FOKUS
Ndërsa Uashingtoni kërkon të përcaktojë kornizën e negociatave me Moskën dhe Kievi përpiqet të mbrojë interesat e tij kombëtare, Evropa përballet me një dilemë strategjike: si të ndikojë në një marrëveshje që do të përcaktojë jo vetëm të ardhmen e Ukrainës, por edhe arkitekturën e sigurisë në kontinent.
Lufta në Ukrainë ka hyrë në një fazë ku diplomacia po fiton gjithnjë e më shumë peshë në diskutimet për të ardhmen e konfliktit. Por, krahas pyetjes se si mund të arrihet paqja, po merr rëndësi edhe një çështje tjetër: kush do të ketë vend në tryezën ku do të përcaktohen kushtet e saj?
Për Evropën, kjo nuk është thjesht një çështje protokolli diplomatik. Çdo marrëveshje që lidhet me territorin ukrainas, garancitë e sigurisë, praninë ushtarake dhe marrëdhëniet e ardhshme me Rusinë do të ketë pasoja të drejtpërdrejta për sigurinë evropiane.
Mungesa e një roli vendimmarrës për vendet evropiane do të ngrinte pikëpyetje mbi aftësinë e Bashkimit Evropian për të ndikuar në çështjet që prekin drejtpërdrejt interesat e tij strategjike.
Dublini, një përpjekje për të rikthyer Evropën në tryezën diplomatike
Samiti i liderëve evropianë në Dublin, më 13 nëntor, shënoi një përpjekje konkrete për të përcaktuar përfaqësimin e Evropës në negociatat për Ukrainën. Pas diskutimeve, udhëheqësit ranë dakord që kontinenti të përfaqësohet nga një ekip i përbashkët, i përbërë nga institucionet e Bashkimit Evropian dhe pesë vende: Franca, Gjermania, Italia, Polonia dhe Mbretëria e Bashkuar.
Vendimi u bë i ditur nga presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, i cili theksoi se Evropa duhet të flasë me një zë të qartë dhe të bashkuar në çdo diskutim që përcakton të ardhmen e Ukrainës dhe sigurinë e kontinentit.
Zgjedhja e një përfaqësimi kolektiv, në vend të një të dërguari të vetëm, pasqyron edhe vështirësitë e brendshme të BE-së për të gjetur një qëndrim të përbashkët. Kryeministrja italiane Giorgia Meloni kishte mbështetur idenë e një përfaqësuesi të vetëm, duke argumentuar se shumë zëra dhe formate diplomatike rrezikojnë ta dobësojnë ndikimin evropian.
Edhe përfaqësuesja e lartë e BE-së për politikën e jashtme, Kaja Kallas, kishte shprehur gatishmërinë për të marrë përsipër këtë rol. Megjithatë, liderët zgjodhën një format më të gjerë përfaqësimi, duke mos caktuar një emisar të vetëm.
Ky kompromis tregon se sfida e Evropës nuk lidhet vetëm me sigurimin e një vendi në tryezën e negociatave, por edhe me mënyrën se si do të harmonizojë interesat e vendeve anëtare, të cilat nuk kanë gjithmonë të njëjtat prioritete strategjike.
Moska dhe Uashingtoni: Kush përcakton kushtet e paqes?
Një nga shqetësimet kryesore të kryeqyteteve evropiane lidhet me dinamikën e kontakteve mes Uashingtonit dhe Moskës. Të dërguarit amerikanë Steve Witkoff dhe Jared Kushner zhvilluan bisedime me presidentin rus Vladimir Putin në Moskë, më 12 nëntor, në përpjekje për të avancuar procesin diplomatik.
Këto kontakte pasuan negociatat e zhvilluara në Abu Dhabi, ku morën pjesë përfaqësues amerikanë, ukrainas dhe rusë, ndërsa në konsultimet përkatëse u përfshinë edhe përfaqësues evropianë. Bisedimet shënuan disa përparime, por nuk sollën një marrëveshje për çështjet më të vështira, veçanërisht për territorin dhe garancitë e sigurisë.
Pas takimit në Moskë, pala amerikane la të kuptohej se Evropa mund të përfshihej në fazat e ardhshme të negociatave. Megjithatë, Kremlini nuk e konfirmoi zyrtarisht një vendim të tillë. Moska ka kundërshtuar pjesëmarrjen e drejtpërdrejtë të vendeve evropiane, duke argumentuar se ato janë palë të përfshira në mbështetjen ushtarake dhe financiare të Ukrainës.
Ndërkohë, Rusia ka kërkuar diskutime më të gjera mbi arkitekturën e sigurisë evropiane, përfshirë çështjen e zgjerimit të NATO-s dhe pranisë së forcave të saj në Evropën Lindore. Kjo kërkesë prek drejtpërdrejt një nga parimet themelore të sigurisë evropiane, të drejtën e shteteve për të përcaktuar vetë orientimin e tyre të sigurisë dhe aleancat ku dëshirojnë të bëjnë pjesë.
Kancelari gjerman Friedrich Merz ka kundërshtuar idenë që e ardhmja e sigurisë së Evropës të diskutohet pa përfaqësimin e vetë vendeve evropiane. Sipas tij, nuk mund të ketë negociata për Ukrainën pa Ukrainën dhe diskutime për Evropën pa Evropën.
