Deklarata e miratuar në samitin e Organizatës së Bashkëpunimit të Shangait vendos theksin te çarmatimi bërthamor, mosndërhyrja në punët e brendshme, kundërshtimi i masave të njëanshme, reforma e arkitekturës financiare ndërkombëtare dhe zgjidhja diplomatike e krizës në Lindjen e Mesme.
Krerët e shteteve të Organizatës së Bashkëpunimit të Shangait (OBSH) miratuan Deklaratën e Bishkekut në përfundim të samitit të zhvilluar më 1 shtator në kryeqytetin e Kirgistanit.
Samiti shënoi 25-vjetorin e Organizatës së Bashkëpunimit të Shangait dhe përbën mbledhjen e 26-të të Këshillit të Krerëve të Shteteve të OBSH-së. Sipas sekretariatit të organizatës, në përfundim të takimit u miratuan 28 dokumente.
Deklarata përcakton një sërë qëndrimesh të përbashkëta mbi zhvillimet ndërkombëtare, sigurinë, ekonominë dhe bashkëpunimin rajonal.
Në qendër të saj janë parimet e sovranitetit, mosndërhyrjes në punët e brendshme, barazisë së shteteve dhe respektimit të së drejtës ndërkombëtare.
Mosndërhyrja në punët e brendshme
Një nga parimet themelore të deklaratës është kundërshtimi i ndërhyrjes në punët e brendshme të shteteve sovrane.
Vendet anëtare të OBSH-së shprehen kundër përdorimit të “standardeve të dyfishta”, veçanërisht në çështjet e të drejtave të njeriut, dhe theksojnë karakterin universal të të drejtave dhe lirive themelore.
Në këtë kuadër, dokumenti vendos theksin te sovraniteti, barazia e shteteve dhe respektimi i së drejtës ndërkombëtare.
Ekonomia globale dhe kundërshtimi i masave të njëanshme
OBSH mbështet reformimin e sistemit global të qeverisjes ekonomike dhe forcimin e një sistemi tregtar shumëpalësh që të jetë i hapur, transparent, i drejtë, gjithëpërfshirës dhe jodiskriminues.
Vendet anëtare kërkojnë qasje të drejtë në tregje dhe një sistem që merr parasysh nevojat e vendeve në zhvillim.
Një qëndrim i rëndësishëm i deklaratës lidhet me masat e njëanshme shtrënguese.
Shtetet anëtare kundërshtojnë masa të tilla kur ato bien ndesh me Kartën e OKB-së dhe normat e tjera të së drejtës ndërkombëtare, duke argumentuar se ato dëmtojnë sigurinë ushqimore, energjetike dhe humanitare dhe ndikojnë negativisht në ekonominë globale.
Reforma e arkitekturës financiare ndërkombëtare
Deklarata mbështet reformimin e arkitekturës financiare ndërkombëtare.
OBSH kërkon rritjen e përfaqësimit dhe forcimin e rolit të vendeve në zhvillim në organet drejtuese të institucioneve financiare ndërkombëtare, përfshirë Bankën Ndërkombëtare për Rindërtim dhe Zhvillim dhe Fondin Monetar Ndërkombëtar.
Vendet anëtare synojnë gjithashtu forcimin e bashkëpunimit financiar brenda mekanizmave të OBSH-së.
Në këtë kuadër, deklarata mbështet përshpejtimin e lidhjes së një banke të autorizuar të Iranit me Konsorciumin Ndërbankar të OBSH-së.
Lindja e Mesme dhe Irani
Një nga pjesët më të rëndësishme politike të deklaratës lidhet me Lindjen e Mesme dhe Iranin.
OBSH shpreh shqetësim të thellë për zhvillimet në rajon dhe mbështet zgjidhjen diplomatike të konflikteve.
Vendet anëtare riafirmojnë mbështetjen për sovranitetin dhe integritetin territorial të Republikës Islamike të Iranit dhe bëjnë thirrje që konflikti të zgjidhet vetëm përmes mjeteve politike dhe diplomatike.
Deklarata mirëpret gjithashtu përpjekjet për uljen e tensioneve në rajon. Raportimet mbi samitin e paraqesin Iranin si një nga çështjet qendrore të deklaratës.
OBSH shpreh gjithashtu ngushëllime për Iranin pas vdekjes së Udhëheqësit Suprem, Ali Khamenei.
Lufta kundër terrorizmit
OBSH riafirmon kundërshtimin ndaj terrorizmit, separatizmit dhe ekstremizmit.
Vendet anëtare dënojnë terrorizmin në të gjitha format dhe shprehen kundër “standardeve të dyfishta” në luftën kundër terrorizmit.
Deklarata kërkon një rol qendror të Kombeve të Bashkuara në luftën ndërkombëtare kundër terrorizmit, përfshirë parandalimin e lëvizjes ndërkufitare të terroristëve.
