Demostat[i]
Rëndësia e Ballkanit
“Meqënëse dhjetëvjeçarin e kaluar jam kthyer përsëri e përsëri në Ballkan në rolin e antarit të komisionit të senatit për marrëdhënie me jashtë, kam tashmë një pamje të konsoliduar sesi është ky rajon – vendi ku shpesh nisin konfliktet globale – rajon kyç për Shtetet e Basahkuara dhe gjithnjë e më shumë fushë lufte mes interesave amerikane dhe ruse.
Menjëherë pas sulmit rus në Ukrainë, senatorja nga Nju Hempshiri, Xhejn Shahin (Jeanne Shaheen) – antare tjetër e kongresit për Ballkanin – dhe unë filluam të diskutojmë mbi rëndsinë e një udhëtim kongresmenësh në Ballkan. Ndërsa shihnim kolegët e tjerë të fokusuar te Ukraina që shkonin në Poloni dhe në vendet Balltike, e dinim mirëe se objektivi i radhës i Rusisë ndoshta nuk do të jetë ndonjë shtet i NATO-s, por grumbulli ndezës i vendeve të vogla në këndin Juglindor të Europës.
Që prej njëzet vjetësh, Ballani është larg luftërave të viteve 1990-të, por paqen atje e mbajnë gjallë fije të brishta dhe, meqënëse suksesi i Ukrainës në luftë po e bën Putinin gjithnjë e më të dëshpëruar, ndoshta ai do ti kthehet Ballkanit – ku ka ndikime dhe të autorizuar – që të përpiqet ti krijojë probleme Europës dhe Shteteve të Bashkuara.
Serbia – A doni ta vazhdoni lojën në dy anët?
Stacioni jonë i parë ishte Beogradi. Me kalimin e viteve kam arritur të kem një raport me presidentin e fuqishëm të vendit, Aleksandër Vuçiçin – drekojmë shpesh sëbashku kur ai vjen në Uashington. Kur arritëm në zyrën e presidentit ai u përshëndet përzemërsisht me delegacionin tonë. As Shahini dhe as Tilisi nuk e njihnin Vuçiçin, e për këtë takimi jonë filloi me përshendetjet dhe konstatimet tipike diplomatike për miqësinë mes popujve tanë. Dy minuta pas monologut tim të hyrjes, Vuçiçi më ndpërpeu:
“Kris, Kris, Kris… ne njihemi shumë mirë. Lëri formalitetet. Çfarë dëshiron të dish? Unë do të ta them”.
“OK Aleksandër”, iu përgjigja paksa i zemëruar. “Duam të dimë këtë – a do të bashkoheni me kombet demokratike dhe ta sanksiononi Rusinë apo do të vazhdoni të luani lojën në të dyja anët?”
Kjo na futi në një bisedë të gjatë dhe të sinqertë mbi dëshirën historike të Serbisë që, sikurse thuhet në Ballkan, të qëndrojë ulur në dy karrike. Njëra në Europë dhe tjetra në Rusi. Për vite me radhë, Vuçiçi e ruajti me shkathtësi këtë ekuilibër, por tani sulmi në Ukrainë e ka sjellë në pikën ku i duhet të marrë një vendim. Bashkimi Europian – pjesë e të cilit dëshiron të bëhet Rusia – nuk do ta lejojë më Vuçiçin më tej të qëndrojë në dy karrike. I duhet të zgje dhë, dhe gjatë një ore të tërë e shtymë Vuçiçin drejt disa hapave afatshkurtër që do ti duhet të bëjë drejt zgjidhjes së duhur.
“Më thirr pas gjashtëdhjetë ditësh” na tha ai kur takimi përfundoi. “Provo nëse kam bërë atë që të thashë se do ta bëj”.
“Dakord”, i thashë unë.
Bosnjë dhe Hercegovina – Qëndruam të ulur dhe dëgjuam të befasuar antarët e presidencës teksa akuzonin dhe fyenin njëri tjetrin.
Gjatë udhëtimeve të mia në rajon, ka ndodhur ashtu që unë kurrë më parë nuk kam qënë në një prej qyteteve më magjikë ballkanike- Sarajevë.
