Bogoljub J. Karić*
Bota po përballet me transformimin më të thellë gjeopolitik që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore. Arkitektura mbizotëruese e marrëdhënieve ndërkombëtare, e ankoruar prej kohësh në dominimin e strukturave transatlantike dhe rolin qendror të Bashkimit Evropian, po hyn në një fazë të ristrukturimit të përshpejtuar dhe të gjerë. Strategjia e re e Sigurisë Kombëtare (NSS) e SHBA-së, siç riafirmohet nga deklaratat e zyrtarëve të lartë të qeverisë, tregon qartë se rendi global po formësohet gjithnjë e më shumë rreth një numri të kufizuar fuqish kryesore, ndërsa ish-qendrat e vendimmarrjes po humbasin gradualisht ndikimin e tyre të mëparshëm.
Duke u bazuar në shumë vite angazhimi të vazhdueshëm në ndjekjen e zgjidhjeve të qëndrueshme për paqe, stabilitet dhe prosperitet, unë mbështes elementët kryesorë të kësaj doktrine të re strategjike. Si një shprehje konkrete të kësaj mbështetjeje, i kam drejtuar një iniciativë Presidentit të Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, duke propozuar përfshirjen e vendeve nga Evropa Lindore dhe Ballkani në zgjerimet e ardhshme evropiane të kornizës C5+.
Në këtë sfond, Republika e Serbisë, për herë të parë në dekada, paraqitet me një mundësi historike për të ripërcaktuar pozicionin e saj ndërkombëtar në mënyrë strategjike, të qëndrueshme dhe sovrane. Duke u bazuar në përvojën time në bashkëpunimin ndërkombëtar, diplomacinë e biznesit dhe kërkimin e zgjidhjeve të qëndrueshme për sfidat e stabilitetit global, unë paraqita një kornizë strategjike për hyrjen e Serbisë në arkitekturën e re globale përmes partneritetit C5+.
C5 – thelbi i arkitekturës së re globale
Konfigurimi global në zhvillim, i përqendruar në formatin C5, bashkon pesë aktorë kryesorë në botën bashkëkohore: Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Federatën Ruse, Republikën Popullore të Kinës, Republikën e Indisë dhe Japoninë.
Ky format krijon një kornizë realiste dhe operacionale për qeverisjen globale të ardhshme, duke përfshirë dimensionet politike, të sigurisë, teknologjike dhe ekonomike të marrëdhënieve ndërkombëtare. Brenda këtij modeli, Bashkimi Evropian nuk zë më një rol qendror dhe të vetëm vendimmarrës, ndërsa disa shteteve evropiane u jepet mundësia, përmes marrëveshjeve fleksibile C5+, të krijojnë partneritete të drejtpërdrejta dhe strategjikisht të rëndësishme me fuqitë kryesore të botës.
Serbia si një partner natyror i C5+
Serbia është një shtet ushtarakisht neutral me një pozicion unik gjeopolitik dhe civilizues. Lidhjet e saj të thella historike, kulturore dhe fetare me Rusinë, marrëdhëniet e zhvilluara mirë politike dhe ekonomike me Shtetet e Bashkuara, një partneritet strategjik me Republikën Popullore të Kinës dhe zgjerimi i bashkëpunimit me Indinë dhe Japoninë e pozicionojnë së bashku Serbinë si një kandidat të natyrshëm dhe logjik për përfshirje në formatin C5+.
Ky pozicion strategjik nuk është rezultat i rrethanave aktuale, por pasqyron vazhdimësinë në lidhjet historike dhe një politikë shtetërore të qëllimshme dhe të orientuar drejt së ardhmes. Përpjekjet që Presidenti i Republikës së Serbisë, Aleksandar Vuçiç, ka investuar për më shumë se një dekadë në ndërtimin e marrëdhënieve të drejtpërdrejta me aktorët kryesorë globalë tani kërkojnë një kornizë institucionale dhe transformim në rezultate strategjike të qëndrueshme dhe afatgjata.
Gjysmë shekulli pritje – dhe momenti i vendimit
Për gati gjysmë shekulli, Serbia ka qenë e lidhur, në një formë ose në një tjetër, me procesin e integrimit evropian. Megjithatë, realitetet objektive sugjerojnë se Bashkimi Evropian aktualisht po përballet me kriza të thella të brendshme – ndarje politike, rritje të ngadaltë ekonomike, mungesë të një vizioni të qartë zgjerimi dhe një dobësim të ndikimit të saj global.
