Augustin Palokaj-Jutarnji List[i]
Raporti i këtij viti mbi përparimin e Serbisë, të cilin Komisioni Europian do t’a miratojë të hënën në kuadrin e paketës për zgjerimin, padyshim do të jetë më negativi qëkur Serbia nisi rrugën e saj drejt antarsimit në BE. Nga kritika për retorikë kundër BE-së, përdorimi tejmase të forcës policore, mungesë gatishmërie për procesimin e krimeve të luftës, mospërmbushje e detyrimeve nga marrëveshja me Kosovën, kërcënime dhe frikësim të gazetarëve dhe përfaqësuesve të shoqërisë civile deri te prapambetje në fushën e lirisë së shpehjes, këto janë kritikat të cilat rreshtohen ndaj Serbisë në projekt raportin mbi përparimin e Serbisë të cilin e ka konsultuar gazeta “Jutarnji List”. Paketa e zgjerimit duhet të miratohet në takimin e kolegjumit të Komisionit Europian të martën me 4 nëntor. Ndërsa nga këta dokumente janë të dukshëm përparimi i Shqipërisë dhe Malit të Zi dhe stanjacioni ose përparimi i vogël i të tjerëve, për Serbinë përmbahen më shumë kritika dhe vleërsime të këqija.
Komisioni Europian nënvizon në tekst se Serbia vazhdon rrëfimin kundër BE-së, dhe kjo jo vetëm në media, por edhe në nivele të larta politike. Nga Serbia kërkohet angazhim në komunikimin e përcaktimit të saj strategjik për integrim në BE dhe kundërvënie ndaj dezinfomimeve dhe manipulimeve. Në raport gjithashu nënvizohet se Serbia “tani duhet të shprehë vullnet politik” rreth integrimit në BE. Komisioni Europian mendon se polarizimi i thellë shqoëror, si dhe retorika e vazhdueshme kundër BE-ë, shkojnë kundër këtij synimi. Një pjesë e shoqatave të shoqërisë civile ka ndëprerë bashkëunimin me pushtetin, gjë që pengon për përfshirjen e procesit të zgjerimit në rastin e Serbisë.
Korrupsion, sulme verbale, përdorim force…
Projekti i raportit përmend edhe se rënia e terracës në Novi Sad para një viti dhe të dhënat se ky incident ka shkaktuar bllokada masive dhe protesta kundër korrupsionit si dhe përceptim të papërgjegjësisë së pushtetit. Komisioni vlerëson se ky incident ka thelluar polarizimin shoqëror dhe politik në Serbi. Serbia ka bërë përparim të pamjaftueshëm edhe në çështjen e demokracisë: Raporti nënvizon se është me rëndësi të veçantë të arrihet përparim me rëndësi në reformën zgjedhore, të plotësohen tërësisht të gjithë orientimet të cilat vëzhguesit ndërkombëtarë kanë dhënë pas zgjedhjeve të fundit dhe kjo të bëhet para zgjedhjeve të ardhshme.
Komisioni mendon se në Parlamentin e Serbisë nuk zhvillohet debat demokratik publik i vërtetë, se është tejet i vogël numuri i takimeve, se debatet karakterizohen me tensione mes opozitës dhe pushtetit dhe se ndëshkimi i deputetëve për shkak të sjelljes së tyre nuk bëhet në mënyrë të njëllojtë. Sipas këtij teksti, janë vështirësuar kushtet për veprimtarinë e shoqërisë civile në Serbi, janë shënuar edhe sulme intensive verbale kundër përfaqësuesve të shoqërisë civile, sulme të cilët i udhëheqin zyrtarët e lartë. Komisioni Europian nënvizon se, megjithëse Serbia ka ligje dhe kuadër që mundësojnë lirinë e tubimeve, në praktikë nuk garantohet gjithmonë siguria e tyre. Nënvizohen informacione të ndryshme mbi atë se kundër protestuesve është tejkaluar forca dhe se këto raste nuk janë hetuar në mënyrë adekuate dhe ndaj atyre që i kanë kryer nuk janë ndërmarrë kurdoherë masat e nevojshme.
Raportet me jashtë: Në përgjithësi nuk ka përparim
Serbia ka bërë shumë prapa në çështjen e lirisë së mediave, gjë që BE e konsideron një prej fushave kyçe në shoqëritë demokratike dhe vendit që synon integrimin në BE.
“Serbia ka një nivel të caktuar gatishmërie në fushën e lirisë së shprehjes. Në periudhën e kaluar që përfshin ky raport ka patur prapambetje, ndërsa kushtet e veprimtarisë së gazetarëve janë përkeqësuar seriozisht”, shkruhet në raport mbi Serbinë dhe në mënyrë të veçantë citohen deklaratat e zyrtarëve të qeverisë mbi punën e mediave.
