Bosna.hr[i]
Europa ka aritur kulmin e saj demografik dhe po nis rënia e pandalshme e cila deri në fund të këtij shekulli do të fshijë pesëdhjetë milionë banorë dhe Kontinenti i Vjetër dhe soje do të arrijë në nivelin e viteve shtatëdhjetë të shekullit të kaluar. Sipas raportit alarmues të Komisionit Europian, rënia dramatike e natalitetit dhe zgjatja e jetës mesatare do t’a shndërrojnë Europën në shoqëri të pleqve në të cilën në vitin 2050 një ndër tre individë do të jetë pensionist, gjë e cila te shtetet antare krijon presion historik në tregun e punës, sistemet shëndetsore dhe qëndrueshmërinë afatgjatë ekonomike të financave publike.
Popullsia e Europoës ka arritur kulmin e saj historik me 460 milionë njerëz, e tani pritet rënia konstante e cila do të zgjasë deri në fund të shekullit. Europa kësisoj kthehet në nivelin e popullsisë së shekullit të kaluar, kur në Kontinentin e Vjetër baonin 398 milionë banorë. Megjithatë, ndryshimi kryesor dhe dramatik qëndron në faktin se atëbotë një ndër tre europianë do të jetë më i moshuar se 65 vjeç.
Raporti i tretë mbi ndryshimet demografike, të cilin e ka publikuar Komisioni Europian, dhe e ka hartuar Qendra e Përbashkët Studimore (QPS), sjell një analizë të thellë të pasojave afatgjatë të kësaj prirjeje në ekonomi, konkurencë, inovacione, kohezion shoqëror dhe zhvillim të qëndrueshëm, duke u bërë thirrje shteteve antare për të adoptuar urgjentisht sistemet e tyre shëndetsore, banimore dhe ekonomike me realitetin e ri.
Projeksionet tregojnë se shoqëria europiane po ecën me hapa të shpejta drejt shoqërisë së pleqërisë së thellë dhe natalitetit të ulët kronik. Zvoglimi i fuqisë puntore në mënyrë të paevitueshe do të krijojë presione serioze në tregun e punës, por edhe në qëndrueshmërinë e financave publike, përkudesin shoqëror dhe fondet shëndetsore. Komisarja europiane për Mesdheun Dubravka Shuica, e cila paraqiti raportin, duke evituar pyetjet konkrete mbi situatën e krizës në disa vende, propozon fokus të përgjithësuar në “emigracion të drejtuar mirë” i cili mund t’a orientojë fuqinë puntore atje ku ajo është më e nevojshme.
Numurat e raportit janë të pakundërshtueshëm: nga numuri i tanishëm prej 450,6 milionë banorë, Bashkimi Europian në vitin 2050 do të bjerë në shifrën 445 milionë, ndërsa në vitin 2100 ky numur do të zhytet në 398,8 milionë. Megjithëse në dhjetëvjeçarët e fundit është shënuar një rritje konstante e popullsisë, ky proces ka vite që po ngadalsohet. Për ilustrim, në vitet gjashtëdhjetë të shekullit të kaluar popullsia europiane rritej me tempon afro tre milionë në vit, ndërsa në dekadën e fundit kjo rritje ra në shifrën modeste prej të gjashtëqind mijëve në vit.
Në mesin e rëniës së pandërprerë të fertilitetit, emigracioni është bërë nxitësi kryesor i lëvizjeve demografike i cili e zbut përkohësisht efektin e mplakjes dhe zvoglimit të fuqisë punëtore. Megjithëse, autorët e raportit paralajmërojnë se gjithsesi kjo nuk është zgjdhje afatgjatë, sepse shkalla e natalitetit te emigrantët me kalimin e kohës pothuajse barazohet me shkallën e ulët që karakterizon popullsinë vendore në vendet pritëse.
Nga ana tjetër, jeta mesatare e pritshme për të lindurit në Bashkimin Europian është 81,5 vite, në radhë të parë në sajë të përparimit të mjeksisë, standartit të jetës dhe kushteve sociale më të mira. Vlerësimet tregojnë se deri në fund të shekullit jeta mesatare mund të zgjatet deri në 90 vite për burrat dhe 86 për gratë. Por kjo jetëgjatësi ka edhe anën tjetër të medaljes: pas vitit 2050 afro 30% e banorëve të Bahkimit Europian do të jetë më shumë se 65 vjeç, në krahasim me 20% që është tani. Parashikohet se numuri i individëve të mplakur të cilët kanë nevojë për mbështetjen dhe ndihmën e dikujt tjetër do të rritet nga 36 në 48 milionë deri në vitin 2070, ndërsa pjesa e atyre më të moshuar se 80 vjeç do të dyfishohet.
