Një “Evropa Tani!” Lëvizja – e cila kontrollon 24 nga 81 vendet në Parlament – ka njoftuar fillimin e negociatave me koalicionin pro-rus/pro-serb “Për të ardhmen e Malit të Zi. Këto janë partitë e ish-Frontit Demokratik. Udhëheqësit e tyre ende përballen me një gjyq të dytë në pritje për pjesëmarrjen e tyre të dyshuar në grushtin e shtetit të dështuar të vitit 2016, të mbështetur nga Rusia.
Kjo nuk është çudi. Evropa tani! ka deklaruar në mënyrë të përsëritur se asnjë negociatë me ish Partinë Demokratike të Socialistëve (DPS) në pushtet nuk do të ishte e mundur. Ky premtim ishte një element i rëndësishëm i fushatës së tyre zgjedhore. Kjo është kontradikta e parë e plejadës aktuale politike malazeze: DPS, e cila është qartazi pro-evropiane, d.m.th në favor të integrimeve në BE, nuk mund të jetë partnere e Evropës Tani! programi politik publik i të cilit fokusohet në anëtarësimin në BE.
Tre pasoja
Opsioni për të ftuar partitë pro-ruse për t’iu bashkuar qeverisë së re ka provokuar tre pasoja negative të menjëhershme.
Problemi i parë tashmë ekziston. Në dy qeveri që nga rënia nga pushteti i DPS-së nuk ka pasur malazezë etnikë, një dëm i injoruar kryesisht nga SHBA dhe BE. Narrativa nacionaliste serbe mbizotëron.
E dyta ka të bëjë me partitë e pakicës shqiptare, boshnjake dhe kroate, të cilat kanë 10 vende në parlament. Nuk është ende e qartë nëse ato do t’i japin mbështetjen e tyre një qeverie që mohon gjenocidin e Srebrenicës, mohon identitetin malazez dhe mbështet agresionin rus në Ukrainë. Por ka shumë pak gjasa që ata të marrin pjesë në një qeveri e cila (ri)konfirmon platformën politike që Kisha Ortodokse Serbe, e mbështetur nga regjimi i Aleksandër Vuçiqit, ka promovuar që nga viti 2020.
Pasoja e tretë ka të bëjë me përfaqësuesit diplomatikë të Quintit (SHBA, MB, Francë, Gjermani dhe Itali) në Mal të Zi. Ata vazhdojnë të hezitojnë të shprehin kundërshtimin publik ndaj pjesëmarrjes së partive pro-ruse në qeverinë e ardhshme malazeze. Ambasadorët mbeten të lidhur me formulën “Qeveri e qëndrueshme me orientim të qartë në BE”. Inercia e tyre u jep inkurajim nacionalistëve pro-serbë/rusë.
Një rrezik serioz dhe i pranishëm
Deklaratat e Kuintit nuk e shqetësojnë “Evropën Tani!” sepse ato përshtaten mirë me fjalët e saj për integrimin në BE dhe lejojnë hapësirë për të përfshirë në qeveri ata që kanë penguar për dekada integrimin euroatlantik. Megjithatë, kryeministri jozyrtar i emëruar Milojko Spajiç, President i Europe Now!, nuk ka qenë në gjendje të thotë se sa deputetë apo edhe parti do të mbështesin qeverinë e tij, pa e përmendur emrin e një kabineti.
Për shkak të zbrazëtirave në kushtetutën e Malit të Zi, kjo ndërprerje i lejon kryeministrit “teknik” Abazoviq të vazhdojë detyrën. Mandati i tij “në dalje” ka zgjatur gati një vit, pavarësisht mungesës së përgjegjësisë për vepra të dyshimta. Një nga pikat e rralla të konsensusit (minus Serbinë dhe Rusinë) është që Abazovic duhet të largohet sa më shpejt që të jetë e mundur.
Drejtim i gabuar
Por kjo nuk do të mjaftonte për të qetësuar situatën. Paqëndrueshmëria dhe pasiguria vërshojnë mbi vendin më të vogël në Ballkanin Perëndimor. Pa një pozicion më të qartë dhe më të saktë të Kuintit, Mali i Zi do të vazhdojë të përballet me probleme të mëdha. Me gjasë do t’i rikthehet zhvillimeve politike negative dhe shkatërruese, me implikime për ekonominë dhe sigurinë.
Mali i Zi vazhdon rrugëtimin e tij të gjatë në drejtim të gabuar. Ku dhe kur mund të arrijë deri në pikën pa kthim nuk është vetëm një pyetje retorike, por një rrezik serioz dhe i qartë.
*Miodrag Vlahoviq, ish-ministër i Punëve të Jashtme të Malit të Zi dhe ish-ambasador në SHBA, tani është president i Komitetit malazez të Helsinkit.
Përshtati në shqip: Argumentum.al
