Nga Marjana Doda
Marrëdhëniet midis Kinës dhe Japonisë ndodhen në një pikë tensioni të ri dhe potencialisht të rrezikshëm, të nxitura nga komentet e fundit të kryeministres japoneze Sanae Takaichi rreth mundësisë së një ndërhyrjeje ushtarake në rast të përshkallëzimit të situatës në Tajvan. Në një rajon ku arkitektura e sigurisë po riformësohet me shpejtësi, çdo devijim retorik ka potencial të shndërrohet në përplasje reale me pasoja globale.
Reagimi i menjëhershëm nga Pekini, përfshirë thirrjen urgjente të ambasadorit japonez – sinjalizon se retorika politike në Tokio po perceptohet gjithnjë e më shumë si sfidë e drejtpërdrejtë ndaj parimit të “një Kine”, një nga vijat e kuqe më të ndjeshme të politikës së jashtme kineze.
Për Kinën, çështja e Tajvanit është thelbësore për sovranitetin kombëtar dhe integritetin territorial. Ky është një pozicion i përsëritur vazhdimisht nga udhëheqja kineze dhe përbën bazën e të gjithë strukturës politike që ka mbështetur stabilitetin dypalësh që prej normalizimit të marrëdhënieve në vitin 1972. Prandaj, çdo sinjal që Japonia po largohet nga konsensusi i vendosur në katër dokumentet kryesore politike Kinë–Japoni interpretohet në Pekin si sfidë strategjike.
Për vendet e rajonit, veçanërisht ato që historikisht kanë vuajtur nga militarizmi japonez, këto sinjale ringjallin kujtime të dhimbshme dhe rrisin pasigurinë për drejtimin e politikës japoneze.
Nga perspektiva e stabilitetit rajonal dhe interesave transatlantike, çështja kryesore nuk është vetëm retorika individuale e politikanëve japonezë, por rreziku që Japonia dhe Kina të rrëshqasin drejt një spiraleje keqinterpretimesh dhe perceptimesh kërcënuese. Në këtë kontekst, Pekini kërkon që Tokio të riafirmojë publikisht parimin e një Kine dhe të distancohet nga çdo diskurs që perceptohet si ndërhyrje në çështjen e Tajvanit.
Për Japoninë, sfida është të gjejë ekuilibrin e duhur midis shqetësimeve të saj të sigurisë, partneritetit strategjik me SHBA-të dhe nevojës për të ruajtur stabilitetin rajonal.
Për Kinën, çështja e Tajvanit është thelbi i sovranitetit dhe integritetit territorial. Ky pozicion nuk është i ri, apo i paqartë. Prej dekadash, Kina ka bërë të ditur se parimi i një Kine përbën bazën themelore të marrëdhënieve me çdo vend, përfshirë Japoninë. Çdo akt që e sfidon këtë parim prek drejtpërdrejt ndjeshmërinë historike, legjitimitetin e brendshëm dhe sigurinë kombëtare të Kinës.
Në këtë kuptim, deklaratat e Takaichi-t nuk janë “opinion politik”, por ndërhyrje në çështjet e brendshme të Kinës, diçka që Pekini nuk e ka toleruar asnjëherë.
Tajpei, kryeqendër e ishullit Tajvan/Foto nga VCG
Deklaratat e Takaichi-t për mundësinë e një ndërhyrjeje ushtarake japoneze në Ngushticën e Tajvanit u interpretuan nga Pekini si rikthimi i një mentaliteti të rrezikshëm që mban ende plagë historike për popullin kinez. Japonia kolonizoi Tajvanin për pesë dekada dhe, për Kinën, fakti që një kryeministre japoneze në detyrë nxit retorikë ndërhyrëse në prag të 80-vjetorit të fitores kundër pushtimit japonez është më shumë sesa një fyerje diplomatike – është një përpjekje revizioniste që sfidon rendin e pasluftës dhe themelet mbi të cilat janë ndërtuar marrëdhëniet dypalëshe.
Deklaratat e kryeministres japoneze Sanae Takaichi, veçanërisht ato që prekin çështjen e Tajvanit, janë një hap i rrezikshëm dhe kontradiktor me angazhimet e Japonisë në politikën e jashtme, duke i dërguar një sinjal të pasigurt dhe provokues për rajonin dhe botën. Kjo është edhe më problematike në dritën e deklaratave të përbashkëta të vitit 1972, që shënuan një hap të rëndësishëm për përmirësimin e marrëdhënieve Japonisë dhe Kinës dhe konfirmuan njohjen e një Kine të vetme, duke përfshirë Tajvanin si pjesë të Kinës.
Çfarë u diskutua në vitin 1972?
Në vitin 1972, Japonia dhe Kina arritën një marrëveshje historike që synonte normalizimin e marrëdhënieve diplomatike pas Luftës së Dytë Botërore dhe periudhës së agresionit japonez ndaj Kinës. Në këtë dokument, Japonia pranoi politikat e një Kine dhe i dha fund pretendimeve për Tajvanin si shtet të pavarur. Angazhimi i Japonisë për t’iu përmbajtur këtij qëndrimi ishte një aspekt i rëndësishëm i ruajtjes së stabilitetit rajonal dhe i përpjekjes për të evituar tensionet me Kinën.
