Nga Prof. Asoc. Dr. Bledar Kurti
(Alumni i Departamentit Amerikan të Shtetit)
“Sot po përballemi me një valë të re të kësaj të keqeje të vjetër në Shtetet e Bashkuara. Pesha e sulmeve dhe komploteve terroriste të së majtës ekstreme është rritur në nivele që nuk janë parë prej dekadash… Kjo është një e keqe e globale. Ajo është ushqyer gjithmonë nga urrejtja, mbi të gjitha nga urrejtja ndaj vetë qytetërimit. Është revolta e më të këqijve kundër më të mirëve, revolta e të dobëtve dhe frikacakëve kundër të fortëve dhe të mirëve.”
Këto fjalë të Marco Rubio, Sekretar i Shtetit i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, të shprehura së fundmi, kanë rikthyer në qendër të vëmendjes një pyetje që nuk i përket vetëm Amerikës: a po hyn demokracia perëndimore në një epokë të re të polarizimit dhe ekstremizmit politik?
Ngjarjet e viteve të fundit tregojnë se polarizimi nuk është më thjesht një debat idesh. Në shumë raste ai është shndërruar në demonizim të kundërshtarit, në gjuhë urrejtjeje, në intimidim dhe, herë pas here, në dhunë. Protesta që degjenerojnë në vandalizëm, sulme ndaj institucioneve publike, kërcënime ndaj zyrtarëve, presion ndaj universiteteve dhe përpjekje për të heshtur mendimin ndryshe janë bërë pjesë e realitetit politik në shumë demokraci.
Në Shtetet e Bashkuara, debatet mbi racën, identitetin, emigracionin, abortin, arsimin dhe konfliktin në Lindjen e Mesme kanë krijuar një klimë ku dialogu dhe kompromisi janë zëvendësuar shpesh nga përplasja. Në disa raste, protesta të organizuara nga grupe radikale kanë kaluar kufirin e mosbindjes civile dhe janë shndërruar në akte dhune ose shkatërrimi të pronës publike e private. Në të njëjtën kohë, autoritetet amerikane kanë paralajmëruar vazhdimisht se kërcënimet ndaj sigurisë së brendshme mund të vijnë nga forma të ndryshme të ekstremizmit, pavarësisht orientimit ideologjik.
Komentet çnjerëzore radikale nga individë perëndimorë pas atentatit të Presidentit Trump apo vrasjes së aktivistit Charlie Kirk ishin të paprecedenta e thuajse të ngjashme me ato që vijnë nga grupe apo shtete terroriste në vende të largëta të botës. Ky lloj radikalizmi rrezikon sigurinë, kohezionin social dhe demokracinë.
Evropa nuk është imune ndaj këtij fenomeni. Në Gjermani, Francë, Itali, Greqi, Spanjë dhe vende të tjera, tensionet politike janë shtuar ndjeshëm për shkak të emigracionit, krizës ekonomike, luftës në Ukrainë dhe konflikteve në Lindjen e Mesme. Në universitete dhe në hapësirat publike janë zhvilluar protesta ku, krahas ushtrimit legjitim të lirisë së shprehjes, janë shfaqur edhe thirrje ekstremiste, akte vandalizmi dhe përpjekje për të penguar zërat kundërshtarë.
Demokracia nuk dobësohet nga debati; ajo dobësohet kur debati zëvendësohet nga frika dhe intimidimi.
Edhe Ballkani nuk është i përjashtuar. Rajoni ynë ka një histori të gjatë polarizimi politik dhe ideologjik. Në vend që kundërshtari të shihet si një rival në një garë demokratike, ai shpesh trajtohet si armik i betuar. Ky mentalitet ushqen një kulturë përçarjeje që i bën shoqëritë më të cenueshme ndaj ekstremizmave të çdo lloji.
