Nga Gjergji Vurmo*
“Ambicioz, por i realizueshëm” — kështu e përshkruan Edi Rama, katër herë Kryeministër i Shqipërisë që nga qershori i vitit 2013, qëllimin e vendit për të përfunduar negociatat e pranimit deri në fund të vitit 2027 dhe për të arritur anëtarësimin e plotë në BE deri në vitin 2030. Në të vërtetë, viti 2025 shënon një përshpejtim të ndjeshëm në procesin e pranimit të Shqipërisë në BE. Pas Konferencës Ndërqeveritare të tetorit 2024, e cila hapi bisedimet mbi Grupin 1 (“Bazat”), Shqipëria arriti të hapë katër grupe shtesë brenda një viti të vetëm, duke përfaqësuar progresin e saj më të konsiderueshëm drejt anëtarësimit në BE që nga fillimi i negociatave në vitin 2022. Ky momentum pasqyron angazhimin e ripërtërirë politik të BE-së për zgjerim, i cili, në rastin e Shqipërisë, përbën një mundësi “një herë në tridhjetë vjet” — një mundësi që vendi nuk mund ta humbasë, siç bëri në mesin e viteve 1990.
Raporti i Komisionit Evropian për vitin 2025 mbi Shqipërinë paraqet një pamje të një vendi që po bën hapa vendimtarë në rrugën e tij evropiane. Në të njëjtën kohë, ai nxjerr në pah sfidat e vazhdueshme në administratën publike, lirinë e medias dhe parandalimin e korrupsionit – fusha ku mangësitë e hershme vazhdojnë të raportohen vit pas viti.
Shqipëria është bërë një nga shtetet e para të Ballkanit Perëndimor që ka vënë në funksion Planin e Rritjes së BE-së për rajonin. Financimi i BE-së i bazuar në performancë tani po kanalizohet drejtpërdrejt përmes këtij mekanizmi, duke lidhur reformat e brendshme me kushtëzimin financiar të BE-së. Treguesit ekonomikë e kanë përforcuar këtë vrull: inflacioni ra nën objektiv pas dy vitesh paqëndrueshmërie globale, ndërsa rritja e PBB-së, e nxitur nga turizmi dhe investimet e huaja, mbeti ndër më të lartat në rajon. Anëtarësimi formal i Shqipërisë në Zonën e Vetme të Pagesave në Euro (SEPA) ka integruar më tej sektorin e saj bankar me sistemin financiar evropian. Këto arritje janë në kontrast të plotë me raportin e vitit 2024, i cili e përshkroi Shqipërinë si “të brishtë” dhe “pjesërisht të përgatitur” në shumicën e standardeve ekonomike.
Reforma gjyqësore shënon një tjetër arritje historike për Shqipërinë. Raporti i vitit 2025 konfirmon përfundimin e procesit të verifikimit për të gjithë gjyqtarët dhe prokurorët e shkallës së parë, një proces që filloi në vitin 2016. Struktura Speciale Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) vazhdon të japë rezultate kundër korrupsionit të nivelit të lartë dhe krimit të organizuar, megjithëse aftësia e vendit për të gjeneruar korrupsion të madh ende tejkalon aftësinë e tij për ta ndëshkuar atë. Megjithatë, përmirësimet në mekanizmat e rikuperimit të aseteve, bashkëpunimin ndërkufitar dhe ndjekjet penale që përfshijnë zyrtarë të lartë sinjalizojnë shfaqjen e një ekosistemi më të pjekur të sundimit të ligjit.
Disa korniza qeverisjeje të vonuara prej kohësh u materializuan më në fund në vitin 2025. Strategjia e Reformës së Administratës Publike (2025–2030), Strategjia Kundër Korrupsionit (2024–2030) dhe Strategjia Afatmesme e të Ardhurave (2024–2027) u miratuan të gjitha, duke ofruar një plan veprimi koherent për reformën institucionale dhe menaxhimin fiskal. Dixhitalizimi, një “bast” i rëndësishëm i Qeverisë, e cila tani përfshin një ministër virtual në kabinetin e saj, përparoi gjithashtu me miratimin e Strategjisë së Sigurisë Kibernetike 2025–2030 dhe Ligjit të ri për Komunikimet Elektronike. Ndërsa graduale, këto masa përfaqësojnë hapa konkretë drejt përafrimit me kornizën e Evropës Dixhitale të BE-së.
