André Ivanji-Vreme[i]
Në trembëdhjetë vitet e fundit në Serbi është vendosur një sistem politik në të cilin vullneti i një njeriu të vetëm është vendimtar. Ky vullnet përmbushet nëpërmjet organizatës politike e cila ka hyrë në të gjitha qelizat e sistemit shtetëror. Institucionet shtetërore të cilat duhet të ishin të pavarura, si leva të fuqisë, tani janë nën kontrollin e partisë në pushtet. Studentët në bllokadë nuk luftojnë për ndryshimin e pushtetit, por për ndryshim radikal të një sistemi të tillë politik. Për këtë, në raport me gjendjen ekzistuese, revolta e tyre në fakt është revolucion.
Studentët, në një kohë të shkurtër ngritën në këmbë gjysmën e Serbisë dhe ndryshuan në mënyrë drastike raportin e forcave në shoqëri. Kërkesa e tyre e thjeshtë fillestare që të gjithë ata që fshehën rënien e terracës në stacionin hekurudhir të Novi Sadit duhet të përgjigjen para drejtësisë, ishte kërkesë për vendosjen e shtetit ligjor – ishte kërkesë revolucionare, sepse përmbushja e saj përmbyste sistemin politik ekzistues. Në atë pol të shoqërisë ku bëjnë pjesë qytetarët të cilët duan vendosjen e shtetit të së drejtës, gjë e cila për nga natyra e gjërave e shfuqizon Aleksandër Vuçiçin pushteti i të cilit bazohet në mosrespektimin e ligjit, ata u bënë faktori më i fortë politik pa të cilin ndryshimet në këtë moment janë të pamundura. Lëvizja studentore vepron jashtë sistemit politik dhe kundër praktikës politike dhe pikërisht për këtë është e pakapshme për autokratin i cili, nga pafuqia, po e ngre gjithnjë e më shumë stekën e represionit. Studentët në bllokadë kanë rezultate të prekshme, treguan sesi mund të udhëhiqet një fushatë dhe se janë në gjendje që në një afat të shkurtër të mobizlizojnë një numur të madh njerëzish.
Nuk është nevoja të ndryshojnë ndonjë gjë me themel. Ata janë të gatshëm për zgjedhje parlamentare të parakohëshme të cilat i kërkojnë, kurdo që të shpallen. Po i japin fund listës zgjedhore në të cilën do të ketë njerëz që ata i konsiderojnë të përshtatshëm që në emër të tyre të dalin në zgjedhje. Është e kuptueshme që u largohen organizatave opozitare, sepse afërsia me ta do të pasqyrohej negativisht në besueshmërinë e listës studentore.
Përgjegjësi para qytetarëve
Për këtë situatë janë fajtore vetë partitë opozitare. Është e pakuptueshme dhe e papërgjegjshme që gjatë dallgës më të gjatë dhe më të gjërë të revoltës shoqërore në çerekshekullin e fundit, ato nuk janë në gjendje të bashkohen, ose sëpaku të marren vesh mes tyre për të përjashtuar tonet disonante që arrijnë deri te publiku. Në ndryshim nga partia në pushtet, partitë opozitare duhet detyrimisht të tregojnë para së gjithash se veprojnë në interes të qytetarëve dhe jo në interesin e tyre dhe të liderve të tyre. Ndërsa edhe vetë rrëfejnë për “luftën e së mirës kundër së keqes”, pra janë dakord për mbijetesën e demokracisë dhe të shtetit të së drejtës, fakti që nuk janë në gjendje të në këtë përplasje “vendimtare” të bashkohen i bën ato jo të besueshme dhe i hedh në periferi të ngjarjeve politike.
Se çfarë mund të bëjnë –sëpaku edhe shkurtimisht – opozita e bashkuar qytetare është treguar në zgjedhjet e parakohëshme të 17 dhjetorit të vitit 2023: edhe përkundër të gjithë manipulimeve, mashtrime dhe uzurpimit të mediave dhe burimeve shtetërore koalicioni “Serbia kundër dhunës” fitoi 65 nga 250 mandatet e deputetëve për Parlamentin e Serbisë, ndërsa në Beograd Partia përparimtare në pushtet, sëbashku me atë që i’u ngjitën asaj, nuk arriti të fitojë. Më pas veprimtarët opozitarë ngatërruan gjithçka në grindjet autodestruktive mes tyre mbi bojkotin ose pjesëmarrjen në përsëritjen e zgjedhjeve beogradase.
