Pekini festoi 70 vjetorin e Pesë Parimeve të Bashkëjetesës Paqësore, një koncept i politikës së jashtme që u artikulua për herë të parë në një marrëveshje me Indinë në 1954.
Veprimtarisë i është kushtuar një fokus largpamës, me temën “Nga pesë parimet e bashkëjetesës paqësore në ndërtimin e një komuniteti me një të ardhme të përbashkët për njerëzimin”.
Shtatëdhjetë vjet më parë, një ide që paraqet respekt të ndërsjellë dhe bashkëjetesë paqësore midis kombeve, Pesë Parimet e Bashkëjetesës Paqësore, u parashtrua nga Kina dhe që atëherë ka udhëhequr marrëdhëniet e saj me vendet fqinje dhe ka shërbyer si bazë për pjesëmarrjen e Kinës në çështjet ndërkombëtare.
Pesë parimet, respekti i ndërsjellë për integritetin territorial dhe sovranitetin, mos-agresioni, mosndërhyrja në punët e brendshme të njëri-tjetrit, barazia dhe përfitimi reciprok dhe bashkëjetesa paqësore, janë njohur gjerësisht nga komuniteti ndërkombëtar gjatë dekadave dhe bëhet një parim bazë në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe një udhëzues bazë për të drejtën ndërkombëtare.
‘Pesë Parimet e Bashkëjetesës Paqësore’ kanë formësuar qasjen e politikës së jashtme të Kinës, duke ndikuar në ndërveprimet e saj me vendet e tjera, rolin e saj në qeverisjen globale dhe strategjitë e saj të diplomacisë ekonomike. Ato pasqyrojnë aspiratat e Kinës për një rend botëror të qëndrueshëm, shumëpolar, ku kombet respektojnë sovranitetin e njëri-tjetrit dhe punojnë së bashku për përfitim reciprok.
Presidenti Xi Jinping: “Të ndërtojmë së bashku një komunitet me një të ardhme të përbashkët për njerëzimin”
Konferenca për shënimin e 70-vjetorit të Pesë Parimeve të Bashkëjetesës Paqësore u mbajt të premten (28 qershor) në Sallën e Madhe të Popullit në Pekin. Presidenti kinez Xi Jinping mori pjesë në konferencë dhe mbajti një fjalim të rëndësishëm me titull “Të çojmë përpara pesë parimet e bashkëjetesës paqësore dhe të ndërtojmë së bashku një komunitet me një të ardhme të përbashkët për njerëzimin”. Ky fjalim përmblodhi thelbin e Pesë Parimeve të Bashkëjetesës Paqësore dhe kontributin e tyre të spikatur në kauzën e paqes dhe përparimit të njerëzimit. Ky përkujtim i nivelit të lartë tregon imazhin e Kinës si kontribuese për paqen, pozicionin e saj si një vend në zhvillim dhe misionin e saj për të promovuar mirëqenien e përbashkët të njerëzimit.
Faktet tregojnë se konfliktet apo krizat më të mëdha në botën e sotme shkaktohen të gjitha nga shtetet individuale që injorojnë sovranitetin e vendeve të tjera dhe ndërhyjnë në punët e tyre të brendshme. Njëanshmëria, hegjemonizmi dhe sjellje të tjera janë bërë faktorë të rëndësishëm që rrezikojnë sigurinë ndërkombëtare. Çelësi për zgjidhjen e kaosit aktual në botë janë Pesë Parimet e Bashkëjetesës Paqësore, të cilat mishërojnë thelbin e “barazisë dhe përfitimit të ndërsjellë” dhe “respektit të ndërsjellë”.
Duke përshkuar një rrugëtim të jashtëzakonshëm prej 70 vitesh, Pesë Parimet e Bashkëjetesës Paqësore janë një pasuri e përbashkët e komunitetit ndërkombëtar për t’u vlerësuar, trashëguar dhe promovuar më tej. Në këtë moment, kujtoj me admirim të thellë udhëheqësit e brezit të vjetër, të cilët bashkërisht iniciuan Pesë Parimet. Dëshiroj gjithashtu t’u bëj një nderim të lartë vizionarëve nga të gjitha vendet që kanë promovuar Pesë Parimet me këmbëngulje ndër vite!
