Prof. Asoc. Dr. Bledar Kurti
Ka figura historike që i përkasin një kombi, por ka edhe figura që, përmes veprës së tyre, kapërcejnë kufijtë kombëtarë dhe bëhen pjesë e trashëgimisë së qytetërimit. Gjergj Kastrioti Skënderbeu është një prej tyre. Për shqiptarët ai është Heroi Kombëtar; për historinë evropiane, një nga figurat më të rëndësishme të rezistencës së shekullit XV. Pikërisht këtë dimension të tij e vlerësoi edhe rezoluta H. Res. 522, e paraqitur në Dhomën e Përfaqësuesve të Shteteve të Bashkuara në vitin 2005, me rastin e 600-vjetorit të lindjes së Gjergj Kastriotit.
Titulli i rezolutës është në vetvete domethënës. Skënderbeu përshkruhet si burrë shteti, diplomat dhe gjeni ushtarak, për rolin e tij në mbrojtjen e Evropës Perëndimore nga zgjerimi i Perandorisë Osmane. Dokumenti u paraqit në Kongres nga Dana Rohrabacher dhe Tom Lantos dhe iu referua Komitetit për Marrëdhëniet Ndërkombëtare. Kjo është një pikë që duhet theksuar me saktësi historike: H. Res. 522 ishte një rezolutë e paraqitur në Dhomën e Përfaqësuesve, jo një ligj i miratuar që hyri në fuqi. Por vetë fakti që një dokument i tillë u paraqit në institucionin më të rëndësishëm përfaqësues të demokracisë amerikane ka një domethënie të veçantë.
Rezoluta rikujton rrugëtimin e jashtëzakonshëm të Gjergj Kastriotit: lindjen e tij në Krujë, vitet e kaluara në Perandorinë Osmane, ngritjen e tij në hierarkinë ushtarake dhe, mbi të gjitha, kthimin në atdhe në vitin 1443 për të udhëhequr rezistencën shqiptare. Ajo e vendos luftën e tij në një kontekst më të gjerë se historia kombëtare shqiptare: si pjesë të një përballjeje që ndikoi në fatin e Evropës. Dokumenti vlerëson rezistencën e shqiptarëve dhe sakrificën e tyre në ndalimin e zgjerimit osman drejt Perëndimit.
– Pse është kaq domethënës vlerësimi amerikan?
Shtetet e Bashkuara janë një komb relativisht i ri në krahasim me qytetërimet e vjetra evropiane, por identiteti i tyre politik është ndërtuar mbi disa ide universale: lirinë, vetëqeverisjen, pavarësinë, dinjitetin njerëzor dhe të drejtën e popujve për të përcaktuar fatin e tyre.
Në këtë kuptim, Skënderbeu përfaqëson një figurë që mund të kuptohet lehtësisht përmes prizmit të vlerave amerikane. Ai nuk kujtohet vetëm për betejat që fitoi. Ai kujtohet për faktin se udhëhoqi një popull shumë më të vogël në numër dhe në burime përballë një prej fuqive më të mëdha të kohës së tij. Historia e tij është historia e rezistencës së një kombi që nuk pranoi të zhdukej politikisht dhe kulturorisht.
Amerika ka një traditë të gjatë të admirimit për njerëzit dhe kombet që luftojnë për liri. Nuk është rastësi që marrëdhëniet moderne shqiptaro-amerikane janë ndërtuar mbi një ndjenjë të fortë të lidhjes me idealin e lirisë. Vetë Departamenti Amerikan i Shtetit e ka përshkruar partneritetin mes dy vendeve si të mbështetur në angazhime të përbashkëta ndaj demokracisë, paqes dhe prosperitetit.
