Bllokada e paralajmëruar nga rebelët Houthi ndaj Arabisë Saudite hap një front të ri në përplasjen SHBA-Iran dhe rikthen frikën për sigurinë e një prej korridoreve më të rëndësishme detare në botë: ngushticës Bab el-Mandeb.
Kriza e Lindjes së Mesme po rrezikon të zgjerohet përtej Ngushticës së Hormuzit. Ndërsa tensionet mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit vazhdojnë për kontrollin e një prej pikave më strategjike energjetike në botë, një tjetër nyje kritike po vihet në qendër të vëmendjes: Deti i Kuq dhe ngushtica Bab el-Mandeb.
Sipas një analize të publikuar nga Council on Foreign Relations (CFR), vendimi i rebelëve Houthi në Jemen për të vendosur një “bllokadë detare” ndaj Arabisë Saudite mund të hapë një front të ri në konfliktin rajonal dhe të krijojë pasoja të rëndësishme për tregtinë globale, furnizimet energjetike dhe zinxhirët ndërkombëtarë të furnizimit.
Territoret nën kontrollin e Houthive shtrihen përgjatë bregut të Jemenit, pranë Bab el-Mandeb – korridori detar që lidh Detin e Kuq me Gjirin e Adenit dhe Oqeanin Indian. Kjo ngushticë është rruga kryesore për eksportet saudite të naftës drejt tregjeve globale.
Bab el-Mandeb: arteria e padukshme e ekonomisë globale
Deti i Kuq konsiderohet një nga korridoret më të rëndësishme të transportit detar në botë. Çdo vit, rreth 12–15 për qind e tregtisë globale detare, me vlerë mbi 1 trilion dollarë, kalon përmes kësaj rruge ujore që lidh Kanalin e Suezit në veri me Bab el-Mandeb në jug.
Përmes kësaj rruge transportohen energji, produkte bujqësore, lëndë të para, komponentë industrialë dhe mallra të konsumit.
Sipas të dhënave të Administratës së Informacionit të Energjisë së SHBA-së (EIA), në gjysmën e parë të vitit 2025 rreth 4.2 milionë fuçi naftë në ditë kaluan përmes Bab el-Mandeb, ndërsa përmes korridoreve të lidhura me Kanalin e Suezit kaluan miliona fuçi të tjera.
Edhe pse këto shifra janë më të ulëta krahasuar me Ngushticën e Hormuzit, rëndësia strategjike e Bab el-Mandeb qëndron tek fakti se ai është një pikë kyçe lidhëse mes prodhuesve të energjisë në Gjirin Persik dhe tregjeve në Evropë e Azi.
Nga Gaza te një front i ri rajonal
Sulmet Houthi ndaj anijeve tregtare në Detin e Kuq nisën në vitin 2023, pas fillimit të luftës Izrael-Hamas në Gaza. Grupi, i mbështetur nga Irani, deklaroi se objektivi i tij ishin anijet izraelite ose ato të lidhura me Izraelin.
Sulmet shkaktuan një goditje të rëndë për transportin ndërkombëtar. Shumë kompani detare u detyruan të shmangnin Detin e Kuq dhe të përdornin rrugën më të gjatë përreth Kepit të Shpresës së Mirë në Afrikën e Jugut.
Sipas CFR, ndërprerjet e mëparshme në këtë korridor ulën ndjeshëm qarkullimin e naftës përmes Bab el-Mandeb, duke e reduktuar atë nga rreth 9.3 milionë fuçi në ditë në vitin 2023 në 4.1 milionë fuçi në vitin 2024.
Tani, kërcënimi ndaj Arabisë Saudite e zgjeron dimensionin e konfliktit. Riaktivizimi i presionit mbi një nga eksportuesit më të mëdhenj të naftës në botë mund të krijojë një krizë të re energjetike.
