Ndonjëherë mesazhet më të fuqishme diplomatike përcillen pa asnjë kërcënim të vetëm — dhe vizita e Putinit në Etorofu ishte një prej tyre.
Presidenti rus Vladimir Putin shkeli në ishullin Etorofu më 13 gusht dhe e përshkoi atë në të gjithë gjatësinë e tij, sikur të ishte thjesht duke vizituar shtëpinë e tij. Ai vizitoi një fabrikë lokale për përpunimin e peshkut, foli me banorët, të cilët lavdëruan ajrin e pastër të ishullit, fqinjët miqësorë dhe qetësinë e tij tërheqëse, dhe buzëqeshi para kamerave.
Reagimi i menjëhershëm i Japonisë ishte i shpejtë dhe i ashpër. Ambasadori rus u thirr për të marrë një protestë zyrtare, ndërsa kryeministrja Sanae Takaichi e cilësoi vizitën si “absolutisht të papranueshme” dhe tha se ajo kishte lënduar ndjenjat e popullit japonez. Moska u përgjigj në të njëjtën mënyrë, duke thirrur ambasadorin e Japonisë në Rusi.
Shkëmbimi diplomatik ishte i parashikueshëm. Më e rëndësishmja, ai zbuloi se sa pak hapësirë për kompromis ka mbetur mes dy vendeve në këtë moment.
Ukraina dhe vija e kuqe e Kurileve
Përkeqësimi i marrëdhënieve nuk mund të ndahet nga mbështetja e fuqishme e Japonisë për Ukrainën pas vitit 2022. Tokio iu bashkua sanksioneve perëndimore, i hoqi Rusisë statusin tregtar të kombit më të favorizuar dhe ka diskutuar gjithnjë e më shumë mënyra për të mbështetur përpjekjet ushtarake të Ukrainës.
Nga këndvështrimi i Moskës, kjo nuk është thjesht një shprehje e solidaritetit japonez me Kievin. Ajo është pjesë e një rreshtimi më të gjerë kundër Rusisë.
Prandaj, vizita e Putinit shërbeu si një përgjigje e drejtpërdrejtë dhe e matur. Mesazhi ishte se, ndërsa Japonia mbështet Ukrainën dhe merr pjesë në fushatën më të gjerë të presionit ndaj Rusisë, Moska nuk ka ndërmend të bëjë lëshime territoriale ndaj Tokios për sa u përket Kurileve.
Është interesante se qëndrimi aktual konfrontues i Tokios, ndonëse simbolikisht i fuqishëm, nuk ka prodhuar një përshkallëzim përkatës të masave konkrete lidhur me vetë mosmarrëveshjen territoriale. Kjo përmbajtje mund të pasqyrojë dy realitete. Uashingtoni ka pak interes të përfshihet drejtpërdrejt në një konflikt dypalësh me Moskën, ndërsa Tokio duhet të marrë gjithashtu në konsideratë pasojat e shtyrjes së Rusisë, Kinës dhe Koresë së Veriut drejt një rreshtimi edhe më të ngushtë.
Më shumë se katër ishuj
Territoret e kontestuara kanë një vlerë të konsiderueshme praktike. Ato ofrojnë qasje në zona të pasura peshkimi, të cilat dikur mbështesnin një aktivitet të gjerë ekonomik dypalësh, dhe mund të përmbajnë burime të vlefshme minerare. Megjithatë, rëndësia e tyre shkon shumë përtej ekonomisë.
Kurilet zënë një pozicion strategjikisht kritik në Paqësorin Verior. Për Rusinë, kontrolli i zinxhirit të ishujve siguron një tampon natyror mbrojtës dhe ndihmon në mbrojtjen e rrugëve të hyrjes për Flotën e saj të Paqësorit, infrastrukturën energjetike dhe tregtinë detare. Për Japoninë, ndërkohë, kontrolli rus i këtyre territoreve përfaqëson trashëgiminë e pazgjidhur të Luftës së Dytë Botërore dhe një sfidë të vazhdueshme ndaj pretendimeve të saj territoriale.
