeve terririste të Al Kaedës në ShBA në muajin shtator të vitit 2011. Për shkak të bashkëpunimit të talebanëve me Al Kaedën, Pakistani, nën presionin e ShBA-ve, u detyrua t’u ndërpriste mbështetjen që u jepte talebanëve. Zëvendësministri i punëve të jashtme të ShBA-ve në atë kohë, Riçard Ermitage, kërcënoi haptazi se Pakistani do të bombardohet dhe do të kthehet në epokën e gurit nëse nuk e ndryshon politikën. Presidenti Pervez Musharaf ndërpreu formalisht mbështetjen, por në realitet lidhjet mes ushtrisë pakistaneze, ISI-t dhe talebanëve nuk u ndëprenë. Islamabadi e dinte se ShBA-të heret a vonë do të tërhiqeshin dhe për këtë Pakistani duhej të ruante ndikimin në Afganistan. Mbështetja për talebanët solli rinovimin e konflikteve kufitare, tani me qeverinë properëndimore afganistanase. ShBA-të mbetën neutrale në këto konflikte.
Destabilizimi i Pakistanit
Rikthimi i talebanëve në pushtet në vitin 2021 duhej të rinovonte ndikimin pakistanez, por një gjë e tillë nuk ndodhi. Marrëdhëniet u përkeqësuan kur talebanët nisën të shfrytëzojnë aksionet terroriste të organizatave TPP dhe UÇB për destabilizimin e Pakistanit. Në një afat të shkurtër ish aleatët u bënë armiq të egër me njëri tjetrin, ndërsa doktrina e thellësisë strategjike (dhe gjithë përparësitë që i sillte ajo Pakistanit) kaloi në histori.
Në prapavijën e konfliktit të rinovuar fshihet problemi i vërtetë për Islamabadin, dhe ky është përkeqësimi i pozitës gjeopolitike të Pakistanit. Zgjerimi i konflikteve në Lindjen e Afërt këtë viti kulmoi me Luftën e tretë të Gjirit mes Iranit dhe ShBA/Izraelit. Të dy palët në konflikt kanë planet e tyre këmbëngulin të shfrytëzojnë Pakistanin, ndërsa Islamabadi këmbëngul të mbrojë lidhjet e tij me Arabinë Saudite nëpërmjet lidhjeve ekonomike dhe ushtarake. Për këtë Rijadi tashmë ka dërguar sinjale se dëshiron të fitojë mbështetje më të fortë nga Islamabadi. Këtu fshihet rreziku strategjik për Pakistanin. Nëse vjen puna deri te përshkallëzimi i konflikitit mes Arabisë Aaudite dhe Iranit, Pakistani, për shkak të kufirit tokësor të gjatë me Iranin mund të gjendet nën goditjen direkte të tij. Raportet e Pakistanit me Iranin kanë qënë gjithmonë komplekse, por gjithsesi të dyja palët kanë evituar konfliktet. Nëse marrëdhëniet reciproke përkeqësohen, Irani do t’u ofrojë mbështetje grupeve separatiste në Pakistan, dhe në mënyrë të veçantë në Balluçistan i cili është në zonën kufitare me Iranin. Atëherë talebanët do të jenë në gjendje të rritin presionin përgjatë linjës Durand. Përputhja e këtyre konflikteve do ta detyronte Pakistanin të ndërmerrte aksione ushtarake në shumë fushëbeteja. Tensionet kufitare mund të rriteshin shumë shpejt në një konflikt rajonal me shumë shteteve dhe një sëre grupimesh militante.
Konvergjenca e këtyre krizave mund të çojë në destabilizim të brendshëm të Pakistanit. Grupimet terroriste si puna e TTP-së dhe e Shtetit Islamik- provinca Khorasan (IS-K) këto vitet e fundit kanë kryer një sërë sulmesh kundër forcave pakistaneze të sigurisë, institucioneve shtetërore dhe civilëve. Në rastin e një konflikti të jashtëm ekziston rreziku real që këto grupime të nxisin për kryengritje shiitët të cilët jetojnë në një sërë rajonesh pakistaneze. Në rast konflikti me Iranin IS-K do të ishte në gjendje të nxiste dhunën etnike në brendësi të vendit. Me këtë Pakistani do të përballej me kryengritje të brendshme në zonat urbane dhe jo vetëm në krahinat kufitare. Puna është nëse ushtria dhe shërbimet e sigurisë do të jenë në gjendje t’i zgjidhin këto kriza.
