Instituti Ndërkombëtar për Studime të Lindjes së Mesme dhe Ballkanit (IFIMES) vlerëson se samiti i ardhshëm BE–Ballkani Perëndimor, i planifikuar të mbahet më 5 qershor në Tivat të Malit të Zi, përfaqëson një nga momentet më të rëndësishme politike të dekadës së fundit për të ardhmen e kontinentit evropian dhe veçanërisht për procesin e zgjerimit të Bashkimit Evropian në Ballkanin Perëndimor.
Samiti zhvillohet në një periudhë kur politika e zgjerimit të BE-së ndodhet mes dy prirjeve të kundërta: lodhjes institucionale dhe ndarjeve të brendshme në Union, nga njëra anë, dhe nevojës gjithnjë e më urgjente për stabilizimin e Evropës Lindore dhe Ballkanit Perëndimor, nga ana tjetër.
Nga zgjerimi klasik te integrimi gradual
Në qarqet politike dhe diplomatike evropiane po fiton mbështetje një model i ri, sipas të cilit vendet e Ballkanit Perëndimor mund të anëtarësohen në Bashkimin Evropian pa gëzuar menjëherë të drejtën e plotë të vetos gjatë fazës fillestare të anëtarësimit.
Ky koncept, i njohur si “integrim gradual” ose “sovranitet i kufizuar në vendimmarrje”, synon të kapërcejë bllokadat shumëvjeçare të procesit të zgjerimit, të shkaktuara kryesisht nga sistemi i konsensusit që karakterizon vendimmarrjen në BE.
Në këtë kontekst, iniciativa e kryeministrit shqiptar Edi Rama dhe presidentit serb Aleksandar Vuçić, e cila propozon përshpejtimin e anëtarësimit të vendeve të rajonit të kombinuar me kufizimin e përkohshëm të të drejtës së vetos, po shihet gjithnjë e më shumë si një kompromis i mundshëm mes nevojës për zgjerim dhe ruajtjes së funksionalitetit institucional të Unionit.
Në një artikull të përbashkët të botuar në gazetën gjermane Frankfurter Allgemeine Zeitung, Rama dhe Vuçić argumentuan se integrimi gradual, i shoqëruar me përfshirje të hershme në tregun e përbashkët evropian dhe në zonën Shengen, përbën një rrugë realiste drejt anëtarësimit të plotë në BE.
Ukraina dhe Ballkani Perëndimor në garë për prioritetet e Brukselit
Një nga debatet më të rëndësishme brenda Bashkimit Evropian lidhet me raportin mes procesit të integrimit të Ukrainës dhe atij të vendeve të Ballkanit Perëndimor.
Komisionerja evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, ka theksuar nevojën për përshpejtimin e reformave dhe për një qasje të diferencuar ndaj vendeve kandidate. Në disa institucione evropiane po forcohet perceptimi se Ukraina, për shkak të rrethanave të luftës, ka krijuar një dinamikë më të fortë reformash sesa disa vende të Ballkanit Perëndimor.
Megjithatë, në rajon kjo qasje po perceptohet si një formë marginalizimi politik, duke dëmtuar besueshmërinë e politikës së zgjerimit të BE-së.
Gjermania kërkon zgjerim të besueshëm
Si një nga shtetet më të rëndësishme të Bashkimit Evropian, Gjermania ka intensifikuar muajt e fundit mesazhet në favor të një “zgjerimi të besueshëm”.
Kancelari gjerman Friedrich Merz ka theksuar se perspektiva evropiane e Ballkanit Perëndimor mbetet një prioritet strategjik, por ajo duhet të mbështetet në progres konkret në sundimin e ligjit, reforma dhe forcimin e institucioneve demokratike.
Në një letër drejtuar presidentit të Këshillit Evropian, António Costa, dhe presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, Merz argumenton se zgjerimi i BE-së është tashmë një domosdoshmëri gjeopolitike.
Ai propozon një model që parashikon qasje të privilegjuar në tregun e përbashkët evropian, status vëzhguesi në institucionet e BE-së dhe përfshirje graduale në proceset vendimmarrëse për vendet e Ballkanit Perëndimor dhe Moldavinë.