“Së bashku, ne duhet të jemi forca e palëkundur për paqen. Ne duhet të promovojmë zgjidhjen paqësore të mosmarrëveshjeve ndërkombëtare dhe të marrim pjesë në mënyrë konstruktive në zgjidhjen politike të çështjeve të nxehta ndërkombëtare dhe rajonale. Së bashku, ne duhet të jemi forca kryesore lëvizëse për zhvillim të hapur. Ne duhet të rikthejmë zhvillimin si pikën qendrore të agjendës ndërkombëtare, të ringjallim partneritetet globale për zhvillim dhe të thellojmë bashkëpunimin Jug-Jug si dhe dialogun Veri-Jug. Së bashku, ne duhet të jemi ekipi i ndërtimit të qeverisjes globale. Ne duhet të marrim pjesë aktive në reformimin dhe zhvillimin e sistemit të qeverisjes globale, të zgjerojmë interesat e përbashkëta të të gjitha palëve dhe ta bëjmë arkitekturën e qeverisjes globale më të balancuar dhe efektive. Së bashku, ne duhet të jemi avokatët e shkëmbimit mes qytetërimeve. Ne duhet të përmirësojmë komunikimin dhe dialogun ndërqytetërues dhe të forcojmë shkëmbimin e përvojave në qeverisje. Ne duhet të thellojmë shkëmbimet në arsim, shkencë, teknologji dhe kulturë, si dhe ndërveprimet nënkombëtare, njerëzit me njerëzit dhe të rinjtë”, theksoi ndër të tjera në fjalën e tij udhëheqësi Xi Jinping.
Pesë Parimet e Bashkëjetesës Paqësore janë shkruar në Kushtetutën e Kinës shumë kohë më parë. Ato janë baza e politikës së jashtme të pavarur të paqes të Kinës.
Vendosmëria e Kinës për të zhvilluar miqësi dhe bashkëpunim me të gjitha vendet nuk do të ndryshojë. Ne do të zgjerojmë në mënyrë aktive partneritetet globale të bazuara në barazi, çiltërsi dhe bashkëpunim dhe do të angazhohemi për të zgjeruar interesat e përbashkëta me të gjitha vendet. Kina do të promovojë koordinimin dhe ndërveprimet e shëndosha midis vendeve të mëdha dhe do të punojë për të nxitur dinamikën e vendeve kryesore që paraqesin bashkëjetesë paqësore, stabilitet të përgjithshëm dhe zhvillim të ekuilibruar.
Një pararendës i revolucionit kinez shkroi një shekull më parë, “Rrjedha e historisë nuk është kurrë e qetë. Nganjëherë është e rrethuar me vështirësi dhe pengesa. Asgjë përveç një shpirti heroik nuk mund të ndihmojë për t’i kapërcyer ato.” Sot, stafeta historike e avancimit të paqes dhe zhvillimit botëror i është kaluar brezit tonë. Le të marrim 70-vjetorin e Pesë Parimeve të Bashkëjetesës Paqësore si pikënisje, të mbajmë mbi supe misionet historike dhe të ecim përpara së bashku për të ndërtuar një komunitet me një të ardhme të përbashkët për njerëzimin dhe për të sjellë një të ardhme edhe më të mirë për njerëzimin.”
Cilat janë këto pesë parime, si u imagjinuan dhe si përshtaten ato me pikëpamjen e Kinës për botën dhe pozicionin e saj në të tani?
Në kulmin e Luftës së Ftohtë, në vitin 1954, me botën e ndarë në dy kampe armiqësore, mençuria kineze, e bazuar në shekuj të një qytetërimi që kontribuoi në rritjen globale përmes ideve dhe iniciativave, ishte evidente në shpalljen e Pesë Parimeve të Paqes.
