Më 17 gusht skadoi de jure memorandumi 60-ditor që duhej të shndërronte një ndërprerje të përkohshme të luftimeve mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit në një proces drejt një marrëveshjeje më të gjerë. Në të njëjtën ditë, Donald Trump konfirmoi se Washingtoni ka një kanal të drejtpërdrejtë komunikimi me Gardën Revolucionare Islamike, ndërsa nga Teherani vijnë kundërshtime ndaj narrativës amerikane për përçarje brenda pushtetit iranian. Dy zhvillimet, të marra së bashku, tregojnë se problemi i vërtetë nuk është më vetëm nëse SHBA-ja dhe Irani mund të arrijnë një marrëveshje, por nëse ekziston ende një qendër e vetme e pushtetit që mund ta negociojë dhe ta zbatojë atë.
17 gushti shënon fundin zyrtar të marrëveshjes 60-ditore SHBA–Iran, por jo edhe fundin e krizës. Memorandumi që duhej të krijonte hapësirë për negociata dhe një marrëveshje më të qëndrueshme përfundon pa e arritur objektivin e tij. Në terren, armëpushimi ishte dobësuar shumë më herët, ndërsa mosmarrëveshjet mbi Hormuzin, bllokadën amerikane, sanksionet dhe çështjet e sigurisë e shtynë konfliktin sërish drejt përshkallëzimit.
Megjithatë, skadimi i marrëveshjes nuk do të thotë se Washingtoni dhe Teherani kanë mbyllur çdo derë të komunikimit. Përkundrazi, pikërisht në ditën kur marrëveshja përfundon zyrtarisht, del në pah një zhvillim i ri: Donald Trump thotë se SHBA-ja po kërkon një kanal të drejtpërdrejtë komunikimi me Gardën Revolucionare iraniane.
Teherani e kundërshton këtë pretendim. Por nëse kanali ekziston, ai mund të tregojë se Washingtoni po përpiqet të flasë jo vetëm me përfaqësuesit zyrtarë të qeverisë iraniane, por edhe me strukturën ushtarake që ka peshë të drejtpërdrejtë mbi zhvillimin e luftës dhe mbi çështjen e Hormuzit.
Kështu, ndërsa një marrëveshje përfundon, një tjetër përpjekje për komunikim mund të jetë duke nisur.
Nga qeveria iraniane te Garda Revolucionare
Donald Trump ka konfirmuar publikisht ekzistencën e një kanali të drejtpërdrejtë me Gardën Revolucionare Islamike, duke e paraqitur atë si pjesë të përpjekjeve për komunikim dhe negociim. Raportime të mëparshme kanë treguar se administrata amerikane kishte kërkuar pikërisht një kanal të tillë për shkak të pasigurisë mbi faktin nëse përfaqësuesit formalë të Iranit kishin autoritet të mjaftueshëm për të marrë vendime mbi çështjet ushtarake dhe të sigurisë. –Fox News
Shtetet e Bashkuara kanë një histori të gjatë përplasjeje me IRGC-në dhe e konsiderojnë atë një nga instrumentet kryesore të fuqisë ushtarake iraniane. Megjithatë, nëse pikërisht kjo strukturë ka ndikim vendimtar mbi raketat, dronët, operacionet rajonale dhe kontrollin e instrumenteve ushtarake që lidhen me Hormuzin, atëherë çdo marrëveshje e negociuar vetëm me përfaqësuesit politikë mund të jetë e pamjaftueshme.
Kjo nuk do të thotë se Garda Revolucionare ka zëvendësuar qeverinë iraniane si palë negociuese. As nuk do të thotë se ekziston një përçarje e hapur dhe e pakthyeshme brenda regjimit. Përkundrazi, zyrtarët iranianë kanë kundërshtuar pikërisht këtë interpretim dhe kanë këmbëngulur se vendimmarrja në Iran është institucionale.
Por vetë fakti që Washingtoni po kërkon komunikim me një strukturë ushtarake, nëse kanali i konfirmuar nga Trump funksionon në mënyrën e raportuar, tregon një ndryshim të rëndësishëm në mënyrën se si Shtetet e Bashkuara e shohin problemin iranian.
Washingtoni nuk po përpiqet vetëm të negociojë me një shtet. Por po përpiqet të kuptojë arkitekturën reale të pushtetit brenda atij shteti.
Pse Teherani e kundërshton këtë narrativë?
Nëse ekziston një kanal komunikimi me IRGC-në, Teherani ka arsye të forta politike për të mos lejuar që ai të interpretohet si shenjë e një çarjeje mes krahut politik dhe atij ushtarak të regjimit. Një perceptim i tillë do të mund të përdorej nga Washingtoni për të ushtruar presion mbi elitën iraniane dhe për të krijuar idenë se ekzistojnë aktorë brenda sistemit që janë të gatshëm të negociojnë veçmas.
Por duhet shmangur edhe tundimi për të interpretuar çdo mohim iranian si provë se përçarja ekziston.
Mund të jetë thjesht një përpjekje për të kontrolluar narrativën politike.
Mund të jetë një mohim diplomatik.
Mund të jetë edhe një mënyrë për të parandaluar që komunikimet e fshehta të shndërrohen në krizë të hapur brenda strukturave të pushtetit.