Edhe shefja e diplomacisë evropiane, Kaja Kallas, ka paralajmëruar se hapja e një diskutimi të gjerë për arkitekturën e sigurisë mund të largojë vëmendjen nga objektivi më urgjent: arritja e një armëpushimi.
Zelensky: Siguria e Ukrainës nuk mund të ndahet nga siguria e Evropës
Për Kievin, shqetësimi kryesor nuk është vetëm përfaqësimi evropian, por përmbajtja e çdo marrëveshjeje të mundshme. Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky ka paralajmëruar se një kornizë e re sigurie për Evropën, e diskutuar nga pala amerikane, mund të krijojë hapësirë për kërkesat ruse dhe të dobësojë NATO-n.
Sipas raportimeve të 14 nëntorit, në diskutimet amerikano-ukrainase është ngritur edhe mundësia e tërheqjes së Ukrainës nga disa zona të Donbasit në këmbim të anëtarësimit në NATO. Zelensky ka kundërshtuar lëshimet territoriale dhe ka kërkuar garanci të besueshme sigurie për vendin e tij.
Pozicioni i Ukrainës është thelbësor për procesin: një marrëveshje e negociuar nga fuqitë e mëdha, pa miratimin e Kievit, do të ngrinte pikëpyetje serioze mbi sovranitetin ukrainas dhe qëndrueshmërinë e paqes.
Në të njëjtën kohë, përfshirja e Evropës nuk mund të zëvendësojë vendimmarrjen e Ukrainës. Këto janë dy çështje të lidhura, por jo të njëjta: Ukraina duhet të vendosë për të ardhmen e saj territoriale dhe politike, ndërsa vendet evropiane kanë të drejtë të marrin pjesë në diskutimet që prekin sigurinë e tyre.
Evropa përballë provës së autonomisë strategjike
Debati për negociatat e Ukrainës po rikthen në qendër të vëmendjes një çështje që Evropa e ka diskutuar prej vitesh: autonominë strategjike dhe aftësinë për të garantuar sigurinë e saj.
Pavarësisht se Bashkimi Evropian ka qenë një nga mbështetësit kryesorë financiarë dhe politikë të Ukrainës, ndikimi i tij në diplomacinë e nivelit të lartë nuk ka qenë gjithmonë në të njëjtin raport me përgjegjësitë që ka marrë përsipër. Varësia nga garancitë amerikane të sigurisë, dallimet mes vendeve anëtare dhe mungesa e një politike të përbashkët të jashtme dhe mbrojtëse e bëjnë më të vështirë artikulimin e një qëndrimi të vetëm.
Përfshirja e Mbretërisë së Bashkuar, Francës, Gjermanisë, Italisë dhe Polonisë në ekipin evropian është një përpjekje për të kapërcyer këto ndarje. Megjithatë, mbetet për t’u parë nëse ky format do të arrijë të shndërrohet në ndikim real në procesin negociator.
Nga ana tjetër, Evropa nuk mund ta trajtojë sigurinë e saj të shkëputur nga marrëdhënia transatlantike. Bashkëpunimi me Shtetet e Bashkuara dhe roli i NATO-s mbeten elemente qendrore të arkitekturës së mbrojtjes evropiane. Prandaj, sfida nuk është domosdoshmërisht të zëvendësohet roli amerikan, por të sigurohet që interesat dhe shqetësimet evropiane të jenë pjesë e çdo marrëveshjeje.
Një paqe për Ukrainën apo një marrëveshje për rendin e ardhshëm evropian?
Negociatat për Ukrainën po shkojnë përtej përpjekjeve për t’i dhënë fund një lufte. Ato po prekin çështje shumë më të gjera: kufijtë e sigurisë në Evropë, marrëdhëniet mes NATO-s dhe Rusisë, rolin e Shteteve të Bashkuara dhe aftësinë e Evropës për të qenë një aktor i pavarur diplomatik.
Në këtë kontekst, takimet e pritshme mes Donald Trump, Vladimir Putin dhe Xi Jinping në Kinë marrin një rëndësi të veçantë për diplomacinë ndërkombëtare. Ato zhvillohen në një moment kur raportet mes fuqive të mëdha dhe e ardhmja e rendit ndërkombëtar janë gjithnjë e më shumë në qendër të negociatave strategjike.
Për Evropën, rreziku nuk qëndron vetëm te mundësia e përjashtimit nga një tryezë negociatash, por te fakti që vendimet e marra pa pjesëmarrjen e saj mund të përcaktojnë kushtet e sigurisë në të cilat do të jetojë në dekadat e ardhshme.
Takimi i liderëve në Dublin dhe vendimi për një përfaqësim të përbashkët janë një hap drejt artikulimit të një qëndrimi evropian. Por ndikimi i vërtetë i këtij qëndrimi do të matet në aftësinë për të ndikuar në përmbajtjen e marrëveshjes, jo vetëm në praninë në tryezë.
Pyetja që shtrohet për Evropën është nëse ajo do të jetë thjesht një palë që mbështet një marrëveshje të negociuar nga të tjerët, apo një aktor që merr pjesë në përcaktimin e paqes dhe të arkitekturës së ardhshme të sigurisë së kontinentit.
© 2026 Argumentum