Irani dhe strategjia e “frontit të rezistencës”
Për Teheranin, Houthit janë një instrument i rëndësishëm për projeksionin e fuqisë rajonale. Mbështetja iraniane ka forcuar kapacitetet ushtarake të grupit përmes furnizimeve me armë, trajnimeve dhe inteligjencës.
Ekspertët e CFR argumentojnë se një mbyllje e Bab el-Mandeb do të ishte një sfidë serioze për interesat amerikane dhe perëndimore për të garantuar lirinë e lundrimit.
“Çështja nuk është vetëm volumi i naftës që kalon përmes Bab el-Mandeb, por humbja e garancisë për kalim të sigurt në këtë korridor”, thekson Clara Gillispie, eksperte e energjisë dhe klimës pranë CFR.
Një skenar ku bllokohen njëkohësisht Hormuzi dhe Bab el-Mandeb do të krijonte një goditje të fuqishme për tregjet globale të energjisë.
Kush përfshihet në krizën e Detit të Kuq?
Houthit
Grupi jemenas, aleat i Iranit, është kthyer në një aktor kryesor në sigurinë detare të rajonit. Kapacitetet e tij raketore dhe dronët e kanë bërë një faktor të rëndësishëm ushtarak.
Irani
Teherani e përdor mbështetjen ndaj Houthive si pjesë të strategjisë së tij rajonale për të sfiduar ndikimin amerikan dhe aleatët e tij.
Arabia Saudite
Si një nga eksportuesit më të mëdhenj të naftës në botë, Rijadi është veçanërisht i ekspozuar ndaj çdo ndërprerjeje të Bab el-Mandeb.
SHBA dhe aleatët
Uashingtoni ka ndërmarrë operacione detare për mbrojtjen e lirisë së lundrimit dhe sigurinë e anijeve tregtare në Detin e Kuq.
Pasojat përtej Lindjes së Mesme
Një krizë e zgjatur në Detin e Kuq nuk do të kufizohej vetëm në energji dhe tregti. Ekspertët paralajmërojnë se destabilizimi mund të ndikojë edhe në Afrikën Lindore dhe Veriore.
Rajoni përballet tashmë me konflikte dhe rivalitete të shumta: luftën civile në Sudan, tensionet mbi burimet ujore të Nilit, si dhe garën e fuqive të Lindjes së Mesme për ndikim në portet dhe korridoret tregtare afrikane.
Sipas ekspertëve, sa më shumë të rritet konkurrenca mes fuqive rajonale, aq më i madh bëhet rreziku që këto rivalitete të përkthehen në konflikte të reja në territorin afrikan.
A ekzistojnë alternativa?
Ndryshe nga Hormuzi, mbyllja totale e Bab el-Mandeb nuk do të ishte absolute, pasi anijet mund të përdorin rrugë alternative. Megjithatë, këto alternativa janë shumë më të kushtueshme dhe kërkojnë kohë më të gjatë transporti.
Nafta saudite nga portet e Detit të Kuq mund të devijohet përmes Kanalit të Suezit dhe më pas rreth Afrikës, por kjo do të shtonte ndjeshëm kostot dhe kohën e furnizimit.
Disa vende të Gjirit kanë investuar në korridore tokësore, si lidhjet logjistike mes Emirateve të Bashkuara Arabe dhe Arabisë Saudite, por këto mbeten zgjidhje të kufizuara.
Një pikë e re presioni në luftën SHBA-Iran
Kriza e Detit të Kuq tregon se konfliktet moderne nuk zhvillohen vetëm në tokë apo ajër, por edhe përmes kontrollit të rrugëve globale të tregtisë.
Nëse Bab el-Mandeb do të shndërrohej në një “Hormuz të dytë”, pasojat do të ndiheshin përtej Lindjes së Mesme – në çmimet e energjisë, tregtinë globale dhe stabilitetin ekonomik ndërkombëtar.
_____________________________________
Burimi: Council on Foreign Relations (CFR), “Another Hormuz? What to Know About the Houthi Threat to the Red Sea”.
Përshtatur dhe përmbledhur nga Argumentum.al.