Komisioni Europian pranon hapur se kjo prirje përbën një sfidë të madhe për ekonominë europiane. Mungesa e fuqisë puntore, mbingarkesa e sistemeve arsimore dhe shëndetsore, si dhe ribalanci rajonal në rritje mes zonave rurale të shkretuara dhe qyteteve të mbipopulluara po bëhen probleme djegëse. Tani për tani, Brukseli mund të ngushëllohet me rritjen e së ashtuquajturës “ekonomi e argjendtë” (silver economy), e cila hap tregje të reja për prodhime dhe shërbime të adoputuara ekskluzivisht për popullsinë e mplakur.
“Jetojmë më gjatë dhe më shëndetshëm se kurrë më parë, gjë e cila është një prej arritjeve tona më të mëdha. Megjithatë, ndryshimet demografike transformojnë shoqëritë tona, ekonomitë dhe tregjet e punës. Duhet të punojmë që këtë transformim t’a shndërrojmë në shans”, deklaroi komisarja Shuica.
Në mënyrë që të neutralizohen efektet negative të zvoglimit të popullsisë aktive për punë, Bashkimi Europian këmbëngul në rritjen e produktivitetit dhe uljen e papunësisë. Propozohen politika të trajnimit të vazhdueshëm në mënyrë që të lehtësohet punësimi më i lehtë i të rinjve të pakualifikuar, si dhe krijimi i masave simuluese në mënyrë që të stimulohen punëtorët e vjetër që ta shtyjnë vullnetarisht daljen në pension. Gjitashtu, në ciklet vijuese të buxheteve duhet të planifikohen ndarje të mëdha të mjeteve buxhetore për zgjidhjen e çështjes së banimit të të rinjve, me synimin që atyre t’u bëhet e mundur formimi më i hershëm i familjes.
Italia përfaqëson shembullin më drastik të këtij regresi demografik. Me moshë mesatare të popullsisë pej 47 vitesh, Italia ka sot popullsinë më të vjetër në Bashkimin Europian, dhe parashikohet që deri në vitin 2050 ky kufi të arrijë në 49,1 vite. Kjo është shumë mbi mesataren e parashikuar të Unionit prej 44,9 vitesh, dhe sidomos në raport me Irlandën e cila me mesataren prej 39,6 vitesh mbetet kombi më i ri në kontinent.
Krahas kësaj, Italia ka shkallën më të ulët të fertilitetit në shifrën pothuajse 1,1 fëmijë për një grua, gjë që e pozicionon jo vetëm në fundin e shkallës, menjëherë pas Letonisë, Estonisë, Spanjës, Polonisë, Lituanisë dhe Maltës. Njëkohësisht italianët janë ndër popujt më jetëgjatë të Europës, kanë vendin e tretë për nga jetëgjatësia në BE, menjëherë pas Spanjës dhe Suedisë, me mesatare 85 vite për gratë dhe 81 vite për burrat.
Kjo rënie e beftë e natalitetit shkakton në mënyrë direkte uljen e numurit të popullsisë së aftë për punë. Komisioni Euroipian e sheh zgjidhjen në tërheqjen e fuqisë puntore të kualifikuar nga vendet e treta, e cila tashmë po luan një rol me rëndësi në mbushjen e boshllëqeve në sektorët kryesorë dhe nxitjen e inovacioneve. Megjithatë, paradoksi qëndron në atë se njëkohësisht rreth 20% e popullsisë së aftë për punë brenda vetë BE-së gjendet plotësiosht jashtë tregjeve të punës (te gratë kjo përqindje është 30%), ndërsa madje tetë milionë europianë të rinj bëjnë pjesë në të ashtuquajturin grupi NEET, ata as punojnë, as shkollohen, as kualifikohen profesionalisht.
Për këtë Brukseli thekson se, megjithëse migracioni mund t’a amortizojë përkohësisht presionin demografik prioritet absolut i Bashkimit Europian duhet të jetë mbikualifikimi, mësimi gjatë gjithë jetës dhe aktivizimi i kapaciteteve punuese të njerëzve që tashmë jetojnë në territorin e saj.
[i] https://bosna.hr/evropa-gubi-pedeset-miliona-stanovnika-trecina-ce-biti-penzioneri/
Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