Krahas listës studentore dhe në shtjellën e revoltës shoqërore e cila ka ndryshuar raportin e forcave, blloku politik i cili është kundër makinerisë së Vuçiçit në zgjedhjet e ardhshme mund të shpresojë nëse një numur i konsiderueshëm i organiztave politike opozitare arrijnë të bashkohen.
Hapësirë manovrimi për partitë politike
Studentët u treguan organizatave politike sesi bëhen punët: përshkuan duke ecur këmbë Serbisë teposhtë e përpjetë. Gjithçka që bënë ngjiste me një fushatë zgjdhore, para se ndokush të përmendte zgjedhjet e parakohëshme. Lëviza studentore e revoltës, duke vepruar jashtë sistemit jashtë sistemit politik, përgatiti terrenin për ndryshimin e sistemit pervers. Partitë opozitare tani kanë dy mundësi: ose të vazhdojnë të veprojnë brenda kuadrit institucional, ose deputetët dhe këshilltarët të dorëzojnë mandatet e tyre duke rritur kësisoj presionin ndaj pushtetit për të shpallur zgjehdjet e parakohëshme dhe t’i përkushtohen plotësisht rezistencës jashtinstitucionale, le të themi, nëpërmjet grumbullimeve të qytetarëve.
Sido që të vinë punët, në rast se mbeten të ndara, partitë opozitare do t’a dobësojnë bllokun i cili synon ndryshimet. Gjithsesi, partitë opozitare janë të domosdoshme për realizimin e ndryshimeve politike, pa pjesëmarrjen e tyre ka rrezik që Serbia të rrëshqasë në një anarki akoma më të madhe.
Nga rruga në sistemin politik
Kur një ditë do të shpallen zgjedhjet e parakohëshme dhe kur të bëhen të ditur emrat e njerëzve që do të duhet të përfaqësojnë qytetarët të cilët do të votojnë për ata, lëvizja studentore deri tani amorfe, do të duhet të bëhet pjesë e sistemit politik – në terrenin e Aleksandër Vuçiçit dhe ekipit të tij. Sadoqë deri tani presidenti i Serbisë arriti t’ia ka dalë mbanë disi me studentët në bllokadë, po aq mund të shpresojë se mund të fitojë kundër tyre në procesin zgjedhor që ai e ka vendosur. Vuçiçi që prej trembëdhjetë vitesh i’a ka dalë mbanë me lehtësi me partitë opozitare serbe, të cilat përsëri dhe në të njëjtën mënyrë përpiqen të arrijnë një rezultat të ndryshëm. Nga kjo mund të nxirret vetëm një konkluzion logjik: partitë opozitare (përveç që duhet të bashkohen qartazi dhe fort) duhet t’ia adoptojnë veprimtarinë e tyre lëvizjes së rezistencës studentore revolucionare, sadoqë disa do t’a kenë të vështirë të pranojnë të dëgjojnë “fëmijët” e tyre, në vend që fëmijët t’i dëgjojnë ata.
Nga ana tjetër, sadoqë opozita pa lëvizjen studentore nuk do të mund të bëjë asgjë me rëndësi, atë moment, kur të shpallen zgjedhjet, studentëve do t’u nevojitet ndihma përkrahëse e partive opozitare të stacionuara me këshillat e tyre partiake në mbarë vendin që kanë mësuar të mbijetojnë në sistemin e përparimtarëve.
Në rast të humbjes së partive që janë aktualisht në pushtet vështirë se mund të bëhen ndryshime institucionale radikale pa pjesëmarrjen e organizatave politike opozitare.
[i] https://vreme.com/vesti/studentska-revolucija-i-stranacka-opozicija/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