Bërthama në Ngërç: Politika, Administrata dhe Liria e Shprehjes
Megjithatë, pavarësisht të gjitha këtyre përparimeve, raporti i vitit 2025 e bën të qartë se shumë nga problemet kryesore të qeverisjes së Shqipërisë mbeten të pandryshuara në mënyrë strukturore. Toni mund të jetë pak më optimist se në vitin 2024, por mesazhi themelor është i qëndrueshëm: Institucionet e Shqipërisë po ecin përpara formalisht, ndërsa cilësia dhe llogaridhënia e tyre demokratike mbeten të ngjeshura.
Pavarësisht një rikthimi në funksionimin më të rregullt parlamentar pas viteve të bojkotit, atmosfera politike mbetet thellësisht e polarizuar. Zgjedhjet parlamentare të majit 2025 ishin konkurruese dhe të administruara mirë, megjithatë Komisioni gjeti përsëri prova të kushteve të pabarabarta të fushatës dhe keqpërdorimit të burimeve publike. Mbikëqyrja e parlamentit mbi ekzekutivin vazhdon të përshkruhet si “e kufizuar” dhe dialogu ndërpartiak mbetet i pakapshëm.
Reforma e administratës publike: Meritokracia ende në harresë
Raporti i vitit 2025 e vlerëson përsëri Shqipërinë si “të përgatitur mesatarisht” me “përparim të kufizuar” në administratën publike. Pavarësisht strategjive të reja, Komisioni gjeti politizim të vazhdueshëm të emërimeve, monitorim të dobët të reformave dhe transparencë të pamjaftueshme në menaxhimin e buxhetit. Përdorimi i tepërt i akteve normative për të rishikuar buxhetet, një praktikë e kritikuar në shumë raporte të kaluara, mbetet e zakonshme.
Me pak fjalë, korniza strategjike është përmirësuar, por kultura e shërbimit civil jo – një shembull domethënës i paradoksit të reformës në Shqipëri: përparim në formë, inerci në substancë.
Liria e medias: Një deficit kronik
Ndoshta fusha më e qëndrueshme e stagnimit është liria e shprehjes. Raporti i vitit 2025 përdor gjuhë pothuajse identike me homologun e tij të vitit 2024: përqendrimi i medias, financimi i errët dhe frikësimi i gazetarëve vazhdojnë të kompromentojnë pluralizmin.
Ndërsa qeveria nisi një dialog me organizatat mediatike, dekriminalizimi i shpifjes dhe transparenca e pronësisë së medias – kërkesat kryesore të BE-së – mbeten të patrajtuara. Kushtet e punës për gazetarët janë të pasigurta dhe dhuna ndaj aktorëve të medias mbetet kryesisht e pandëshkuar.
Drejtësia dhe Sundimi i Ligjit: Thellësia kundrejt gjerësisë
Edhe pse verifikimi gjyqësor është i plotë, cilësia dhe efikasiteti i drejtësisë mbeten problematike. Çështjet e prapambetura në gjykata vazhdojnë, mungesat buxhetore vonojnë zbatimin e Sistemit të Integruar të Menaxhimit të Çështjeve dhe ndikimi politik në këshillat gjyqësore vazhdon të ngrejë shqetësim. Për më tepër, ndërsa puna prokuroriale e SPAK-ut ka përparuar, mekanizmat parandalues kundër korrupsionit mbeten të dobët. Raporti i vitit 2025 thekson përparimin e kufizuar në kontrollet e integritetit, deklarimet e pasurive dhe vlerësimet e rrezikut në sektorë të cenueshëm si doganat dhe menaxhimi i pronave. Shqipëria vazhdon të performojë mirë në hetim, por dobët në parandalim, një çekuilibër strukturor që kufizon besueshmërinë afatgjatë të reformës.
Në shumë kapituj të acquis të BE-së – nga konkurrenca dhe statistikat te prokurimi publik dhe ligji i kompanive – Komisioni përsërit frazën “rekomandimet nga viti i kaluar mbeten kryesisht të vlefshme”. Kjo formulë, e shpërndarë në të gjithë raportin e vitit 2025, përmbledh sfidën e qëndrueshme të Shqipërisë: makineria e harmonizimit është aktive, por ingranazhet e saj rrotullohen ngadalë. Shqipëria ka kaluar pragun procedural të pranimit, por ende nuk e ka kaluar pragun thelbësor të transformimit. Për të kaluar nga pajtueshmëria në besueshmëri, viti 2026 do të duhet të jetë viti kur institucionet jo vetëm që do të funksionojnë, por edhe do të fitojnë besimin e qytetarëve të tyre.
/*BiEPAG–Argumentum.al