OBSH thekson gjithashtu se grupet terroriste, separatiste dhe ekstremiste nuk duhet të përdoren për qëllime politike apo interesa të caktuara.
Çarmatimi bërthamor dhe përdorimi paqësor i energjisë
Deklarata riafirmon rëndësinë e respektimit të Traktatit për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore (NPT).
Vendet pjesëmarrëse kërkojnë përparim të gjithanshëm dhe të balancuar drejt objektivave të çarmatimit bërthamor dhe forcimit të regjimit ndërkombëtar të mospërhapjes.
Në të njëjtën kohë, ato theksojnë të drejtën për zhvillimin e kërkimit, prodhimit dhe përdorimit të energjisë bërthamore për qëllime paqësore dhe për bashkëpunim ndërkombëtar në këtë fushë pa diskriminim.
OBSH nuk është një aleancë ushtarake
Një mesazh i rëndësishëm i deklaratës është përcaktimi i karakterit të organizatës.
Shtetet anëtare theksojnë se OBSH nuk është një bllok ushtarako-politik dhe nuk drejtohet kundër shteteve të tjera.
Organizata funksionon mbi parimet e hapjes, mosndërhyrjes, barazisë dhe respektit të ndërsjellë.
OBSH kundërshton qasjet bllokiste dhe konfrontuese në trajtimin e çështjeve ndërkombëtare dhe rajonale dhe mbështet zgjidhjen paqësore të mosmarrëveshjeve.
Ky formulim merr rëndësi të veçantë në një sistem ndërkombëtar ku rivaliteti ndërmjet fuqive të mëdha po rritet.
Hapësira e jashtme
OBSH mbështet ruajtjen e hapësirës së jashtme nga armët e çdo lloji.
Vendet anëtare kërkojnë përfundimin e një instrumenti ndërkombëtar ligjërisht detyrues që do të forconte transparencën dhe do të ofronte garanci të besueshme kundër një gare armatimesh në hapësirë.
Mbrojtja raketore
Shtetet anëtare shprehen kundër zgjerimit të njëanshëm dhe të pakufizuar të sistemeve globale të mbrojtjes raketore nga shtete ose grupe shtetesh.
Sipas deklaratës, zhvillime të tilla mund të dëmtojnë sigurinë dhe stabilitetin ndërkombëtar.
Dokumenti kundërshton qasjen sipas së cilës një shtet mund të rrisë sigurinë e vet në kurriz të sigurisë së shteteve të tjera.
Kujtesa e Luftës së Dytë Botërore
OBSH riafirmon angazhimin për ruajtjen e kujtesës mbi përfundimin e Luftës së Dytë Botërore.
Vendet anëtare shprehen kundër përpjekjeve për falsifikimin ose rishkrimin e historisë.
Kjo çështje është pjesë e një debati më të gjerë ndërkombëtar mbi interpretimin e historisë së shekullit XX dhe rendit ndërkombëtar të krijuar pas vitit 1945.
Afganistani
Deklarata i kushton vëmendje edhe Afganistanit.
OBSH thekson se një qeveri gjithëpërfshirëse, me përfaqësim të gjerë të grupeve etnike dhe politike, është e domosdoshme për vendosjen e një paqeje të qëndrueshme.
Vendet anëtare riafirmojnë mbështetjen për krijimin e një Afganistani të pavarur, neutral dhe paqësor, të çliruar nga terrorizmi, lufta dhe droga.
OBSH shprehet e gatshme të mbështesë përpjekjet ndërkombëtare për paqen, stabilitetin dhe zhvillimin e Afganistanit.
Një vizion për rendin ndërkombëtar
Deklarata e Bishkekut shkon përtej një dokumenti rutinë të një samiti vjetor.
Në 25-vjetorin e saj, Organizata e Bashkëpunimit të Shangait paraqet një vizion ku sovraniteti shtetëror, mosndërhyrja, shumëpalëshmëria, reforma e institucioneve globale dhe kundërshtimi i masave të njëanshme zënë një vend qendror.
Në këtë kuadër, deklarata pasqyron përpjekjen e OBSH-së për të konsoliduar rolin e saj në një sistem ndërkombëtar në ndryshim.
Duket se Organizata kërkon më shumë përfaqësim për vendet në zhvillim në institucionet globale, më shumë hapësirë për bashkëpunim ekonomik dhe financiar dhe një rol më të madh të diplomacisë në zgjidhjen e konflikteve.
Në 25-vjetorin e saj, OBSH synon kështu të paraqitet jo si një aleancë ushtarake kundër një pale të caktuar, por si një mekanizëm euroaziatik për një rend ndërkombëtar më shumëpalësh, më të balancuar dhe të bazuar në sovranitetin e shteteve.