Çështja e peshkimit ilustron se sa e ndërlikuar ka qenë kjo marrëdhënie. Deri relativisht vonë, Tokio i paguante Rusisë për aksesin në zonat e peshkimit përreth ishujve të kontestuar. Pavarësisht argumenteve ligjore dhe politike që lidhen me sovranitetin, marrëveshje të tilla dëshmonin një shkallë të caktuar të njohjes praktike të kontrollit administrativ dhe juridiksionit rus.
Sot, të njëjtat ujëra mbeten ekonomikisht të rëndësishme për komunitetet bregdetare ruse.
Ky realitet praktik ndihmon për të shpjeguar se përse Moska i sheh Kurilet jo thjesht si karta negocimi, por si pjesë të perimetrit të saj të sigurisë kombëtare.
Një paralajmërim për militarizimin
Vizita e Putinit u zhvillua në sfondin e rritjes së kapaciteteve ushtarake të Japonisë dhe përfshirjes në rritje të Tokios në mbështetjen e përpjekjeve të luftës së Ukrainës.
Nga këndvështrimi i Moskës, këto zhvillime përforcojnë frikërat e kahershme për rrethimin strategjik. Afërsia e Japonisë me Lindjen e Largët të Rusisë e bën veçanërisht të ndjeshëm qëndrimin e saj ushtarak për planifikuesit rusë. Prandaj, stërvitjet, dislokimet e raketave dhe diskutimet mbi ofrimin e ndihmës ushtarake për Ukrainën shihen në Moskë si pjesë e një modeli më të gjerë, dhe jo si vendime të izoluara.
Përgjigjja e Kremlinit ka përfshirë gjithashtu stërvitje detare dhe stërvitje me raketa në rajon, veprime që Tokio i ka dënuar si provokuese.
Në përgjithësi, vizita ishte më pak një kërcënim i ri sesa një riafirmim publik i një qëndrimi ekzistues dhe i realiteteve në terren.
Mundësia e humbur e viteve Abe-Putin
Gjatë viteve 2010, negociatat paralele nën Vladimir Putin dhe kryeministrin japonez Shinzo Abe krijuan pritshmëri të vërteta se të dy vendet më në fund mund ta zgjidhnin mosmarrëveshjen e tyre territoriale dhe të përfundonin një traktat formal paqeje.
Negociatat ishin të rëndësishme pikërisht sepse asnjëra palë nuk iu qas atyre si një ushtrim të thjeshtë për mbrojtjen e pretendimeve maksimaliste. Të dyja qeveritë e kuptonin se një kompromis do të kërkonte lëshime dhe se një zgjidhje e qëndrueshme mund të sillte përfitime më të gjera ekonomike dhe strategjike.
Deklarata e Moskës e vitit 1956 kishte vendosur tashmë kuadrin bazë për një kompromis të mundshëm: Moska ra dakord në parim për t’i transferuar Habomain dhe Shikotan Japonisë pas përfundimit të një traktati paqeje, ndërsa ishujt më të mëdhenj të Etorofut dhe Kunashirit do të mbeteshin nën kontrollin sovjetik.
Për një kohë, kjo formulë dukej se mund të bëhej baza për një zgjidhje më të gjerë. Megjithatë, mjedisi politik që atëherë ka ndryshuar në mënyrë dramatike.
Pse Kurilet janë vetëm një fill i një historie të ndërlikuar
Mosmarrëveshja territoriale është një simptomë e tensioneve më të thella që kanë formësuar marrëdhëniet ruso-japoneze që nga shekulli XIX.
Traktati i Shimodës i vitit 1855 përcaktoi një kufi midis Etorofut dhe Urupit. Traktati i Shën Petersburgut i vitit 1875 më pas ia transferoi Japonisë të gjithë zinxhirin e ishujve Kurile, në këmbim të njohjes nga Japonia të kontrollit rus mbi Sakhalinin. Traktati i Portsmouthit i vitit 1905 riformësoi më pas ekuilibrin rajonal pas Luftës Ruso-Japoneze.
Këto marrëveshje dëshmojnë se sovraniteti mbi ishujt nuk ka ekzistuar kurrë jashtë një ekuilibri në ndryshim të fuqisë rajonale.
