Shtatori shënoi 80 vjetorin e themelimit të OKB-së. Në këtë përvjetor organizata përballet me sfida të shumta, mes të cilave më e rëndësishme, reformimi i saj. Në agjendën e Asamblesë së 80-të të Përgjithshme të OKB-së u trajtuan çeshtje të mprehta të njerëzimit si luftrat, konfliktet, kriza humanitare në Gazë, teknologjia e avancuar dhe përdorimi i duhur i saj, zinxhirët e furnizimit ushqimor dhe çeshtje të tjera që për nga pesha e tyre duket se nuk mund të gjejnë zgjidhje të shpejtë. Cila do të jetë e ardhmja e afërt e OKB-së në dritën e reformimit të saj? Komenton për Grupin Mediatik të Kinës (CMG) 80 vjetorin e OKB-së, reformimin dhe të ardhmen e saj analistja, kryeredaktore e portalit online Argumentum.al, Marjana Doda
CMG: OKB, tashmë 80 vjeçare u themelua në momente shumë të rënda për njerëzimin, pas Luftës së Dytë Botërore. Për fat të keq ky 80 vjetor i organizatës përshfaq një panoramë jo shumë të qartë, sa i përket veprimtarisë së saj. Rendi, ekuilibri dhe dinamikat botërore janë në një ndryshim total dhe shtrojnë nevojën e reformimit të OKB, përmes UN80 Initiative, gjithashtu reformimi i Këshillit të Sigurimit, institucioneve financiare ndërkombëtare. Cili është komenti juaj për reformimin e OKB-së?
foto nga VCG
Marjana Doda: Reformimi i OKB-së është një domosdoshmëri në një botë që ka ndryshuar rrënjësisht që nga viti 1945, kur u themelua kjo organizatë. Ky 80 vjetor përveç parashtrimit të të gjitha arritjeve dhe sfidave, në opinionin tim duhet të ishte një pikë kthese për ta përshtatur OKB-në në një realitet të ri ndërkombëtar. Kjo ka qenë në fokus të të gjitha fjalimeve, që janë elaboruar gjatë Asamblesë së 80-të për të krijuar dhe kërkuar një qasje tjetër të kësaj organizate përballë botës gjithmonë në ndryshim, për më tepër që sot jemi në një realitet të ri gjeopolitik.
OKB si organizata më e rëndësishme botërore e ka humbur vitet e fundit fokusin dhe rëndësinë e saj, madje jemi në një pikë që duket se po humbet edhe besueshmërinë dhe legjitimitetin e saj. Kjo është shumë e rrezikshme për të gjithë botën sepse në të përfaqësohen të gjitha shtetet. Ndaj një nga pikat kryesore, në vlerësimin tim, do të ishte dhe reformimi i strukturës së Këshillit të Sigurimit, me 5 anëtarët e përhershëm, ku ndonjë anëtar i saj e tejkaluar rëndësinë e tij në organizatë apo ka shkelur parimet e preambulës kryesore të Kartës së Kombeve të Bashkuara.
CMG: Janë edhe vendet e Jugut Global si India, Brazili e të tjera që tashmë kanë një peshë të madhe në zhvillim dhe do të duhet të përfaqësoheshin më shumë në organizatë.
Marjana Doda: Që në krijimin e OKB-së janë krijuar dy blloqet e Luftës së Ftohtë, ndërsa tani jemi në një realitet të ri gjeopolitik dhe “de facto” jemi në një botë shumëpalëshe. Ndaj dhe vendet në zhvillim si Afrika e Jugut, Brazili dhe India me të drejtë kërkojnë një qasje edhe më të plotë në Kombet e Bashkuara. Në opinionin tim, ky reformim duhet të kishte filluar ndoshta 10 vjet më parë.
