Protestat që nisën më 31 maj dhe u përshkallëzuan më 13-14 tetor e kanë vënë qeverinë shqiptare përballë një prej krizave më të forta të muajve të fundit. Ndërsa digjen ndërtesa dhe dëmtohen biznese, pyetjet për reagimin e policisë dhe mungesën e një deklarate të drejtpërdrejtë nga kryeministri mbeten në qendër të zhvillimeve.
Tirana është përfshirë nga përplasjet, zjarret dhe dëmtimet e pronës publike e private, në ditën e dytë të protestave të thirrura nga studentët, të cilat janë bashkuar me lëvizjen kundër qeverisë së kryeministrit Edi Rama.
Protestuesit kanë sulmuar ndërtesën e Ministrisë së Arsimit, ku shpërthyen zjarre, ndërsa një degë e Raiffeisen Bank u përfshi gjithashtu nga flakët. Janë raportuar dëmtime të bizneseve dhe incidente pranë institucioneve të tjera, përfshirë Bashkinë e Tiranës. Policia përdori gaz lotsjellës dhe ujëhedhës për të shpërndarë turmat, ndërsa përplasjet vijuan gjatë ditës.
Protestat e 14 tetorit përbëjnë një nga përshkallëzimet më të rënda të lëvizjes kundër qeverisë, e cila ka organizuar tubime që prej fundit të majit. Kërkesa kryesore e demonstruesve është dorëheqja e Ramës, ndërsa pakënaqësia për kushtet e arsimit është ndërthurur me akuzat për korrupsion, mungesën e transparencës dhe pakënaqësinë ndaj qeverisjes.
Por, përtej dhunës së protestuesve, zhvillimet e 14 tetorit kanë vënë në pikëpyetje edhe mënyrën se si shteti po menaxhon krizën.
Nga reagimi policor te pyetja për mungesën e ndërhyrjes
Nëse një ditë më parë kritikat u përqendruan te pretendimet për përdorim joproporcional të forcës, zhvillimet e së mërkurës sollën në plan të parë një tjetër shqetësim: a u morën të gjitha masat e nevojshme për të mbrojtur institucionet dhe pronën private përpara se dëmet të përshkallëzoheshin?
Zjarret dhe shkatërrimet në Tiranë u shtrinë nga Ministria e Arsimit te bizneset në Rrugën e Durrësit, Ministria e Financave, Kryeministria, Kullat Binjake, bankat, lokalet dhe biznese të tjera private. Prona publike dhe private u dogjën, u dëmtuan dhe u shkatërruan, ndërsa kryeqyteti u përball me një situatë kaotike, që ngre pikëpyetje serioze për aftësinë e shtetit për të garantuar rendin dhe sigurinë.
Kontrasti mes dy ditëve të protestës është veçanërisht domethënës. Më 13 tetor, reagimi i policisë ndaj protestuesve u kritikua për përdorimin e forcës dhe proporcionalitetin e ndërhyrjes. Më 14 tetor, ndërsa zjarret dhe shkatërrimet përfshinë objekte të shumta, prania dhe ndërhyrja e policisë u perceptuan në disa momente si më e kufizuar, me efektivë që qëndronin në distancë, ndërsa dëmet vazhdonin.
Ky ndryshim ngre një pyetje që autoritetet duhet ta sqarojnë. Pse një ditë policia u kritikua për forcë të tepruar ndaj protestuesve, ndërsa ditën tjetër, përballë shkatërrimit të pronës publike dhe private, ndërhyrja e saj u duk shumë më e kufizuar? A ndryshuan rrethanat operative, strategjia e menaxhimit të turmës apo vlerësimi i rrezikut? Dhe a ishte reagimi në përputhje me detyrimin për të mbrojtur qytetarët, institucionet dhe bizneset?
Nuk mjafton që policia të japë llogari vetëm për forcën që përdor. Ajo duhet të shpjegojë edhe mënyrën se si vepron kur prona digjet dhe institucionet sulmohen. Proporcionaliteti nuk do të thotë as dhunë e pakontrolluar ndaj protestuesve, as pasivitet përballë akteve të rënda të shkatërrimit. Do të thotë ndërhyrje e ligjshme, e nevojshme dhe efektive për të mbrojtur njerëzit dhe pronën.
Përgjigjja kërkon një kronologji të plotë të lëvizjes së protestuesve, pozicionimit të forcave të rendit dhe kohës së ndërhyrjeve. Megjithatë, përmasat e incidenteve e kanë bërë të pashmangshme pyetjen për gatishmërinë e shtetit për të garantuar rendin publik.
Djegia e ndërtesave dhe dëmtimi i bizneseve nuk mund të justifikohen me pakënaqësinë politike. Por as reagimi policor nuk mund të vlerësohet vetëm nga numri i personave të arrestuar. Detyrimi i autoriteteve është të parandalojnë dhunën, të mbrojnë qytetarët dhe institucionet dhe të veprojnë brenda kufijve të ligjit.
Qeveria dënon dhunën
Nga qeveria kanë reaguar zyrtarë të kabinetit, përfshirë zëvendëskryeministren Albana Koçiu, ministrin e Brendshëm Ervin Demo dhe kryetarin e Kuvendit, Niko Peleshi.
Koçiu dënoi aktet e dhunës dhe shkatërrimit të pronës, duke theksuar se e drejta për protestë nuk mund të përdoret si justifikim për vandalizëm. Ajo u bëri thirrje studentëve dhe qytetarëve të distancohen nga dhuna.