Kësisoj, nderimi i figurës së Skënderbeut në Kongresin amerikan nuk duhet parë thjesht si një akt ceremonial ndaj diasporës shqiptare. Ai mund të shihet si një njohje e një historie që përputhet me një nga idetë më të forta të traditës politike amerikane: liria nuk është gjithmonë rezultat i forcës së më të madhit; shpesh ajo ruhet nga guximi i atyre që refuzojnë të dorëzohen.
– Një urë midis historisë së djeshme dhe aleancës së sotme
Marrëdhëniet midis Shqipërisë dhe Shteteve të Bashkuara nuk janë të rëndësishme vetëm për shkak të historisë. Ato kanë sot një dimension të fortë politik dhe strategjik. Shtetet e Bashkuara vendosën marrëdhënie diplomatike me Shqipërinë në vitin 1922, ndërsa marrëdhëniet u rivendosën në vitin 1991 pas rënies së komunizmit. Në vitin 2015, të dy vendet formalizuan Partneritetin Strategjik, ndërsa Shqipëria është aleate e NATO-s që prej vitit 2009.
Ky partneritet është forcuar edhe përmes bashkëpunimit në siguri. Shqipëria dhe Shtetet e Bashkuara kanë bashkëpunuar në NATO dhe në operacione ndërkombëtare, ndërsa diplomacia amerikane e ka përshkruar Shqipërinë si një aleate të afërt dhe një partnere të rëndësishme në çështjet e sigurisë rajonale dhe globale.
Në këtë marrëdhënie të veçantë, Skënderbeu përbën një simbol historik të një ideje që vazhdon të ketë rëndësi: Shqipëria ka qenë dhe dëshiron të mbetet pjesë e botës euro-atlantike dhe perëndimore.
Natyrisht, historia nuk duhet përdorur në mënyrë të thjeshtuar. Shekulli XV nuk është shekulli XXI dhe konfliktet e asaj kohe nuk mund të përkthehen mekanikisht në realitetet e sotme. Shqipëria moderne ka marrëdhënie diplomatike dhe partneritete me shumë vende. Por kjo nuk e ndryshon faktin historik se rezistenca e Skënderbeut përfaqëson një kapitull themelor në historinë politike dhe ushtarake të Evropës.
– Pse Shqipëria duhet të krenohet?
Shqiptarët kanë shumë arsye për t’u krenuar me Skënderbeun, por krenaria nuk duhet të mbetet vetëm në nivelin e monumenteve, përvjetorëve dhe fjalimeve ceremoniale. Krenaria e vërtetë duhet të nënkuptojë njohjen e thellë të trashëgimisë së tij.
Skënderbeu nuk ishte vetëm një luftëtar me shpatë në dorë. Ai ishte një udhëheqës politik që kuptonte rëndësinë e aleancave. Ishte diplomat që komunikonte me fuqitë e kohës. Ishte strateg që përballoi për dekada një forcë shumë më të madhe. Dhe, mbi të gjitha, ishte simbol i bashkimit.
Në një kohë kur territoret shqiptare ishin të ndara në principata dhe interesa të ndryshme, figura e tij krijoi një nga momentet më të fuqishme të vetëdijes politike shqiptare. Ky është ndoshta mësimi më aktual i Skënderbeut: një komb bëhet më i fortë jo kur përçan energjitë e tij, por kur arrin t’i bashkojë ato rreth interesave të përbashkëta.
Shqipëria duhet të krenohet sepse Skënderbeu është një nga ato figura të rralla që nuk ka nevojë për ekzagjerim për të qenë i madh. Historia e tij, në vetvete, është mjaftueshëm e jashtëzakonshme. Por kjo krenari duhet të shoqërohet me përgjegjësi. Nuk mjafton të vendosim portretin e Skënderbeut në institucione publike nëse nuk ndërtojmë institucione që respektojnë lirinë, ligjin dhe interesin kombëtar. Nuk mjafton të përmendim sakrificën e tij në ceremoni nëse nuk dimë të ndërtojmë një shtet modern, të drejtë dhe të fortë.