Ky ishte me të vërtetë një zhvillim diplomatik historik. Promovuar nga një prej diplomatëve më të guximshëm, më të sofistikuar dhe më të shkëlqyer të epokës së pas Luftës së Dytë Botërore, Kryeministri i atëhershëm dhe Ministri i Jashtëm kinez Zhou Enlai, Pesë Parimet e Bashkëjetesës Paqësore kanë ruajtur rëndësinë e tyre për 70 vjet si themeli i marrëdhënieve ndërshtetërore.
Rëndësia dhe tërheqja e tyre universale edhe sot burojnë nga një sërë faktorësh. Ata kërkojnë marrëdhënie të bazuara në një pozicion parimor të respektimit të pavarësisë së shteteve dhe mbështetjes së mosndërhyrjes në punët e brendshme. Ato nxisin zgjidhjen e mosmarrëveshjeve me mjete paqësore, duke iu shmangur përdorimit të forcës; dhe ata kanë një themel të fortë moralisht që, pavarësisht nga madhësia apo forca, lidhjet ndërmjet vendeve duhet të bazohen në respektin reciprok dhe barazinë sovrane.
Një vit pas shpalljes së Pesë Parimeve të Bashkëjetesës Paqësore, në vitin 1955, udhëheqësit e 29 vendeve në Azi dhe Afrikë u takuan në Bandung, Indonezi për të dhënë vulën e tyre të miratimit për këto pesë Parime të Bashkëjetesës Paqësore. Nuk është rastësi që Kryeministri Zhou ishte “ylli i shfaqjes” në Bandung, duke u shfaqur si një burrë shteti ndërkombëtar me vizion, duke reflektuar faktin se Republika Popullore e Kinës, nën udhëheqjen e Partisë Komuniste të Kinës, ishte tashmë e destinuar të luante një rol kyç në riformësimin jo vetëm të politikës aziatike, por përfundimisht edhe globale.
Shtatëdhjetë vjet më vonë, duke parë pamjen e madhe, bota është në turbulencë, por gjithashtu po kalon një transformim të paprecedentë. Siç tha me vend presidenti kinez Xi Jinping, “Bota sot po kalon ndryshime të mëdha të papara në një shekull”.
Fundi i Luftës së Ftohtë çoi në një epokë unipolariteti që tani po duket se i hap vendin një multipolariteti në një mjedis të “luftës së re të ftohtë”. Mundësitë e natyrshme në epokën unipolare po zëvendësohen me shpejtësi nga pasiguritë dhe rreziqet e rivalitetit global, të shtruara në terma të këndshëm si “konkurrenca strategjike”.
Dikur e vetëshpallur “superfuqia e vetme”, Shtetet e Bashkuara, po e kuptojnë ngritjen e sfiduesve globalë ndaj hegjemonisë së saj politike, ushtarake, teknologjike dhe ekonomike, ndërsa bota bëhet multipolare, duke kërkuar një përgjigje shumëpalëshe.
Për herë të parë në shekuj, një vend joperëndimor ka sfiduar seriozisht dominimin shkencor dhe teknologjik të Perëndimit dhe realizimi në rritje i hendekut mbyllës midis të dyjave po renditet me grupin e kombeve të përparuara industriale perëndimore të udhëhequra nga SHBA.
Retrospektive
Pas Luftës së Dytë Botërore, shumë vende aziatike dhe afrikane fituan pavarësinë nga sundimi kolonial. Këto kombe të reja të pavarura aspiruan të ndërtonin një marrëdhënie ndërkombëtare të bazuar në barazi.
Pikërisht në këtë kontekst, atëherë kryeministri kinez Zhou Enlai propozoi për herë të parë Pesë Parimet e Bashkëjetesës Paqësore në 1953 gjatë negociatave me qeverinë indiane mbi çështjet kufitare në lidhje me Xizang.
Në qershor 1954, Zhou vizitoi Indinë dhe Mianmarin dhe lëshoi deklarata të përbashkëta me liderët e të dy vendeve përkatësisht, duke afirmuar pesë parimet si gur themeli për udhëheqjen e marrëdhënieve midis Kinës dhe të dy vendeve.
