Kriza në Lindjen e Mesme hodhi një hije mbi një takim diplomatik në Azinë Juglindore të martën, ku ministrat e jashtëm shprehën shqetësim serioz për ripërtëritjen e armiqësive që shtojnë pasigurinë në një rajon që po përpiqet të menaxhojë tensionet dhe konfliktet e veta.
Ministrat e jashtëm nga Shoqata e 11 vendeve anëtare të Azisë Juglindore dhe partnerët kryesorë do të zhvillojnë takime në Manila këtë javë, në një sfond paqëndrueshmërie që kur SHBA-të dhe Irani rifilluan konfliktin e hapur, duke rritur frikën për furnizimet me energji përmes Ngushticës së Hormuzit, si dhe inflacionin dhe rritjen globale.
Rreziqet janë rritur ditët e fundit, me Huthët e Jemenit, të lidhur me Iranin, që njoftuan një bllokadë detare ndaj Arabisë Saudite, duke hapur një front të ri potencial në konflikt dhe duke rritur kërcënimin për furnizimet globale me energji dhe tregtinë përtej Gjirit, raporton nbcnews.
“Jemi thellësisht të shqetësuar se këto zhvillime dëmtojnë rëndë përpjekjet e vazhdueshme të ndërmjetësve kryesorë dhe zvogëlojnë perspektivat për një zgjidhje paqësore përmes dialogut dhe diplomacisë”, thanë ministrat në një deklaratë pas një takimi me dyer të mbyllura.
Azia Juglindore, një importuese e madhe e naftës me një prodhim të përgjithshëm bruto prej 3.8 trilionë dollarësh, është shumë e ekspozuar ndaj krizës së furnizimit dhe ka kërkuar të përshpejtojë një mekanizëm për ndarjen e naftës në ASEAN për të zbutur ndikimin.
ASEAN nuk ka mungesë sfidash më afër vendit dhe të martën do të mbajë një konsultim mbi konfliktin në Mianmar, ndërsa iniciativa e paqes e bllokut dështon, pesë vjet pas një grushti shteti ushtarak që e zhyti vendin në një luftë civile që ka vrarë rreth 100,000 njerëz.
Zyrtarët gjithashtu ka të ngjarë të diskutojnë tensionet në Detin e Kinës Jugore, me ASEAN dhe Kinën që ende përpiqen të arrijnë një kod sjelljeje për të parandaluar përshkallëzimin e mosmarrëveshjeve pas gati 10 vjetësh.
Përpara takimit, aleati i SHBA-së, Filipinet, akuzuan personelin e Rojës Bregdetare të Kinës se goditën në mënyrë agresive një nga personelin e marinës së saj në kokë me një shkop pranë Second Thomas Shoal të diskutueshëm në Detin e Kinës Jugore të hënën.
Roja Bregdetare e Kinës e quajti këtë “të rreme” dhe Pekini të martën tha se kishte thirrur ambasadorin filipinas.
Departamenti Amerikan i Shtetit dënoi ato që i përshkroi si veprime “të rrezikshme dhe agresive” të Kinës, në atë që e quajti “modeli shqetësues i provokimit të Kinës kundër operacioneve të ligjshme detare të Filipineve”.
Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, dhe Ministri i Jashtëm kinez, Wang Yi, do t’i bashkohen takimit të udhëhequr nga ASEAN në ditët në vijim dhe mund të takohen në margjina. Gjithashtu do të marrin pjesë India, Japonia, Australia, Koreja e Jugut, Rusia, Britania dhe Bashkimi Evropian, ndër të tjera.
Pa e përmendur Kinën, Rubio e kritikoi ashpër Pekinin në një artikull opinioni të botuar në gazetat filipinase me mbërritjen e tij në Manila të martën, duke riafirmuar angazhimin e SHBA-së për lirinë e lundrimit, por duke paralajmëruar se një liri e tillë “nuk është aspak e garantuar”.
“Nëse këto ujëra bien nën kontrollin e një fuqie që është e gatshme të përdorë tregtinë si armë gjeopolitike, si Shtetet e Bashkuara ashtu edhe shtetet e ASEAN do të përballen me kërcënime të reja të tmerrshme për sovranitetin, sigurinë dhe të ardhmen e tyre ekonomike”, tha Rubio në artikull.
Rubio përsëriti se një vendim arbitrazhi i vitit 2016 që pavlefshoi pretendimet gjithëpërfshirëse të sovranitetit të Kinës në Detin e Kinës Jugore ishte përfundimtar dhe detyrues dhe tha se SHBA-të do të respektojnë detyrimet e tyre ndaj Filipineve dhe aleatëve të tjerë “ndërsa ato përballen me kërcënime të reja dhe shtrënguese për interesat tona të përbashkëta”.
Kina nuk e njeh vendimin e arbitrazhit, i cili shkoi në favor të Filipineve.
/Argumentum.al