Në rrethana të tilla, Serbia e gjen veten në një vakum që nuk përfaqëson më një dobësi, por më tepër një avantazh të mundshëm. Pyetja thelbësore sot nuk është nëse Serbia duhet të bashkëpunojë me Evropën – kjo është e padiskutueshme – por nëse mund të përballojë të vazhdojë një strategji pritjeje të zgjatur pa një ofertë të qartë dhe një afat kohor të përcaktuar. Përgjigja është e qartë: e ardhmja e brezave të rinj nuk duhet të mbahet peng i pasigurisë.
Serbia si një pikë konvergjence e fuqive të mëdha
Aktualisht, Serbia qëndron në kryqëzimin e interesave të aktorëve kryesorë globalë në Ballkan. Shtetet e Bashkuara po kërkojnë partnerë të fortë, autonomë dhe të besueshëm në Evropë, të papenguar nga ndërmjetësimi i tepërt nga Brukseli. Federata Ruse përpiqet për stabilitet në Ballkan dhe ruajtjen e lidhjeve historike me popullin serb, ndërsa Republika Popullore e Kinës e sheh Serbinë si një qendër të rëndësishme infrastrukturore dhe logjistike brenda Iniciativës “Një Brez, një Rrugë”.
Ky konstelacion unik i mundëson Serbisë të marrë njëkohësisht rolin e një shtylle gjeopolitike të SHBA-së në rajon, një partneri historik dhe kulturor të Rusisë dhe një qendre ekonomike dhe infrastrukturore për Kinën. Një konfigurim i tillë strategjik i jep një shkallë ndikimi dhe ndikimi që asnjë shtet tjetër në Ballkan nuk e gëzon aktualisht.
Serbia dhe strategjia e re e SHBA-së për Juglindjen Evropa e Veriut
Doktrina e re e SHBA-së promovon marrëdhënie të drejtpërdrejta dhe transparente, lidership të fortë dhe shtete të karakterizuara nga stabiliteti i brendshëm dhe një strategji e parashikueshme e politikës së jashtme. Serbia përputhet plotësisht me këtë koncept. Si vendi më i madh dhe më i qëndrueshëm në Ballkanin Perëndimor, me institucione shtetërore të zhvilluara mirë dhe një vizion zhvillimi të artikuluar qartë, Serbia është një partner i natyrshëm dhe i besueshëm i Shteteve të Bashkuara në Evropën Juglindore.
Domosdoshmëria e një ndryshimi strategjik
Në dritën e ndryshimeve të thella globale, Serbia duhet të kalojë nga një politikë pritjeje në një pozicionim aktiv dhe proaktiv. Kjo përfshin: vendosjen e një dialogu të drejtpërdrejtë strategjik me Shtetet e Bashkuara brenda kornizës së doktrinës së re globale; forcimin e mëtejshëm të marrëdhënieve me Federatën Ruse mbi themelet e besimit historik; thellimin e partneriteteve ekonomike, teknologjike dhe infrastrukturore me Kinën; forcimin e lidhjeve me Indinë dhe Japoninë si shtylla kryesore aziatike të rritjes së ardhshme globale; dhe konsolidimin e Serbisë si një qendër stabiliteti, zhvillimi dhe bashkëpunimi në Ballkan.
Përfundim: Rruga e Serbisë në shekullin e 21-të
Gjatë gjithë historisë së saj, Serbia gjithmonë ka duruar kur ka marrë vendime racionale, të guximshme dhe të pavarura. Sot, ajo përballet me një zgjedhje që do të formësojë dekadat që do të vijnë. Partneriteti C5+ nuk përfaqëson një largim nga Evropa, por më tepër një ndarje nga iluzioni se e ardhmja mund të ndërtohet ekskluzivisht mbi premtime pa një afat kohor të qartë.
Kjo është një rrugë partneriteti strategjik. Kjo është një rrugë stabiliteti dhe paqeje. Kjo është rruga e Serbisë si një aktor i përgjegjshëm dhe i besueshëm në arkitekturën e re globale.
Kjo është rruga drejt së ardhmes.
/Argumentum.al
