Tri superfuqi, një botë në pasiguri
Nga DAIM ILAZI
Takimi i 19 nëntorit në qytetin kinez Shenzhen, ku pritet të ulen në të njëjtën tryezë Donald Trump, Vladimir Putin dhe Xi Jinping, ngre një pyetje me peshë historike dhe gjeopolitike: a mos vallë bota po përgatitet për një Jaltë të re?
Krahasimi me Konferencën e Jaltës të shkurtit 1945 nuk është i rastësishëm. Atëherë, Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill dhe Joseph Stalin projektuan arkitekturën politike të rendit të pasluftës. Pasojat e marrëveshjeve të tyre ishin vendimtare për fatin e Evropës, veçanërisht të Evropës Lindore, ku interesat e fuqive të mëdha shpesh mbizotëruan mbi parimin e vetëvendosjes së popujve.
Tetëdhjetë e një vjet më vonë, konteksti historik është tjetër, por dilemat gjeopolitike mbeten shqetësuese. Shtetet e Bashkuara synojnë të ruajnë epërsinë globale, Kina të afirmohet si qendër e rendit të ri multipolar, ndërsa Rusia kërkon të rikthejë ndikimin e saj strategjik në arenën ndërkombëtare. Pyetja themelore nuk është vetëm çfarë do të diskutojnë këta tre liderë, por çfarë mund të vendosin për të tjerët.
Ukraina është shembulli më i ndjeshëm. A mund të negociohet e ardhmja e një shteti që përballet me agresionin rus pa respektuar vullnetin dhe sovranitetin e tij? Edhe Evropa rrezikon të gjendet përballë vendimeve strategjike të marra jashtë mekanizmave të saj. Ndërkohë, Palestina dhe Lindja e Mesme mbeten një tjetër vatër potenciale e destabilizimit global.
Pikërisht këtu qëndron paralelizmi më shqetësues me Jaltën: rreziku që fatet e popujve të përcaktohen nga interesat e fuqive të mëdha, ndërsa ata që preken drejtpërdrejt nga vendimet mbeten jashtë tryezës së negociatave. Një rend multipolar nuk nënkupton domosdoshmërisht një rend më të drejtë apo më demokratik. Ai mund të krijojë ekuilibra të rinj, por edhe sfera të reja ndikimi dhe rivalitete strategjike. Prandaj, sfida kryesore e kohës sonë është që e drejta ndërkombëtare të mos zëvendësohet nga logjika e forcës.
Për ne, që vijmë nga Ballkani, këto zhvillime nuk janë abstrakte.Kemi përvojë të hidhur. Historia jonë është e mbushur me kufij të përcaktuar në kancelaritë e fuqive të mëdha, me aspirata kombëtare të sakrifikuara dhe me vendime që kanë lënë gjurmë të thella në fatin e popujve.
Prandaj, shtetet e vogla kanë arsye të veçantë të jenë vigjilente e të brengosura.. Kur të mëdhenjtë diskutojnë për ndarjen e ndikimit, të vegjlit duhet të mbrojnë të drejtën e tyre për të vendosur mbi fatin e vet. Në politikën ndërkombëtare, e dijmë se miqësitë nuk janë të përjetshme; interesat strategjike, po.
Nuk duhet paragjykuar se takimi trilateral i Shenzhenit do të prodhojë një marrëveshje të ngjashme me atë të Jaltës. Megjithatë, simbolika e tij dëshmon se bota po hyn në një fazë të re të rikonfigurimit të fuqisë globale. Jalta ishte tryeza ku u projektua rendi i pasluftës. Shenzheni në Kinë mund të bëhet tryeza ku testohet rendi i së ardhmes.
A do të jetë kjo një tryezë për paqen dhe stabilitetin ndërkombëtar, apo preludi i një ndarjeje të re të botës në sfera ndikimi, ku Ukraina, Palestina, Evropa dhe shtetet e vogla rrezikojnë të mbeten spektatore?
© 2026 Argumentum




















































