Nga doganat dhe TVSH-ja te të ardhurat kombëtare dhe plastika e pa ricikluar – si do të llogaritet kontributi i Shqipërisë në buxhetin e Bashkimit Evropian
Shqipëria po ndërmerr një tjetër hap në përgatitjen e saj për anëtarësimin në Bashkimin Evropian: vendosjen e kuadrit ligjor që do të përcaktojë se si vendi do të kontribuojë financiarisht në buxhetin e BE-së pasi të bëhet anëtar.
Ministria e Financave ka hartuar projektligjin “Për kontributin kombëtar të Republikës së Shqipërisë në buxhetin e Bashkimit Evropian”, i cili është hedhur në konsultim publik më 28 gusht. Drafti përcakton rregullat për llogaritjen, planifikimin, financimin dhe transferimin e kontributit kombëtar shqiptar në buxhetin e BE-së.
Por një element duhet bërë i qartë: Shqipëria nuk do të nisë të paguajë menjëherë këtë kontribut. Detyrimi financiar do të lindë vetëm në momentin kur vendi të bëhet zyrtarisht anëtar i Bashkimit Evropian.
Deri atëherë, projektligji synon të krijojë mekanizmat institucionalë dhe financiarë që do t’i mundësojnë Shqipërisë të jetë e përgatitur për përmbushjen e këtij detyrimi.
Katër burime kryesore të kontributit
Kontributi i Shqipërisë nuk do të përcaktohet nga një shumë fikse e vendosur paraprakisht. Ai do të llogaritet mbi bazën e sistemit të burimeve vetjake të Bashkimit Evropian.
Sipas kuadrit të Kapitullit 33 të acquis-it të BE-së, këto burime përfshijnë katër kategori kryesore:
- detyrimet doganore, të mbledhura për mallrat që hyjnë në territorin e BE-së;
- burimin e bazuar në TVSH, përmes të cilit një pjesë e bazës së TVSH-së kontribuon në buxhetin evropian;
- burimin e bazuar në të ardhurat kombëtare bruto (GNI), i cili lidhet me madhësinë dhe fuqinë ekonomike të një shteti;
- kontributin mbi mbetjet e paketimeve plastike të pa ricikluara, mekanizëm që synon njëkohësisht financimin e buxhetit evropian dhe nxitjen e riciklimit.
Kjo do të thotë se Shqipëria nuk do të ketë një “taksë anëtarësimi” të veçantë, por do të hyjë në sistemin e përbashkët financiar të BE-së, ku çdo shtet anëtar kontribuon sipas rregullave të përcaktuara në nivel evropian.
Institucionet shqiptare do të përgatiten që tani
Projektligji i jep Ministrisë së Financave një rol qendror në koordinimin e procesit. Por përgjegjësia nuk do të jetë vetëm e saj.
Administrata Tatimore, Doganat, INSTAT-i dhe institucione të tjera shtetërore do të duhet të sigurojnë mbledhjen, përpunimin dhe raportimin e të dhënave që do të nevojiten për përcaktimin e kontributit kombëtar.
Në këtë mënyrë, Shqipëria po përgatit jo vetëm një mekanizëm ligjor, por edhe infrastrukturën institucionale dhe statistikore që kërkon anëtarësimi në BE.
Kjo lidhet drejtpërdrejt me Kapitullin 33 – Dispozitat Financiare dhe Buxhetore, i cili trajton sistemin e burimeve vetjake të buxhetit të Bashkimit Evropian. Vetë Ministria e Financave thekson se anëtarësimi sjell njëkohësisht të drejtën për të përfituar nga fondet e BE-së dhe detyrimin për të kontribuar në buxhetin e përbashkët.
Sa do të paguajë Shqipëria?
Kjo është pyetja që ende nuk ka një përgjigje konkrete.
Projektligji nuk përcakton një shumë të paracaktuar për Shqipërinë. Vlera e kontributit do të varet nga parametrat ekonomikë dhe fiskalë të vendit në momentin e anëtarësimit dhe nga mënyra se si do të zbatohen rregullat evropiane për burimet vetjake.
Prandaj, nuk mund të flitet sot për një “faturë” konkrete që Shqipëria do t’i paguajë BE-së.
Në të njëjtën kohë, sa më e madhe të jetë ekonomia e një shteti, aq më i rëndësishëm bëhet edhe kontributi i tij në mekanizmin e financimit të BE-së. Kjo shpjegon edhe përse ekonomitë më të mëdha të Unionit kanë kontribute shumë më të larta në terma absolutë.
Por marrëdhënia financiare nuk është vetëm një rrjedhje parash nga vendet anëtare drejt Brukselit. Anëtarësimi krijon edhe të drejtën për të përfituar nga buxheti i BE-së, përmes politikës së kohezionit, bujqësisë, programeve të zhvillimit, investimeve dhe instrumenteve të tjera evropiane.
Nga “pagues” te “përfitues” dhe kontribues
Pikërisht këtu qëndron rëndësia politike e këtij projektligji.
Shqipëria po përgatitet për një realitet të ri institucional: nga një vend kandidat që përfiton nga instrumentet e para-anëtarësimit, drejt një shteti anëtar që edhe kontribuon, edhe përfiton nga buxheti i përbashkët evropian.
Kështu, diskutimi për kontributin financiar nuk duhet parë vetëm si një “faturë” që Shqipëria do t’i paguajë Brukselit. Ai është pjesë e një marrëdhënieje shumë më të gjerë financiare, ekonomike dhe politike që fillon me anëtarësimin.
Projektligji i publikuar tashmë në konsultim publik është, në këtë kuptim, një tjetër tregues se procesi i integrimit evropian po hyn gjithnjë e më shumë në fazën e përgatitjes së mekanizmave konkretë të anëtarësimit, përfshirë edhe detyrimet financiare që vijnë me të.
/Argumentum.al