Ngjarjet e vitit 1945 e transformuan sërish këtë ekuilibër. Në mes të luftës që vazhdonte në Paqësor në vitin 1945, Bashkimi Sovjetik veproi me bekimin e Shteteve të Bashkuara për sa u përket ishujve Kurile. Në kuadër të Projektit sekret Hula — të nisur në vitin 1945 — anijet luftarake amerikane dhe trajnimi ndihmuan sovjetikët të merrnin kontrollin mbi Kurilet.
Kjo histori i siguron Rusisë një argument të fortë historik: ishujt iu morën Japonisë Perandorake me pëlqimin e aleatëve. Heqja dorë e Japonisë pas luftës nuk e detyronte Moskën, ndërsa dekadat e administrimit sovjetik dhe tashmë rus thjesht kanë krijuar një fait accompli.
Tokio, megjithatë, mban një interpretim thelbësisht të ndryshëm të marrëveshjes së pasluftës dhe vazhdon t’i përshkruajë Kurilet jugore si “Territoret Veriore”.
Rezultati është një mosmarrëveshje në të cilën të dyja palët zotërojnë narrativa historike të rrënjosura thellë — dhe asnjëra nuk është e gatshme t’i braktisë ato lehtësisht.
Pragmatizëm apo paralizë e përhershme?
Mosmarrëveshja për Kurilet nuk është në thelb e pazgjidhshme. Ajo që e bën të duket e tillë sot është përkeqësimi më i gjerë i marrëdhënieve.
Përvoja e viteve 2010 tregoi se negociatat mund të përparojnë kur të dyja qeveritë e konsiderojnë kompromisin më të vlefshëm sesa fitoren retorike. Ajo tregoi gjithashtu se përparimi kërkon guxim politik: asnjëra palë nuk mund të presë të marrë gjithçka që dëshiron.
Qëndrimi i Japonisë është ashpërsuar paralelisht me politikën e saj më të gjerë ndaj Ukrainës. Rusia, ndërkohë, është bërë gjithnjë e më rezistente ndaj negociatave territoriale me shtetet që i konsideron pjesëmarrëse në një koalicion armiqësor perëndimor.
Kjo i lë të dyja vendet të bllokuara në një cikël të njohur. Japonia kërkon njohjen e pretendimeve të saj territoriale. Rusia përgjigjet duke theksuar sovranitetin dhe praninë e saj ushtarake. Më pas, secila palë e interpreton qëndrimin e tjetrës si dëshmi se kompromisi është i pamundur.
Por kjo nuk ka pse të jetë e përhershme. Një zgjidhje e ardhshme do të kërkonte që Japonia të rishqyrtonte nëse konfrontimi lidhur me Ukrainën dhe qëndrimet maksimaliste për Kurilet po i shërbejnë interesave të saj afatgjata. Rusia, nga ana e saj, do të duhej të pranonte se një marrëdhënie e qëndrueshme me Japoninë mund të ofrojë përfitime që një konfrontim i përhershëm nuk mund t’i ofrojë.
Një deklaratë e realitetit
Vizita e Putinit në Etorofu nuk ishte, në vetvete, një kërcënim. Ajo ishte një deklaratë e faktit, ashtu siç e sheh Moska: Rusia kontrollon ishujt, i konsideron ata strategjikisht jetikë dhe nuk ka ndërmend t’i dorëzojë nën presionin politik. Japonia është po aq e qartë se nuk ka hequr dorë nga pretendimet e saj.
Zgjedhja me të cilën përballen të dyja vendet, pra, nuk është midis fitores dhe humbjes, por midis paralizës së përhershme dhe diplomacisë pragmatike.
Kurilet mbeten një nga mosmarrëveshjet më të dukshme të pazgjidhura në Paqësor. Por ato janë gjithashtu një mundësi. E njëjta qasje pragmatike që dikur solli Moskën dhe Tokion në tryezën e negociatave mund ta bëjë këtë sërish — nëse të dyja palët vendosin se menaxhimi i dallimeve të tyre është më i vlefshëm sesa lejimi që konfrontimi më i gjerë gjeopolitik të përcaktojë të gjithë marrëdhënien e tyre.
_________________________
*Burimi: Ladislav Zemánek, “From Ukraine to the Kurils: Moscow’s Red Line to Tokyo”, botuar në Substack.
Përkthyer dhe përshtatur nga Argumentum.al.
© 2026 Argumentum