Ballkani Perëndimor në qendër të rivalitetit global
Rajoni vazhdon të mbetet një fushë e rëndësishme e konkurrencës gjeopolitike.
Rusia dhe Kina po vazhdojnë të zgjerojnë ndikimin e tyre politik, energjetik dhe infrastrukturor në Ballkanin Perëndimor, duke përfituar nga dobësitë institucionale dhe ritmi i ngadaltë i integrimit evropian.
Në të njëjtën kohë, Shtetet e Bashkuara po mbështesin më hapur integrimin e përshpejtuar të rajonit në strukturat euroatlantike, duke e konsideruar stabilitetin e Ballkanit pjesë të rëndësishme të sigurisë evropiane dhe transatlantike.
Në këtë kuadër interpretohet edhe mesazhi politik i presidentit serb Aleksandar Vuçić, përfshirë letrën e tij publike drejtuar presidentit amerikan Donald Trump, ku theksohet nevoja për ruajtjen e ekuilibrit mes qendrave të mëdha të fuqisë dhe stabilitetit rajonal.
Debati mbi veton
Një nga çështjet më të ndjeshme për të ardhmen e Bashkimit Evropian mbetet mekanizmi i vendimmarrjes dhe e drejta e vetos.
Një numër në rritje ekspertësh paralajmërojnë se vetoja, në një BE më të madhe, mund të shndërrohet në pengesë serioze për funksionimin efektiv të institucioneve evropiane.
Për këtë arsye po shqyrtohen modele që do t’u jepnin vendeve të reja anëtare kompetenca të kufizuara vendimmarrëse gjatë fazës fillestare të anëtarësimit.
Megjithëse politikisht e debatueshme, kjo qasje po konsiderohet si një nga kompromiset më realiste mes zgjerimit dhe ruajtjes së stabilitetit institucional të Unionit.
Roli i Sllovenisë
Shtetet anëtare të Bashkimit Evropian që vijnë nga rajoni, veçanërisht Sllovenia, pritet të luajnë një rol të rëndësishëm në procesin e integrimit të Ballkanit Perëndimor.
Sipas IFIMES-it, kryeministri i ri slloven Janez Janša mund të ndikojë ndjeshëm në formësimin e politikës evropiane ndaj rajonit, nëse mbështet hapur zgjerimin e përshpejtuar dhe iniciativën Rama–Vuçić.
Tivati, test për guximin politik të BE-së
Sipas IFIMES-it, samiti i Tivatit është shumë më tepër sesa një takim i zakonshëm diplomatik. Ai përfaqëson një provë të aftësisë së Bashkimit Evropian për të ripërcaktuar strategjinë e tij të zgjerimit në kushtet e transformimeve të shpejta gjeopolitike.
BE-ja gjendet përballë një zgjedhjeje të qartë: ose të ndërtojë një model fleksibël dhe funksional integrimi që mundëson përfshirjen më të shpejtë të Ballkanit Perëndimor, ose të lejojë që rajoni të mbetet për një kohë të pacaktuar në një zonë pasigurie dhe ndikimesh të jashtme.
Nëse Bashkimi Evropian nuk arrin të gjejë ekuilibrin mes efikasitetit institucional dhe përgjegjësisë gjeopolitike, ekziston rreziku që Ballkani Perëndimor të mbetet përgjithmonë një “hapësirë strategjike e integrimit të vonuar”.
Pikërisht për këtë arsye, samiti i Tivatit konsiderohet me rëndësi të jashtëzakonshme, pasi në të ndërthuren tre procese kyçe: riformësimi i modelit të zgjerimit të Bashkimit Evropian, intensifikimi i konkurrencës gjeopolitike ndërmjet fuqive të mëdha dhe debati i brendshëm mbi mekanizmat e vendimmarrjes, përfshirë të drejtën e vetos.
Pyetja kryesore mbetet nëse ekziston vullneti politik brenda BE-së për t’i shndërruar këto ide në modele konkrete dhe funksionale integrimi për Ballkanin Perëndimor.
© 2026 Argumentum