CMG: Prandaj janë depozituar problemet dhe kanë shtresëzuar njeri-tjetrin
Marjana Doda: Tani duket si një emergjencë botërore. Ndërsa 10 vjet më parë ish sekretari i përgjithshëm i OKB-së Ban Ki Moon ka deklaruar se “nuk duhet ta marrim paqen si të mirëqenë, por duhet të ndërtojmë shtyllat krysore të veprimtarisë sonë siç janë paqja, zhvillimi ekonomik dhe siguria botërore”.
foto nga VCG
Aktualisht këto shtylla kryesore të OKB-së duket se janë shembur dhe për këtë arsye duket se organizata e ka humbur besueshmërinë. Por është tejet e rrezikshme se çbërja e rëndësisë së organizatës ka ardhur si pasojë e vetove të përdorura herë pas here nga fuqitë e mëdha, si në rastin e Rusisë, apo dhe veto e SHBA për konfliktin Izrael-Palestinë. Kështu duket se ka humbur rëndësia e misionit për të cilin Kombet e Bashkuara u betuan 80 vite më parë.
CMG: Realitetet e reja kanë nevojë për institucione që u përgjigjen atyre. Nëse i kthehemi agjendës së Asamblesë së 80-të të Përgjithshme të OKB-së, luftrat, katastrofa humanitare në Gaza, ndryshimet klimatike, demografia, zinxhirët e furnizimit ushqimor, zhvillimet teknologjike dhe mundësia e keqpërdorimit të tyre kërkojnë një rregullim ndërkombëtar. Ne Asamble sekretari i përgjithshë, i OKB-së Antonio Guterres dhe presidentja e kësaj Asambleje Annalena Baerbock pranuan se organizata po përballet me një krizë të thellë mes rritjes së ideologjive nacionaliste në mbarë botën dhe shkurtimeve të fondeve nga shtetet anëtare. Sa pritet të ndikojë kjo në veprimtarinë e afërt të OKB-së?
Marjana Doda: Aktualisht kemi disa zhvillime paralele. Kemi një tërheqje nga ana e SHBA-së, si një nga financueset kryesore të kësaj organizate, por nga ana tjetër është Bashkimi Europian, që nuk është në kohën e tij më të mirë për shkak të problematikave të brendshme, si dhe fokusimit të Unionit në këtë moment te siguria. Mbi të gjitha ka ndikuar dhe fluksi i madh migrator në vendet e BE-së dhe për këtë arsye Unioni nuk është në gjendje të tillë ekonomike për të qenë ndër financuesit kryesorë të OKB-së.
Shohim një domosdoshmëri për të mos humbur atë që e quaj “parlamenti botëror”, si një nga organizatata më të mëdha të sigurisë dhe zhvillimit në botë. Mendoj se një alternativë shumë e mirë në këtë situatë do të ishte Kina, që edhe në fjalën e mbajtur në Asamblenë e OKB-së të përfaqësuesit të saj ka shfaqur inicitativat e saj për siguri dhe zhvillim. Këto iniciativa janë shumë të rëndësishme, por kanë nevojë për përfshirjen e kontributorëve të tjerë, ndonëse ky proces kërkon kohë.
Në këtë aspekt mendoj se është i nevojshëm bashkëpunimi midis BE-së dhe Kinës por dhe të vendeve të tjera që kërkojnë jo vetëm një zë përfaqësues, për të përmbushur të gjitha përgjegjësitë dhe obligimet e secilit shtet anëtar ndaj OKB-së.
CMG: SHBA është kontribuuesi më i madh financiar i OKB-së, por administrata Trump ka ngrirë dhe ka shkurtuar pjesë të mëdha të financimit ndaj organizatës dhe agjencive të saj, duke krijuar vështirësi veçanërisht në operacionet e ndihmës humanitare. Ndërkohë Kina shfaqet si themeluese dhe njëkohësisht mbrojtëse e rendit global, me prezantimin në gusht të këtij viti të Iniciativës së Qeverisjes Globale, por më parë ka prezantuar Iniciativat e Zhvillimit Global, të Sigurisë dhe Qytetërimit global. Aktualisht Kina është kontribuuesi i dytë më i madh në buxhetin e OKB-së. Kjo Asamble e 80-të pati edhe diskutime me tema aktuale, por mbeten aktuale nismat e vetë OKB-së për zhvillimin dhe klimën, ndërkohë në këtë 10 vjeçar Kina ka prodhuar shumë nisma dhe është përpjekur për të përmbushur objektivat e nismave të OKB-së, në ndryshim nga kontribuuesit e tjerë të organizatës. Në qendër të të gjitha nismave ka qenë multilateralizmi, për të cilin flitet shumë sot.