Përgjigje e balancuar
Pakistani këmbëngul të arrijë një përgjigje të balancuar për këto kërcënime. Përgjigja ushtarake ndaj provokimeve nga Kabuli do të ishte e paevitueshme, por përshkallëzimi i mëtejshëm mund të çojë deri te lufta mes shteteve. Aleanca me Rijadin përbën themelin e sigurisë së jashtme dhe të brendshme politike për Pakistanin, por përfshirja direkte me Iranin është e papranueshme sepse një gjë e tillë mund të çojë në luftë rajonale dhe destabilizim të brendshëm të Pakistanit.
Rrethanë lehtësuese është fakti se vendet fqinjë janë të vetëdijshme për pasojat e destabilizimit të Pakistanin dhe dësshirojnë ta evitojnë këtë skenar. Në radhë të parë Irani. Të dy vendet bashkëpunojnë në një sërë fushash (kontrolli kufitar, natiterrorizmi, bashkëpunimi ekonomik) megjithëse rivaliteti gjeopolitik e kërcënon vazhdimisht këtë raport. Për këtë Pakistani këmbëngul të balancojë raportin ndaj Teheranit dhe Rijadit, sidomos gjatë konfliktit aktual. Në fund të muajit prill Pakistani hapi gjashtë koridore tokësore për tregti me Iranin dhe mori përsipër rolin ndërmjetës në bisedimet mes Iranit dhe ShBA-ve. Për këtë ruajtja e stabilitetit në Pakistan është në interesin e Iranit. Turqia mban marrëdhënie me Kabulin, ndërsa me Paksitanin zhvillon partneritet politik, ekonomik dhe ushtarak.
Arabiua Saudite ka bashkëpunim të përparuar dhe marrëdhënie ekonomike me Pakistanin. Rijadi dëshiron të parandalojë pasojat e destabilizimit të Pakistanit. Vazhdimi i konflikteve do të kërcënonte planet saudite të stabilizimit, do të lehtësonte infiltrimin e grupimeve terroriste dhe kërcënonte diversifikimin e tyre ekonomik.
India ndjek me vëmendje raportet e reja të fuqisë në rajon. Zhvillon marrëdhënie me Kabulin në mënyrë që të kufizojë ndikimin pakistanez në rajon, por nuk dëshiron të kriojë një situatë e cila mund të shpjerë në konflikt të gjërë mes shteteve. Kina frikësohet se vazhdimi i konflikteve mund të çojë në konflikte dhe të vërë në pikëpyetje koridoret e transportit aqë zhvillon nga Xingjangu nëpërmjet Azisë së Mesme deri në Iran dhe Pakistan.
Të gjitha vendet duan të parandalojnë luftën mes Islamabadit dhe Kabulit. Por secili prej tyre edhe shfrytëzon krizën në vazhdim e sipër për strategjitë e tij gjeopolitike. Kjo rëndon përpjekjet e Kabulit për normalizimin e raporteve me vendet fqinjë. Meqënse zhvillojnë bashkëpunim pragmatist ekonomik, vendet e rajonit ende janë të vëmendshëm për shkak të radikalizimit të regjimit të ri dhe mbështetjeve që u jep ai grupimeve radikale. Një përndezje e konfliktit do ta pengonte akoma më shumë tregtinë në rajon dhe do të shkaktonte valë të mëdha refugjatësh. Të gjithë këta faktorë tani kontribuojnë në stabilitetin relativ në rajon, por problemet e thella historike në një afat relativisht të shkurtër mund të shkaktojnë detabilizim të gjërë.
https://ideje.hr/ne-zaboravite-pakistan-on-je-kljucan-za-sprjecavanje-regionalnog-kaosa
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
