Prof. Ass. Dr. Gurakuç Kuçi – Profesor në Kolegjin UNI dhe bashkëpunëtorë i jashtëm në ISLH OCTOPUS
Recensim i librit Një vit jetë pa institucione, të autorit Albinot Maloku
Librat që dokumentojnë dhe analizojnë proceset politike përbëjnë një instrument të rëndësishëm për ruajtjen e mbamendjes institucionale dhe demokratike. Përtej dokumentimit të ngjarjeve, ata krijojnë mundësi për të kuptuar sjelljen e aktorëve politikë, marrëdhënien ndërmjet premtimeve dhe rezultateve, si dhe zhvillimin e kulturës demokratike. Në këtë kuptim, libri Një vit jetë pa institucione, i politologut Albinot Maloku, përfaqëson një kontribut në dokumentimin dhe interpretimin e zhvillimeve politike në Kosovë. Përmes qasjes së tij analitike, autori krijon atë që mund të konsiderohet një lloj indeksi cilësor i demokracisë, jo në kuptimin e matjes statistikore, por të identifikimit të proceseve, kundërthënieve dhe praktikave që karakterizojnë funksionimin e saj.
Vlera e veprës qëndron në dy dimensione të ndërlidhura. Në aspektin shkencor, analizat e Malokut ofrojnë material për studimin politologjik të proceseve institucionale, sjelljes së subjekteve politike dhe marrëdhënieve ndërmjet pushtetit dhe demokracisë. Në aspektin informativ, libri shërben si mbamendje politike për studiuesit, gazetarët, studentët, politikanët dhe publikun e gjerë. Kjo qasje e bën veprën të rëndësishme edhe përtej periudhës që trajton, duke dëshmuar nevojën që në Kosovë të zhvillohet një traditë e dokumentimit dhe vlerësimit kritik të proceseve politike, të paktën pas çdo cikli katërvjeçar qeverisës.
Pushteti, përgjegjësia dhe kundërthëniet e demokracisë
Një ndër problematikat qendrore që Maloku trajton është dallimi ndërmjet marrjes së pushtetit dhe aftësisë për ta ushtruar atë. Autori evidenton kundërthënien ndërmjet ambicies së subjekteve politike për të ardhur në pushtet dhe kapacitetit të tyre për ta shndërruar këtë pushtet në funksionim institucional e rezultate konkrete. Në këtë kontekst, ai problematizon edhe përqendrimin e tepruar të pushtetit, duke e vendosur në raport me nevojën për konsensus, përgjegjësi dhe respektim të parimeve të demokracisë kushtetuese.
Veçanërisht domethënës është qëndrimi i autorit se demokracia nuk mund të kuptohet vetëm përmes numrit të votave në Kuvend. Sipas Malokut, implementimi i premtimeve dhe funksionimi i institucioneve kërkojnë një kuptim më të thellë të demokracisë, ku konsensusi politik përbën element thelbësor për qëndrueshmërinë institucionale dhe shmangien e polarizimeve të panevojshme. Në këtë mënyrë, autori demonstron njohjen e dallimit ndërmjet legjitimitetit elektoral dhe përgjegjësisë së qeverisjes.
Një vlerë tjetër e librit është trajtimi i transformimit të sjelljes së subjekteve politike gjatë kalimit nga opozita në pushtet dhe anasjelltas. Maloku evidenton relativizimin e qëndrimeve, ndryshimin e narrativave dhe ndërtimin e konstrukteve politike që jo gjithmonë përputhen me parimet e proklamuara. Kjo qasje e bën librin të dobishëm për të kuptuar se si pozicioni institucional ndikon në qëndrimet dhe veprimet e një subjekti politik. Autori prek gjithashtu dimensionin psikologjik të fitores dhe humbjes, ku triumfi elektoral mund të prodhojë vetëbesim të tepruar, ndërsa humbja refuzim dhe antagonizëm politik.
Në trajtimin e qeverisjes, Maloku i kushton rëndësi edhe marrëdhënies ndërmjet besnikërisë politike dhe profesionalizmit institucional. Problematizimi i shkarkimeve, emërimeve dhe zhgënjimit profesional nga proceset e punësimit nxjerr në pah mungesën e standardeve të qëndrueshme të meritokracisë. Në këtë kuadër, autori trajton edhe fenomenin e migrimit, duke e lidhur problematikën shoqërore me perspektivën dhe besimin e qytetarëve në institucionet e vendit. Këto trajtime e zgjerojnë analizën përtej konkurrencës partiake, drejt pasojave që prodhojnë praktikat politike në jetën shoqërore.
Narrativa politike dhe deformimi i debatit publik
Një dimension tjetër i rëndësishëm i veprës është shqyrtimi i marrëdhënies ndërmjet narrativës politike dhe realitetit. Maloku identifikon kundërthënien ndërmjet premtimeve elektorale dhe realizimit të tyre, duke treguar se komunikimi politik mund të shndërrohet në zëvendësues të rezultateve të qeverisjes.