I vendosur në një luginë të vogel në Alpet Dinarike, Sarajeva është një përzierje magjike e arkitekturës austro-hungareze dhe osmane, të cilat përbën kësisoj dy kultura që vazhdojnë të jenë ende tërheqëse për këtë qytet ndërkombëtar. Duke shëtitur nëpër qytet, mund të shihni tregues të së kaluarës së tij jo fort të largët. Vrima plumbash në bulevardin kryesor të qytetit, të quajtur “Bulevardi i snajperëve”, sepse ka qënë i rrethuar nga venddislokimet e snajperëve serbë që qëllonin mbi boshnjakët të cilët lëviznin nëpër qytetin e rrethuar.
Mjegulla e ulët e shtyu për disa orë udhëtimin tonë nga Beogradi në Sarajevë e kësisoj, të mëkurën paradite, me të arritur na u desh të fillonim menjëherë me aktivitetin më të rëndësishëm të ditës – takimin me tre antarët e presidencës së Bosnjë e Hercegovinës. Ambasadori jonë i mrekullueshëm, Michael Murphy, na informoi shpejt e shpejt për situatën teksa po lëviznim nga aerodromi drejt presidencës dhe kësisoj përpunuam strategjinë e takimit.
Qëkur para më shumë se njëzet vitesh është nënëshkruar Marrëveshja e Dejtonit, gjëja më e vështirë ka qënë ruajtja e paqes në Bosnjë. Ndërsa shumica e shteteve të formuara pas shpërbërjes së Jugosllavisë dhe luftërave të viteve 1990-të ka një grup etnik dominant, kufinjtë e Bosnjës përfshinë një popullsi të madhe serbësh, kroatësh dhe boshnjakësh muslimanë.
Pra, marrëveshja e Dejtnit përcaktonte marrëveshje formale mbi ndarjen e pushtetit në të cilin në pushtetin ekzekutiv do të përshiheshin tre antarë të presidencës –secili prej tyre përfaqësonte njërin grup etnik. Për njëfarë kohë, tre antarët e presidenëcës arrinin me zor njëfarë kompromisi të nevojshëm për të funksonuar ky shtet. Por kohët e fundit, më së shumti për shkak të kokëfortësisë dhe retorikës separatiste të përfaqësuesit të serbëve Millorad Dodik, pushteti ekzekutiv tre antarësh ka rënë në krizë, është i pa aftë të marrë çfarëdolloj vendimi.
Si rezultat i kësaj gjendje, Dodiku me mbështetjen e Rusisë, ka filluar të planifikojë krijimin e institucioneve të tij qeveritare të destinuara vetëm për serbët. Kjo mund të shpjerë në luftë qytetare dhe katastrofë për rajonin- pikërisht atë kaos që Putini e ka nxitur dhe e dëshiron.
Përgatitjet tona për këtë takim doli se kishin qënë të kota. Me të filluar takimi, Dodiku, kreu boshnjak e ai kroat ishin më shumë të interesuar për grindje e shamatë mes tyre sesa për dialog konkret me ne. Qëndruam gojëhapur nga çudia sesi ata fyenin dhe hidhnin akuza kundër njëri tjetrit, qartësisht të interesuar për përkeqësimin e krizës edhe kështu të rëndë.
Bëmë çfarë mundëm për t’iu shpjeguar se Amerika vetë për disa vite me radhë ka luftuar me të njëtat probleme me të cilët përballet sot Bosnja- të dy kombet tona janë multikulturore dhe ndajnë pushtetin mes qeverisë së fortë kombëtare dhe qeverive të forta me bazë nacionale. Por ata mezi na dëgjonin, ndërsa ne u larguam nga takimi të shqetësuar thellësisht për stabilitetin afatshkurtër të këtij vendi të rëndësishëm.
Ndërsa po përgatitesdim për konferencën e zakonshme me gazetarët pas takimit, zyrtarja e ambasadës amerikane, e ngarkuar për mediat, na tha se ka mundësi të kemi dy tema të ndjeshme të cilat duhet të ishim në dijeni dhe ti trajtonim në pritje të pyetjeve të mediave boshnjakohercegovase.