Një nga pasojat më të dukshme të radikalizimit ideologjik është edhe tensioni në rritje rreth institucioneve themelore të shoqërisë. Në shumë vende perëndimore, debatet mbi familjen, edukimin e fëmijëve, identitetin gjinor dhe rolin e fesë janë bërë gjithnjë e më konfrontuese. Disa rryma radikale të së majtës e kanë parë fenë dhe modelin tradicional të familjes si institucione që duhen sfiduar ose transformuar rrënjësisht. Nga ana tjetër, rryma radikale të së djathtës kanë reaguar me retorikë përjashtuese dhe nacionaliste, duke e thelluar edhe më shumë përçarjen.
Në të dyja rastet, humbësi është dialogu shoqëror.
Shoqëritë demokratike nuk ndërtohen mbi eliminimin e institucioneve, por mbi reformimin dhe forcimin e tyre. Familja, mbetet institucioni dhe vendi ku mësohen përgjegjësia, solidariteti dhe respekti për tjetrin. Besimi fetar, për miliona njerëz, vazhdon të jetë një burim shprese, morali dhe kohezioni social. Luftimi dhe demonizimi i tyre nuk ndihmon një shoqëri më të drejtë. Përkundrazi çon në shkatërrim shoqëror.
Është e rëndësishme të bëjmë një dallim të qartë mes bindjeve politike dhe ekstremizmit. Demokracia ka nevojë për të majtën dhe për të djathtën.
E majta ka kontribuar historikisht në mbrojtjen e të drejtave sociale, të punëtorëve, të barazisë para ligjit dhe të shtresave më të pambrojtura. Pa të majtën, shumë reforma sociale që sot konsiderohen normale nuk do të kishin ndodhur.
E djathta, nga ana tjetër, ka mbrojtur rëndësinë e lirisë individuale, ekonomisë së tregut, rendit kushtetues, përgjegjësisë personale dhe ruajtjes së traditave që krijojnë vazhdimësi në një shoqëri.
Demokracia funksionon pikërisht sepse këto dy vizione konkurrojnë në mënyrë paqësore, korrigjojnë njëra-tjetrën dhe krijojnë ekuilibër. Një ekuilibër i arrirë përmes garës së ideve e jo përplasjes, polarizimit dhe demonizimit. Problemi lind gjithmonë kur secila humbet aftësinë për të pranuar legjitimitetin e tjetrës.
Historia na mëson se ekstremizmi nuk ndërton kurrë shoqëri të qëndrueshme. Ai fillimisht shkatërron besimin, më pas institucionet dhe në fund vetë lirinë që pretendon se mbron. Kur kundërshtari politik nuk shihet më si qytetar me mendim ndryshe, por si armik që duhet eliminuar, demokracia fillon të humbasë kuptimin e saj.
Kësisoj, sfida më e madhe e kohës sonë nuk është fitorja e së majtës mbi të djathtën apo e së djathtës mbi të majtën. Sfida është fitorja e arsyes mbi fanatizmin, e dialogut mbi urrejtjen dhe e institucioneve demokratike mbi ekstremizmin.
Një shoqëri e lirë nuk ka nevojë për uniformitet mendimi. Ajo ka nevojë për pluralizëm, respekt dhe aftësinë për të bashkëjetuar me dallimet. Vetëm kështu politika mbetet një mjet për ndërtimin e së ardhmes, dhe jo një armë për shkatërrimin e saj.
Historia na mëson se totalitarizmi nuk lind vetëm nga një ideologji. Ai lind kur çdo ideologji bindet se vetëm ajo ka të drejtë të flasë. Shekulli XX e provoi këtë si me komunizmin ashtu edhe me fashizmin. Demokracitë e shekullit XXI duhet të kenë kujdes që të mos lejojnë rikthimin e së njëjtës logjikë nën etiketa të reja.
“Ka ardhur koha që popujt e botës së qytetëruar të mbrojnë veten, të qëndrojnë të bashkuar përballë kësaj errësire që po avancon dhe të luftojnë për atë që u përket,” ishte mbyllja e fjalës së Sekretarit Rubio. Një apel i rëndësishëm i cili duhet shoqëruar me politika konkrete nga të gjitha shtetet për të luftuar ekstremizmin politik e të çdo lloji.
© 2026 Argumentum