Në luftën kundër kriminalitetit të organizuar dhe serioz Serbia ka bërë vetëm “përparim të kufizuar”, gjë që është në të vërtetë vlerësim negativ.
Funksionimi i institucioneve demokratike në Serbi është në provë për shkak të polarizimit. Nevojitet reformë gjithëpërfshirëse e ligjit zgjedhor dhe ndarja e qartë mes partive dhe shtetit.
Kërkohen më shumë përpjekje nga Serbia edhe për shtetin e së drejtës, paaanshmërinë dhe efikasitetin e sistemit gjyqsor. Nënvizohet në mënyrë të veçantë se Serbia duhet të tregojë vendosmëri më të madhe për procedimin e krimeve të luftës. Vërehet se gjykatat përmbahen nga ngritja e akuzës kundër individëve me profil të lartë. Gjithashtu nënvizohet se edhe në bashkëpunimin me Kroacinë dhe Kosovën rreth rasteve të krimeve të luftës nuk janë bërë përparime.
Raporti kritikon Serbinë edhe për atë se një sërë partish politike, politikanësh dhe mediash u japin hapësirë publike kriminelëve të luftës të cilët vazhdojnë të mohojnë pa pasoja krimet, përfshirë këtu edhe genocidin në Srebrenicë.
Antagonizëm në raportet me Kroacinë
Në lidhje me personat e zhdukur nënvizohet se Serbia vazhdon, pa pasoja, të punojë me Komisionin ndsrkombëtar për të zhdukurit dhe me Kryqin e Kuq, por nuk ka patur takime dypalëshe për këtë problem me Republikën e Kroacisë që në muajin janar të vitit 2023. Në lidhje me raportet me Kroacinë në raport përmenden rastet e dëbimit të shtetasve kroatë nga Serbia me akuzat se kanë qënë kërcënim për sigurinë.
Në kapitullin ku flitet për raportet me fqinjët, nënvizohet se me Kroacinë, Serbia sillet në mënyrë antagoniste dhe me grindje publike e nota diplomatike ad hoc. Serbia ka dëbuar disa shtetas kroatë me dyshimin përbëjnë rrezik. Megjithatë, bashkëpunimi në fushën e energjetikës ka mbetur efikas.
Serbia ka kritika të ashpra edhe rreth raporteve me Kosovën, por edhe të tilla ka edhe pë Kosovën në lidhje me çështjen e përmbushjes së detyrimeve nga marrëveshja e arritur gjatë dialogut të cilin e ndërmjetson BE-ja.
Komisioni konkludon se situata edhe në Kosovë edhe në Serbia ka patur pasoja edhe për procesin e normalizimit të marrëdhënieve dhe përmbushjen e detyrimeve që rrjedhin nga marrëveshjet. Bën thirrje që Serbia dhe Kosova të përmbushin pa vonesë kërkesat e Marrëveshjes së Brukselit të vitit 2023 dhe aneksin mbi implementimin të Ohrit të po atij viti, krahas paralajmërimit se ky është një prej kushteve kryesore për rrugën drejt BE-së.
Katër vite që nga hapja e kapitullit
Serbia kritikohet në mënyrë të veçantë se nuk ka ndëmarrë masa kundër personave përgjegjës për sulmin në fshatin Banjska në Veri të Kosovës, se nuk respekton detyrimin për të mos kundërshtuar integrimin e Kosovës në organizatat ndërkombëtare dhe se tërheqja e serbëve nga institucionet kosovare në Veri të Kosovës ishte “prapamnbetje e theksuar” në përmbushjen e kushteve nga dialogu. Megjithatë, përshëndet faktin se serbët në Kosovë tani kanë marrë pjesë në zgjedhjet lokale dhe parlamentare në Kosovë dhe kjo konsiderohet si fillim i kthimit të tyre në institucionet kosovare ku do të duhet, në përputhje me marrëveshjet, të veprojnë në harmoni me kuadret ligjore të Kosovës.
Madje edhe me këtë raport negativ mbi Serbinë, pritet që Komisoni të pohojë se Serbia vazhdon të përmbushë kushtet teknike për hapjen e klausterit 3 në bisedimet për antarsim në BE. Por vështirë se një gjë e tillë mund të kalojë në Këshill. Kanë kaluar tashmë katër vite qëkur Serbia ka hapur një kapitull në këto bisedime.
[i] https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/europska-komisija-najgore-ocjene-izvjesce-napredak-srbija-eu-15637770?cx_linkref=jl_home_g1
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