Komentet e kryeministres Takaichi, që sugjerojnë mundësinë e një ndërhyrjeje ushtarake në rast të agresionit të Kinës ndaj Tajvanit, janë një shkelje të qartë të këtij angazhimi të kaluar, dhe janë të një natyre që mund të dëmtojnë rëndë besueshmërinë e Japonisë në sytë e Kinës dhe të aleatëve të tjerë ndërkombëtarë. Kjo është veçanërisht problematike kur kemi parasysh se Takaichi është pjesë e një qeverie që ka pasur një retorikë të fortë nacionaliste, dhe që mund të ketë një ndikim të madh në orientimin politik të Japonisë për shumë vjet.
Rreziku për Paqen dhe Stabilitetin Rajonal:
Këto komente përbëjnë një kërcënim të drejtpërdrejtë për paqen dhe stabilitetin rajonal. Pasiguria që lind nga mundësia e përfshirjes ushtarake të Japonisë në një konflikt mbi Tajvanin mund të çojë në një përshkallëzim të tensioneve dhe një spiralë të pasigurisë që mund të ndikojë edhe te vendet e tjera të rajonit, si Koreja e Jugut dhe SHBA, të cilët kanë interesa të drejtpërdrejta në mbrojtjen e Tajvanit dhe ruajtjen e status quo-së.
Deklarata e përbashkët Kinë-Japoni e botuar në gazetën Renminribao, 29 shtator, 1972
Për Kinën, Tajvani është një çështje e ndjeshme, dhe çdo përpjekje për të mbështetur pavarësinë e tij është parë si një sfidë të drejtpërdrejtë ndaj sovranitetit të saj. Në këtë kontekst, çdo ndërhyrje ushtarake e mundshme nga Japonia do të kishte pasoja të rënda, duke nxitur një konfrontim të mundshëm, jo vetëm mes Kinës dhe Japonisë, por edhe me SHBA-në dhe partnerët e tjerë të Japonisë, duke e bërë këtë një çështje gjeopolitike të rëndësishme që mund të ndikojë në ndërmjetësimin e politikës ndërkombëtare në Azi dhe përtej saj.
Nëse Japonia e vazhdon këtë linjë të retorikës provokuese dhe të papërgjegjshme, ajo mund të vulosi një cikël të rrezikshëm të tensioneve, duke minuar paqen dhe stabilitetin rajonal që është jetik për të gjithë rajonin Azi-Paqësor. Kryeministrja Takaichi dhe qeveria japoneze do të duhej të rishikojnë qëndrimet e tyre dhe të sigurojnë që politikat e Japonisë të jenë në përputhje me angazhimet e saj të mëparshme dhe të kontribuojnë në ruajtjen e paqes dhe stabilitetit ndërkombëtar, në vend që të bëhen shkak për një përshkallëzim të mundshëm të tensioneve.
Takaichi bëri të kundërtën e asaj që i premtoi Xi Jinping
Në kuadër të Takimit të 32-të të Liderëve Ekonomikë të APEC-it në Gyeongju, Koreja e Jugut, Xi Jinping dhe Takaichi diskutuan marrëdhëniet midis dy vendeve. Presidenti kinez theksoi rëndësinë e ndërtimit të marrëdhënieve strategjike dhe afatgjata, duke u bazuar në katër dokumentet politike të mëparshme që mbështesin paqen dhe miqësinë mes Kinës dhe Japonisë. Ai nënvizoi bashkëpunimin në fusha si ekonomia dixhitale, zhvillimi i gjelbër dhe kujdesi shëndetësor, duke shtuar se marrëdhëniet duhet të respektojnë historinë dhe të ruajnë themelin e stabilitetit dypalësh.
Xi gjithashtu kërkoi shmangien e përdorimit të forcës dhe respektimin e ndarjes së qartë të çështjeve të ndjeshme, duke përfshirë Tajvanin, me qëllim ruajtjen e paqes rajonale. Ai përmendi edhe Deklaratën Murayama, e cila kërkon falje për agresionin japonez gjatë Luftës së Dytë Botërore, si element kyç për ruajtjen e një fryme bashkëpunimi dhe paqeje.
Megjithatë, vetëm pak ditë pas takimit me Xi, Takaichi ndryshoi qasjen e saj duke theksuar gatishmërinë e Japonisë për ndërhyrje ushtarake në një skenar të mundshëm të konfliktit me Kinën mbi Tajvanin. Kjo deklaratë përbën një kontradiktë të qartë me pozicionin që kishte mbajtur gjatë APEC-it, kur kishte shfaqur një qëndrim më neutral dhe bashkëpunues.