Pesë parimet, të cilat theksojnë mjetet paqësore për të zgjidhur mosmarrëveshjet, gradualisht fituan tërheqje përtej Azisë. Konferenca Aziako-Afrikane e mbajtur në Bandung, Indonezi në vitin 1955 e forcoi më tej rëndësinë e tyre, duke çuar në shfaqjen e Lëvizjes së të Paangazhuarve.
Duke pasur parasysh situatën aktuale komplekse të sigurisë ndërkombëtare, vëzhguesit mendojnë se Pesë Parimet e Bashkëjetesës Paqësore mbeten çelësi për ruajtjen e paqes dhe stabilitetit botëror, pasi ato ofrojnë një kornizë të qartë dhe të qëndrueshme për trajtimin e marrëdhënieve ndërkombëtare.
“Paqja dhe stabiliteti janë parakushte për zhvillimin dhe prosperitetin e qëndrueshëm në rajonin tonë,” tha Kao Kim Hourn, sekretar i përgjithshëm i Shoqatës së Kombeve të Azisë Juglindore (ASEAN). “Ndërsa ne lundrojmë strategjikisht në një peizazh kompleks gjeopolitik, është thelbësore të respektohen parimet e respektit të ndërsjellë, mosndërhyrjes, zgjidhjes paqësore të mosmarrëveshjeve, si dhe të vazhdojmë të forcojmë besimin dhe mirëkuptimin reciprok përmes dialogut dhe diplomacisë, bashkëpunimit dhe bashkëpunimit”.
Ndikimi në poltikën e jashtme
“Pesë parimet e bashkëjetesës paqësore” kanë pasur disa ndikime të rëndësishme në politikën e jashtme të Kinës dhe marrëdhëniet e saj globale:
Korniza Diplomatike: Këto parime ofrojnë një kornizë të strukturuar për angazhimet e politikës së jashtme të Kinës, duke theksuar mosndërhyrjen, barazinë dhe zgjidhjen paqësore të konflikteve. Ato formësojnë diskursin diplomatik të Kinës dhe shërbejnë si bazë për strategjinë e saj të marrëdhënieve ndërkombëtare.
Qëndrimi ndërkombëtar: Duke mbrojtur parime të tilla si respekti i ndërsjellë për sovranitetin dhe mossulmimi, Kina pozicionohet si një përkrahëse e ligjit dhe normave ndërkombëtare, veçanërisht në kontrast me atë që e percepton si hegjemonia perëndimore ose unilateralizëm.
Ndikimi rajonal: Parimet e kanë ndihmuar Kinën të menaxhojë marrëdhëniet e saj me vendet fqinje dhe fuqitë rajonale. Ato ofrojnë një bazë për negociata diplomatike dhe bashkëpunim brenda Azisë dhe më gjerë, duke promovuar stabilitetin dhe respektin reciprok.
Diplomacia ekonomike: Në kuadrin e përfitimit të ndërsjellë dhe bashkëjetesës paqësore, Kina ka zgjeruar ndikimin e saj ekonomik globalisht, duke përdorur iniciativa si Iniciativa Brez dhe Rrugë (BRI) për të nxitur zhvillimin e infrastrukturës dhe marrëdhëniet tregtare me vendet partnere.
Qeverisja globale: Kina thirret në këto parime në diskutimet mbi qeverisjen globale dhe multilateralizmin, duke mbrojtur një rend botëror shumëpolar ku kombet ndërveprojnë në baza të barabarta dhe bashkëpunojnë për zhvillim të përbashkët.
Zbatimi dhe mbrojtja e vazhdueshme e këtyre parimeve kontribuojnë në fuqinë e butë të Kinës në nivel global. Ata e portretizojnë Kinën si një aktor të përgjegjshëm në çështjet ndërkombëtare të angazhuar për bashkëjetesë paqësore dhe bashkëpunim të ndërsjellë.
Duke parë përpara, ndërsa bota po përballet me sfida të reja të zymta drejt paqes dhe zhvillimit, sot më shumë se kurrë është e rëndësishme promovimi i pesë parimeve të bashkëjetesës paqësore.
/Argumentum.al