Autori trajton gjithashtu dallimin ndërmjet ideologjisë dhe afektit politik. Përmes kësaj perspektive, ai mundëson kuptimin e sjelljeve ku mbështetja ndaj një subjekti apo lideri mbështetet më shumë në identifikimin emocional sesa në vlerësimin racional të politikave. Në këtë kontekst vendosen edhe etiketimet, përçarjet, relativizimi i qëndrimeve dhe përdorimi i ligjit si instrument i narrativës patriotike.
Vëmendje të veçantë meritojnë trajtimet e Malokut mbi komunikimin politik dhe ndikimin e rrjeteve sociale. Autori evidenton hendekun ndërmjet narrativave të prodhuara në hapësirën digjitale dhe realitetit politik, duke prekur problematikën e flluskave informative dhe propagandës. Po ashtu, ai vëren kundërthënien ndërmjet shmangies së mediave kritike dhe shfaqjes intensive në kanale komunikimi që mundësojnë kontroll më të madh të mesazhit. Në këtë kuadër trajtohet edhe instrumentalizimi elektoral i diasporës, si një element mobilizues që jo domosdoshmërisht lidhet drejtpërdrejt me realizimin e premtimeve të qeverisjes.
Diplomacia ndërmjet marrëveshjeve dhe rezultateve
Pjesë me peshë në trajtimet e Malokut zënë marrëdhëniet Kosovë–Serbi dhe roli i Bashkimit Evropian. Autori shfaq një qëndrim kritik ndaj ambiguitetit diplomatik, mungesës së transparencës në dialog dhe marrëveshjeve që nuk përmbajnë mekanizma të qartë zbatimi e përgjegjësie.
Në trajtimin e Planit franko-gjerman dhe proceseve të normalizimit, Maloku vë në diskutim efektivitetin e marrëveshjeve që e vazhdojnë procesin politik pa garantuar përmbylljen e problemit. Ai kundërshton dykuptimësinë e formulimeve diplomatike dhe mbështet nevojën për zgjidhje përfundimtare, në vend të stabilizimit të përkohshëm dhe simbolikës politike.
Kritika e autorit ndaj Bashkimit Evropian lidhet edhe me pamundësinë e tij për të ndërmarrë vendime madhore në proceset e integrimit dhe normalizimit. Maloku argumenton se politika perëndimore ndaj Serbisë, përmes përpjekjeve për ta mbajtur atë të orientuar drejt Perëndimit, i krijon Beogradit hapësira manovrimi. Në këtë kontekst, ai evidenton se zbatimi i marrëveshjeve nga Serbia mbetet i lidhur me presionin ndërkombëtar.
Qëndrimi kritik i autorit shtrihet edhe te pengesat ndaj anëtarësimit të Kosovës në Këshillin e Evropës, ndërsa mungesa e transparencës dhe llogaridhënies në dialog trajtohet si problem që kërkon përgjegjësi edhe nga institucionet vendore. Për Malokun, diplomacia duhet të vlerësohet sipas rezultateve konkrete dhe mekanizmave të zbatimit, jo vetëm sipas deklaratave dhe vazhdimësisë së takimeve.
Vlerësimi përfundimtar
Një vit jetë pa institucione përfaqëson një kontribut të vlefshëm në publicistikën analitike dhe mbamendjen politike të Kosovës. Përparësia e veprës qëndron në përpjekjen e Malokut për t’i interpretuar zhvillimet politike përmes lidhjes ndërmjet pushtetit, institucioneve, narrativave dhe përgjegjësisë demokratike.
Nga pikëpamja akademike, libri duhet vlerësuar si një burim interpretues, dokumentues dhe indeks cilësor.
Në anën tjetër, rëndësia e analizave të Malokut nuk kufizohet te aktualiteti i ngjarjeve. Ato krijojnë mundësi për krahasimin e qëndrimeve të subjekteve politike në periudha të ndryshme dhe për vlerësimin e raportit ndërmjet premtimeve, vendimeve dhe rezultateve. Pikërisht këtu libri fiton vlerë si material referues për studiuesit, studentët, gazetarët dhe vetë aktorët politikë.
Në përfundim, vepra e Malokut dëshmon rëndësinë e dokumentimit kritik të proceseve demokratike, duke rikujtuar se cilësia e demokracisë nuk përcaktohet vetëm nga fituesi i zgjedhjeve, por nga mënyra se si ushtrohet pushteti, funksionojnë institucionet dhe përmbushen përgjegjësitë publike. Në këtë kuptim, libri nuk shërben vetëm si mbamendje e një periudhe politike, por edhe si referencë për ta vlerësuar sjelljen politike dhe përgjegjësinë institucionale në të ardhmen.
© 2026 Argumentum