E para kishte të bënte me rregjistrimin audio të fillimit të takimit ku ishte rregjistruar njëri nga ne që i drejtohej Dodikut, i cili është objekt i sanksioneve amerikane: “Më bëhet qejfi që shihemi presidenti Dodik”. Nëpunësja ishte e shqetësuar për shkak të konotacionit të sugjerimit se nuk ishte diçka e “mirë” të takoheshe me dikë që është në listën anmerikane të sanksioneve. U qeshëm dhe i thamë se nuk kishte përse të shqetësohej.
E dyta, na tha se mund të na bëhej pyetje mbi fjalët që mesa duket i kishte përhapur vetë Dodiku – se ShBA-të dhe Britania planifikojnë ta arrestojnë Dodikun dhe ta mbajnë në një bodrum pa dritare. U qeshëm, por gjithsesi e kuptuam se kjo ishte diçka shumë serioze.
“Si do të ishte që të tre të biem dakord dhe të përgjigjemi me një fjalë të vetme”, tha Tilisi. – “Absurde”.
Ndësa qëllimi jonë në Serbi ishte përparimi diplomatik në synimet e rëndësishme për Shtetet e Bashkuara, këtu e patëm të qartë se misioni jonë reduktohej kryesisht në grumbullimin e fakteve. Senatorja Shahin, senatori Tilis dhe unë e kaluam pjesën e mbetur të udhëtimit tonë duke biseduar për implikimet e takimit tonë me antarët e presidencës dhe për angazhimet tona të tjera në Sarajevë dhe filluam të ideojmë një strategji sesi Kongresi do të mund të merrej me krizën gjithnjë e në rritje të stabilitetit në Bosnjë.
Kosova – Dy detyra
Prishtina është një prej qyteteve më të dashur në botë për mua. Kosova është shtet i ri në dy mënyra: e para, vetë shteti ka trembëdhjetë vjet që është formuar si akti i fundit i formimit të shteteve pasjugosllave; e dyta popullsia është gjithashtu shumë e re, me më shumë se 65% kosovarë të rinj nën moshën tridhjetë vjeçare. Kjo i jep një atmosferë energjike kryeqytetit të ri dhe të vogël gjë të cilën e admiroj thellësisht.
Në Prishtinë kishim dy detyra parësore. E para ishte të rishihej programi i përpunimit të refugjatëve afganistanas që kryhej nga kampi Bondstill, bazë e ushtrisë amerikanë në Jug të Prishtinës dhe ti shprehej mirënjohje të gjithë pjestarëve të shërbimit amerikan dhe civilëve të cilët jetojnë dhe punojnë në kushte të vështira.
Shtetet e Bashkuara i kanë ofruar mbshtetje morale dhe politike Kosovës në rastin e shpalljes së pavarësisë, ndërsa miqësia mes popujve tanë është e thellë. Kësisoj kur lutëm Kosovën që të pranojë refugjatët afganë teksa bëhej verifikimi para së ata të hynin në Shtetet e Bashkuara, Kosova pranoi menjëherë.
Shumica e refugjatëve janë larguar nga kampi Bondstil. Kanë mbetur rreth 75 veta për të cilët kërkohet verifikim shtesë. Për këta 75 veta këto kohë janë kohë janë nervozizmi. Kanë parë me qindra refugjatë të largohen nga kampi Bondstill për të nisur një jetë të re në Amerikë, dhe sa herë që autobuzi përgatitet për tu nisur emrat e tyre nuk thirren. Për disa prej tyre, e kaluara mund të thotë se ata kurrë nuk kanë për tu pranuar në ShBA. Bisedova me një person që është prej muajsh në kampin Bondstill sëbashku me djemtë 13 dhe 14 vjeçarë. Kishte bashkëpunuar afërsisht me forcat amerikane në Afganistan, fliste rrjedhshëm anglisht dhe më shpjegoi se sa e kishte të vështirë këtë jetë as andej dhe as këndej.
“Fëmijët e mi vuajnë, duke mos e ditur nëse do të mund të largohemi ndonjëherë”, më tha ai. “Çfarë do të bëhet me ne nëse nuk do të mund të shkojmë në Amerikë? Nuk jemi të sigurtë nëse na kthejnë në Afganistan. Çfarë na mbetet të bëjmë?”.
Nuk dita si ti përgjigjesha.