Nderimi më i madh për Skënderbeun është ndërtimi i një Shqipërie për të cilën ai do të ishte krenar.
– Pse Evropa duhet ta vlerësojë më shumë?
Evropa shpesh kujton historinë e saj përmes figurave të mëdha që përfaqësojnë momente vendimtare. Por historia evropiane nuk është bërë vetëm në kryeqendrat e mëdha. Ajo është formuar edhe në kufijtë e saj, në kështjella të vogla dhe në beteja të zhvilluara nga popuj që shpesh kanë qenë më të vegjël se fuqitë që përballonin.
Shqipëria e shekullit XV ishte pikërisht një prej këtyre vendeve.
Rezoluta H. Res. 522 e vendos qartë Skënderbeun në këtë dimension, duke e lidhur kontributin e tij me mbrojtjen e Evropës Perëndimore. Dokumenti madje argumenton se rezistenca shqiptare ndihmoi në pengimin e avancimit osman drejt Italisë dhe Evropës Perëndimore. Kjo është arsyeja pse figura e Skënderbeut nuk duhet të mbetet vetëm në tekstet shkollore shqiptare.
Evropa moderne duhet ta njohë Skënderbeun jo për të krijuar ndarje fetare apo armiqësi të reja, por për të kuptuar një të vërtetë historike: qytetërimi evropian është mbrojtur dhe ndërtuar nga shumë popuj, të mëdhenj dhe të vegjël. Shqiptarët ishin pjesë e kësaj historie.
Dhe kjo është arsyeja pse përkujtesa e Skënderbeut duhet të ketë një vend më të madh në kujtesën evropiane. Ai ishte një shqiptar që luftoi për tokën e tij, por pasojat e rezistencës së tij shkuan përtej Shqipërisë.
– Një mesazh që mbetet aktual
Ka diçka veçanërisht të fuqishme në faktin se, gjashtë shekuj pas lindjes së tij, emri i Gjergj Kastriotit u paraqit për nderim në Dhomën e Përfaqësuesve të Shteteve të Bashkuara. Kjo tregon se figurat e mëdha nuk i përkasin vetëm kohës në të cilën jetuan.
Skënderbeu jetoi në një epokë tjetër, në një botë tjetër dhe përballë sfidave krejt të ndryshme nga ato të ditëve tona. Por vlerat që lidhen me emrin e tij, si liria, guximi, qëndresa, përgjegjësia ndaj kombit dhe aftësia për të mos u dorëzuar përballë forcës, mbeten universale.
Për shqiptarët, H. Res. 522 duhet të jetë një arsye për krenari. Jo sepse Amerika duhet të na tregojë se cilët janë heronjtë tanë, por sepse një nga demokracitë më të fuqishme të botës pa te Gjergj Kastrioti një figurë me rëndësi që shkonte përtej kufijve të Shqipërisë. Për Amerikën, Skënderbeu mund të shihet si simbol i luftës së një populli për liri. Për Shqipërinë, ai është themeluesi i një prej traditave më të fuqishme të vetëdijes kombëtare. Ndërsa për Evropën, ai duhet të jetë një kujtesë se liria dhe qytetërimi nuk janë trashëguar falas. Ato janë mbrojtur në shumë vende, nga shumë popuj dhe shpesh nga njerëz që, në kohën e tyre, u detyruan të përballen me të pamundurën.
Gjergj Kastrioti Skënderbeu ishte njëri prej tyre. Dhe kjo është arsyeja pse Shqipëria duhet të krenohet me të, Amerika e ka vlerësuar figurën e tij në forumet e saj demokratike, ndërsa Evropa duhet ta njohë dhe ta çmojë gjithnjë e më shumë si një figurë që i përket jo vetëm historisë shqiptare, por edhe kujtesës së saj të përbashkët historike.
Teksti i plotë i rezolutës …
Teksti zyrtar i H. Res. 522 në Congress.gov