Edhe Peleshi kërkoi që protestat të zhvillohen në mënyrë paqësore dhe në përputhje me ligjin. Ai argumentoi se dhuna dhe dëmtimi i institucioneve dëmtojnë dialogun dhe interesin publik.
Ministri i Brendshëm Ervin Demo dënoi sulmet ndaj njerëzve dhe institucioneve, ndërsa theksoi se policia duhet të veprojë në mënyrë të ligjshme, të nevojshme dhe proporcionale. Ai tha se pretendimet për përdorim të paligjshëm ose joproporcional të forcës duhet të shqyrtohen nga institucionet përkatëse.
Reagimet e qeverisë u përqendruan te ndalimi i dhunës dhe mbrojtja e rendit publik. Megjithatë, përtej dënimit të incidenteve, mbetet çështja se çfarë përgjigjeje konkrete do t’u japë qeveria kërkesave të studentëve dhe pakënaqësisë më të gjerë ndaj qeverisjes.
Ku është kryeministri?
Përballë një Tirane të përfshirë nga përplasjet dhe zjarret, Edi Rama nuk ka dalë publikisht për t’iu drejtuar qytetarëve. Reagimet kanë ardhur nga ministrat, të cilët kanë dënuar dhunën dhe kanë bërë thirrje për qetësi. Por kur protesta përshkallëzohet dhe kërkesa për largimin e tij bëhet një nga thirrjet kryesore në rrugë, heshtja e kreut të qeverisë bëhet vetë pjesë e ngjarjes.
Pse nuk u drejtohet qytetarëve? Ku qëndron përgjegjësia politike e kryeministrit në këtë krizë? Dhe a mjaftojnë deklaratat e ministrave kur publiku kërkon përgjigje nga vetë kreu i qeverisë?
Vendndodhja e Ramës dhe arsyet e mungesës së një reagimi të drejtpërdrejtë nuk janë të konfirmuara nga burimet e konsultuara. Por mungesa e komunikimit publik, në një moment të tillë, ngre pikëpyetje për mënyrën se si qeveria po i përgjigjet krizës.
Trupi diplomatik bën thirrje për qetësi
Përshkallëzimi i protestave solli reagime edhe nga përfaqësitë diplomatike në Shqipëri.
Delegacioni i Bashkimit Evropian kërkoi uljen e tensioneve dhe hetim me përparësi të pretendimeve për përdorim të tepruar të forcës nga policia ndaj protestuesve dhe gazetarëve. Ai theksoi se liria e tubimit dhe e shprehjes janë të drejta themelore, por duhet të ushtrohen në mënyrë paqësore.
Ambasada Britanike në Tiranë deklaroi se e drejta për protestë nuk justifikon dhunën apo dëmtimin e pronës publike dhe private. Në të njëjtën kohë, ajo theksoi se protestat nuk duhet të përballen me ndërhyrje joproporcionale të policisë.
Ambasada Gjermane shpërndau qëndrimin e Delegacionit të BE-së, ndërsa Ambasada Amerikane paralajmëroi shtetasit e saj për situatën e tensionuar dhe u kërkoi të shmangnin zonat ku zhvilloheshin protestat.
Mesazhi i përbashkët i këtyre reagimeve është nevoja për të ulur tensionet, për të respektuar të drejtën e protestës dhe për të garantuar që çdo ndërhyrje policore të jetë në përputhje me ligjin.
Për Shqipërinë, e cila vijon negociatat e anëtarësimit në Bashkimin Evropian, mënyra se si institucionet menaxhojnë një krizë të tillë është gjithashtu një provë e funksionimit të shtetit të së drejtës.
Një krizë që nisi në maj
Protestat e 13 dhe 14 tetorit nuk janë një episod i izoluar. Tirana është përfshirë nga tubime kundër qeverisë që prej 31 majit, në kuadër të një lëvizjeje të njohur si “Revolucioni i Flamingove”.
Sipas raportimeve ndërkombëtare, lëvizja u nxit fillimisht nga kundërshtimi ndaj një projekti turistik në bregdetin e jugut, të lidhur me Jared Kushner, dhëndrin e presidentit amerikan Donald Trump. Projekti u bë objekt polemikash për transparencën, ndikimin mjedisor dhe marrëdhënien mes interesave private dhe vendimmarrjes publike.
Gjatë muajve pasues, kërkesat u zgjeruan, duke përfshirë akuza për korrupsion, pakënaqësi ndaj qeverisjes dhe shqetësime për mungesën e mundësive për të rinjtë.
Studentët që dolën në rrugë këtë javë ngritën çështje që lidhen me kushtet universitare, kostot e arsimit, mbështetjen financiare dhe perspektivën e punësimit. Këto kërkesa u bashkuan me thirrjen politike për dorëheqjen e Ramës.
Përshkallëzimi i dhunës rrezikon ta zhvendosë vëmendjen nga këto kërkesa drejt akteve të shkatërrimit dhe përballjes me policinë. Në të njëjtën kohë, qeveria përballet me detyrimin për të shpjeguar se si do të trajtojë shkaqet e pakënaqësisë dhe jo vetëm pasojat e saj në rrugë.
Përballë dhunës, dëmeve dhe kërkesave për ndryshim, përgjegjësia e shtetit nuk mund të kufizohet te thirrjet për rend dhe qetësi. Kryeministri përballet me kërkesën për të dhënë llogari për reagimin e institucioneve dhe për t’iu përgjigjur një lëvizjeje që kërkon largimin e tij. A do të marrë Rama përgjegjësinë politike për krizën, apo do të vazhdojë ta përballojë atë pa iu përgjigjur drejtpërdrejt kërkesës për dorëheqje?
© 2026 Argumentum