foto nga VCG
Marjana Doda: Kam qenë disi e zhgënjyer në këtë 10 vjeçar sa i përket mënyrës se si janë trajtuar problematikat kryesore nga OKB sepse janë marrë deri diku me të kaluarën, historikun dhe fokusin e veprimtarisë së pas luftës. Por në fakt bota është zhvilluar me hapa galopante në këtë 10 vjeçar të fundit ku çeshtje eemergjente janë teknologjia, e cila ka arritur në një stad që do të duhen politika të rëndësishme globale për trajnimin e njeriut përballë saj. Ka dhe problematika të tjera si ndryshimet klimatike, që mbetet një emergjencë botërore.
Kina ka një koherencë politike jo vetëm brenda vendit, por dhe në OKB sa i përket mënyrës se si i drejtohet botës me seriozitet dhe përgjegjësi. Kjo shihet dhe në iniciativat globale, të cilat ndonëse vijnë nga Kina, kjo e fundit e ka shtrirë dorën për bashkëpunim me vendet e tjera. Kjo tregon që Kina po luan rolin e një lideri në rendin e ri ndërkombëtar.
CMG: Duket se iniciativat e OKB-së për çeshtje të ndryshme Kina i ka marrë si detyrë për t’u realizuar jo vetëm brenda vendit, por duke kërkuar dhe bashkëpunimin e vendeve të tjera.
Marjana Doda: Gjatë 5 viteve të fundit që bota është përballur me konflikte të shumta dhe luftra, Kina ka paraqitur iniciativa paqeje, plane për paqen, duke luajtur një rol të rëndësishëm botëror. Kur flasim për reformim të OKB-së në opinionin tim ky është çelsi i një rendi të ri botëror, që fillon pikërisht në Këshillin e Sigurimit dhe në Kombet e Bashkuara në tërësi.
CMG: Në Asamblenë e këtij viti të OKB-së, Shqipëria përkujtoi dhe 70 vjetorin e anëtarësimin në këtë organizatë. Vendi pati një përfaqësim të nivelit të lartë në Asamble me pjesëmarrjen e Presidentit të Republikës Bajram Begaj dhe të kryediplomates Eliza Spiropali. Për një vend si Shqipëria ku në 30 vitet e fundit roli i agjencive të OKB-së si PNUD, UNICEF, UNWoman, OBSH etj ka qenë shumë i rëndësishëm në zhvillimin e sektorëve të ndryshëm të jetës, sa pritet të ndikojë reformimi i OKB-së?
Marjana Doda: Shqipëria është një vend i vogël, por si përfaqësuese në Asamblenë e 80-të të OKB-së ka patur rëndësinë e saj, si e barabartë mes vendeve të tjera pjesëmarrëse. Agjencitë e OKB-së në Shqipëri kanë një rëndësi jetike jo vetëm për Shqipërinë, por për të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor dhe besoj se kjo prezencë do të vijojë sepse e konsideroj jetike. Këto agjenci kanë patur një rol shumë të rëndësishëm në tranzicionin gati 30 vjeçar të Shqipërisë. Mendoj se roli i Shqipërisë pavarësisht se është një vend i vogël, ka një pozicion gjeostrategjik të rëndësishëm si dhe ka luajtur një rol të rëndësishëm këto dy vitet e fundit sa i përket linjëzimit me fuqitë e mëdha, në rastin e konflikteve në botë.
Përfaqësimi 70 vjeçar i Shqipërisë në OKB tregon dhe një herë seriozitetin dhe përgjegjësinë e Shqipërisë si anëtare e kësaj organizate. OKB në preambulën e Kartave të saj ka treguar një lloj barazie në qasjen e vendeve, pavarësisht madhësisë së tyre, apo fuqisë ekonomike apo gjeopolitike. Mendoj se dhe pas reformimit të OKB-së Shqipëria do të jetë një zë i fuqishëm i kësaj organizate./CGTN