Në çdo rast, lufta nuk zhvillohet më vetëm përmes raketave, bllokadave dhe anijeve. Ajo zhvillohet edhe përmes informacionit: kush flet me kë, kush ka autoritet dhe kush mund të pretendojë se përfaqëson Iranin.
Kjo e bën kanalin e pretenduar me IRGC-në të rëndësishëm jo vetëm për atë që mund të prodhojë në tryezën e negociatave, por edhe për efektin që mund të ketë brenda vetë Iranit.
Trumpi po kombinon ultimatumet me diplomacinë
Në pamje të parë, deklaratat e Trumpit duken kontradiktore.
Nga njëra anë, ai ka rikthyer gjuhën e ultimatumit dhe ka kërkuar që Irani të dorëzohet, ndërsa më 17 gusht tha se nuk është me nxitim për t’i dhënë fund konfliktit. Nga ana tjetër, ai konfirmon ekzistencën e një kanali komunikimi me IRGC-në.
Por në logjikën e negociimit të Trumpit, këto dy elemente mund të mos jenë aspak të papajtueshme.
Presioni ushtarak dhe ekonomik synon të rrisë koston e vazhdimit të konfliktit. Ultimatumet përcaktojnë kufijtë e asaj që Washingtoni është i gatshëm të tolerojë. Ndërsa kanali i drejtpërdrejtë synon të gjejë një mënyrë për të komunikuar me ata që mund të ndikojnë në vendimmarrjen reale.
Problemi është se kjo strategji mbart edhe rrezikun e kundërt.
Sa më shumë që Washingtoni e anashkalon diplomacinë tradicionale dhe kërkon të komunikojë drejtpërdrejt me strukturat ushtarake, aq më shumë rrezikon ta dobësojë kanalin politik që do t’i duhet për të ndërtuar një marrëveshje afatgjatë.
Kjo është dilema e re amerikane: si të negociosh me aktorin që ka fuqinë të ndalojë luftën, pa e kthyer atë në aktorin kryesor të paqes?
Hormuzi është pika ku gjithçka përplaset
Në këtë krizë, Ngushtica e Hormuzit është më shumë se një rrugë ujore strategjike.
Ajo është pika ku takohen siguria, ekonomia, energjia dhe prestigji politik.
Për Iranin, Hormuzi është një nga instrumentet më të fuqishme të presionit ndaj SHBA-së dhe ekonomisë globale. Për Washingtonin, kontrolli i lëvizjes së anijeve në këtë korridor nuk mund t’i lihet në dorë një pale që është në konflikt të drejtpërdrejtë me të.
Prandaj, çdo marrëveshje e re do të duhet të zgjidhë një problem që memorandumi i parë nuk arriti ta zgjidhë: kush përcakton rregullat e Hormuzit dhe kush garanton se ato do të respektohen?
Raportimet e Reuters më 17 gusht tregojnë se Irani po sinjalizon një kalim nga një qëndrim mbrojtës në një politikë “plotësisht ofensive” nëse diplomacia me Washingtonin dështon. Teherani ka paralajmëruar për përshkallëzim në Hormuz dhe përtej tij nëse Shtetet e Bashkuara nuk përmbushin detyrimet që Irani i lidh me marrëveshjen. –Reuters
Kjo e bën skadimin e memorandumit veçanërisht të rrezikshëm.
Sepse tani nuk kemi thjesht një marrëveshje që përfundon pa një pasardhëse.
Kemi një marrëveshje që përfundon në një moment kur të dyja palët po rrisin presionin mbi njëra-tjetrën dhe kur Hormuzi është kthyer në instrumentin kryesor të përplasjes.
Çfarë vjen pas 17 gushtit?
Një mundësi është rikthimi te negociatat dhe ndërtimi i një marrëveshjeje të re, më të detajuar dhe më të vështirë për t’u interpretuar në mënyrë të ndryshme nga palët. Një marrëveshje e tillë do të duhet të trajtojë jo vetëm çështjen bërthamore, por edhe Hormuzin, sanksionet, bllokadën, sigurinë dhe mekanizmat e verifikimit.
Një mundësi e dytë është vazhdimi i negociatave nën presion maksimal. Në këtë skenar, Trump do të vazhdojë ultimatumet, ndërsa kanalet e fshehta ose gjysmëzyrtare do të përdoren për të matur se sa larg mund të shkojë Irani dhe cilat janë kushtet minimale për një kompromis.
Mundësia e tretë është përshkallëzimi.
Dhe kjo është ajo që e bën situatën aktuale më të rrezikshme se një dështim të zakonshëm diplomatik. Nëse SHBA-ja e konsideron skadimin e marrëveshjes si provë se presioni duhet shtuar, ndërsa Irani e konsideron atë si provë se diplomacia ka dështuar dhe kalon në një strategji më agresive në Hormuz, hapësira midis negociatave dhe luftës mund të ngushtohet ndjeshëm.
Në këtë pikë, çdo incident në det, çdo sulm ndaj një anijeje ose çdo goditje ndaj një objektivi ushtarak mund të prodhojë një cikël të ri hakmarrjeje.
© 2026 Argumentum