Ky ndryshim i menjëhershëm, i papritur dhe kontradiktor, shfaq sfidat e politikës së sigurisë së Japonisë, e cila pas Luftës së Dytë Botërore ka mbajtur një pozicion pacifist. Ligji i vitit 2015, i cili zgjeron mundësinë e përdorimit të forcës nga Japonia, ka krijuar një tension të brendshëm mes angazhimit pacifist dhe nevojës për reagim në një mjedis gjeopolitik gjithnjë e më të pasigurtë. Takaichi e justifikon këtë qëndrim si një masë për mbrojtjen e interesave të Japonisë dhe aleatëve të saj, duke përfshirë SHBA-në, në rast të një përplasjeje të mundshme me Kinën.
Chen Binhua, zëdhënës i Zyrës së Çështjeve të Tajvanit të Këshillit të Shtetit të Kinës/Foto nga VCG
Ndërsa Xi Jinping bën thirrje për stabilitet dhe për shmangien e përshkallëzimit të konflikteve, deklaratat e kryeministres japoneze rrezikojnë të shtojnë tensionet diplomatike dhe të minojnë marrëdhëniet dypalëshe. Ky ndryshim i shpejtë në pozicionin e një lideri të ri, vetëm disa ditë pas një takimi strategjik, ngre pyetje serioze mbi qëndrueshmërinë dhe koherencën e politikës së jashtme japoneze.
Reagimet kineze dhe paralajmërimi për stabilitetin rajonal
Komentet e kryeministres japoneze, Sanae Takaichi, mbi mundësinë e ndërhyrjes ushtarake në rast të një përshkallëzimi të situatës në Tajvan, kanë nxitur reagime të ashpra nga Kina. Autoritetet kineze i kanë cilësuar këto deklarata si ndërhyrje të papranueshme në punët e brendshme të vendit dhe si shkelje të qartë të parimit themelor të “një Kine”, i cili mbetet një vijë e kuqe për Pekinin. Zyrtarët e lartë kinezë paralajmëruan për pasoja të rënda, që përfshijnë kërcënime ushtarake, presion diplomatik dhe izolim politik, duke e vendosur këtë çështje në qendër të prioriteteve të sigurisë kombëtare të Kinës.
Zëdhënësit e qeverisë kineze theksuan se çdo ndërhyrje japoneze në Tajvan do të përballej me një “disfatë shkatërruese” dhe se fjalët e Takaichit tashmë kanë krijuar një ndikim negativ për stabilitetin e rajonit, duke ushqyer pasiguri jo vetëm në Ngushticën e Tajvanit, por edhe për vendet e tjera të Azisë Lindore dhe partnerët ndërkombëtarë që ndjekin zhvillimet në rajon.
Mesazhi i Pekinit është i qartë dhe i drejtpërdrejtë, Tajvani mbetet vijë e kuqe, dhe çdo provokim ose ndërhyrje e jashtme në çështjen e tij kërcënon jo vetëm stabilitetin rajonal, por edhe rendin e përgjithshëm në Indo-Paqësor. Kina kërkon që Japonia të frenojë çdo aventurizëm politik dhe të riafirmojë publikisht respektimin e parimit të një Kine, si një mënyrë për të shmangur përshkallëzimin e tensioneve dhe për të ruajtur paqen dhe sigurinë e përgjithshme në rajon.
Në këtë kuadër, Pekini i përcjell një paralajmërim të dyfishtë. Për Japoninë, që çdo devijim nga angazhimet historike mund të ketë pasoja serioze, dhe për komunitetin ndërkombëtar, që çdo përshkallëzim mbi Tajvanin mund të destabilizojë jo vetëm Azinë Lindore, por edhe arkitekturën e sigurisë globale. Stabiliteti rajonal, sipas qeverisë kineze, mund të ruhet vetëm përmes diplomacisë së kujdesshme, shmangies së provokimeve dhe respektimit të parimeve që kanë mbajtur paqen në rajon për dekada.
Në këtë moment delikat, çfarë kërkohet është qartësi strategjike, komunikim i qëndrueshëm diplomatik dhe një angazhim real për të ruajtur themelin që ka mundësuar dekada stabiliteti midis dy ekonomive më të mëdha të Azisë. Lojërat me zjarrin rreth çështjes së Tajvanit nuk janë në interesin e askujt.
Në një rajon të nxehtë, i cili përbën qendrën gravitacionale të ekonomisë globale, çdo përshkallëzim mbi Tajvanin do të ketë pasoja shumë më të mëdha se sa një përplasje midis dy vendeve: do të sfidojë rendin ndërkombëtar, aleancat e sigurisë dhe arkitekturën transatlantike të stabilitetit.
Ruajtja e paqes në Indo-Paqësor kërkon qartësi strategjike, diplomaci të qëndrueshme dhe një angazhim të përbashkët për respektimin e themeleve të vendosura me mund në vitin 1972. Nëse këto parime shpërfillen, atëherë tensionet aktuale mund të transformohen në një krizë të vërtetë që do të prekë sigurinë globale shumë më thellë sesa mund të imagjinohet sot./CGTN