Detyra jonë e dytë ishte ti përcillnim një mesazh të fortë pushtetit të ri kosovar, nëpërmjet takimeve tona me presidenten e re Vjosa Osmani dhe me aktivistin që është bërë kryeministër Albin Kurti. Kosova dëshiron të antarsohet në NATO dhe në Bashkimin Europian, por që të ndodhë kjo, Serbia dhe Kosova duhet të arrijnë marrëveshje nëpërmjet së cilës secili prej tyre njeh ekzistencën e shtetit tjetër. Dialogu në këtë drejtim është duke u zhilluar, por kohët e fundit qeveria e Kurtit është veçanërisht kokëfortë për vazhdimin e bisedimeve.
Në të dy takimet, Shahini, Tilisi dhe unë ishim rigorozisht konseguentë në mesazhin tonë në lidhje me nevojën pë t’iu kthyer bisedimeve serioze me Serbinë. Për shumë gjëra brenda vendit neve, shumë lehtë, mund të gjendemi në anë të ndryshme. Sepse unë jam demokrat progresist, senatorja Shahin demokrate e matur, ndërsa senatori Tilis, është republikan konservator. Kam udhëtuar shumë herë me Shahinin, por ky ishte udhëtimi jonë i parë të tre sëbashku jashtë vendit. Mirëkuptimi mes nesh ishte i natyrshëm dhe, në takimet tona me Osmanin dhe Kurtin, mendoj se që të dy ngelën të shtangur nga mesazhi jonë i koordinuar dypartiak.
Të shtunën në mëngjez u nisa drejt aerodromit për të marrë fluturimin e kthimit, i shqetësuar për të ardhmen e Bosnjës. Sikurse na tha ambasadori Marfi gjatë kohës që ishim në Sarajevë, “nëse fillon dhuna në Bosnjë, atëherë do të përfshihet tërë rajoni “
Më vjen mirë që senatorja Shahin, senatori Tilis dhe unë u morëm vesh për të formuar një ekip dypartiak i cili do të punojë për këtë krizë potenciale. Edhe përkundër shenjave jo të mira në Bosnjë e Hercegovinë, u largova nga rajoni me shpresën se – me ndihmën e angazhimit të vazhdueshëm të Kongresit – ky është momenti që Serbia ndoshta mund ti përbashkohet Europës për një politkë të ashpër ndaj Rusisë. Ky do të ishte një zhvillim i shkëlqyer për Shtetet e Bashkuara”, e përfundon Marfi përshkrimin e tij mbi udhëtimin ballkanik.
Senatorët Mardi, Shahin dhe Tilisi qëndruan në Ballkan me 19-23 prill 2022.
Roli i Kongresit në politikën e jashtme të ShBA-ve.
Një prej detyrave kryesore të Kongresit është monitorimi i pushtetit ekzekutiv, përfshirë edhe aktivitetet diplomatike të Departamentit të Shtetit. Megjithëse presidenti ka kompetenca të gjëra në lidhje me politkën e jashtme, Kongresi mund ta kufizojë hapësirën e tij për punë nëpërmjet kontrollit të buxhetit dhe hetimeve.
Nëpërmjet Kongresit, Senati ose dhoma e lartë, ka ndikim me rëndësi në politikën e jashtme sepse voton për emërimin e kuadrove për politikën e jashtme të presidentit, përfshirë edhe ambasadorët, jep miratimin për marrëveshjet ndërkombëtare, siç ishte rasti i marrëveshjes bërthamore me Iranin. Prandaj nuk është rastësi që shumë Sekretarë Shteti, ekuivalenti amerikan i ministrit të jashtëm, kanë shërbyer më parë si senatorë.
Mbajtja e seancave dëgjimore në Kongores dhe vizitat ndërkombëtare u ofrojnë senatorëve shansin për tu informuar më mirë për punën e tyre. Vizitat ndërkombëtare, si kjo e kaluara në Bosnjë e Hercegovinë u japin atyre mundësinë të bisedojnë direkt në terren jo vetëm me politikanët, por edhe me personelin e amabasadës, liderët fetarë dhe qytetarët e dëgjuar.
Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
[1] https://demostat.rs/sr/vesti/ekskluziva/prica-senatora-marfija-nakon-posete-balkanu/1470
