Instituti Ndërkombëtar për Studime të Lindjes së Mesme dhe Ballkanit (IFIMES) nga Ljubljana, Slloveni, rregullisht analizon zhvillimet në Lindjen e Mesme, Ballkan dhe në botë. IFIMES ka analizuar situatën në Malin e Zi pas 100 ditësh të qeverisë së re. Ne sjellim pjesët më të rëndësishme dhe interesante të analizës së gjerë të titulluar “2021 Mali i Zi: Eksportuesi i Krimit në Rajon”.
***
Pas mbërritjes së qeverisë së re Mali i Zi është bërë i pasigurt për krim (të organizuar). Gjegjësisht, gjatë qeverisjes së Gjukanoviç Mali i Zi është bërë një strehë për krimin rajonal dhe ndërkombëtar. Ka raporte të shumta që tregojnë se Mali i Zi është bërë një strehë për krime. Kjo u tolerua nga Perëndimi nën justifikimin se paqja dhe stabiliteti janë më të rëndësishme se demokracia dhe sundimi i ligjit. Rrënjët e krimit në Malin e Zi fillojnë që nga periudha e luftërave në rajon dhe sanksionet ndërkombëtare. Në këtë periudhë u krijuan lidhje të pathyeshme midis strukturave politike dhe kriminale.
Pas vendosjes së qeverisë së re, krimi i organizuar kishte filluar të largohej ngadalë nga Mali i Zi dhe të kërkonte strehim në vendet e tjera të rajonit, veçanërisht në Serbi. Më tepër i shkonte për shtat Gjukanoviçit të “zhvendoste” një pjesë të krimit dhe mafies në Serbi, si dhe në vendet e tjera në rajon në mënyrë që ai të bëhej një faktor politik në këto vende. Duke eksportuar krim në rajon, Milo Đukanović po përpiqet të ruajë rolin e tij si një aktor rajonal. Një dëshmi e kësaj është “hibridizimi” i Malit të Zi pas modelit të regjimit të Nikolla Gruevskit (VMRO-DPMNE) në Maqedoninë e Veriut, ku shërbimet e inteligjencës kishin regjistruar më shumë se 150 portale në internet për botimin e lajmeve të rreme. Gjegjësisht, Đukanović aktualisht po zbaton të njëjtin model në Malin e Zi. Qëllimi është rrëzimi me forcë i Presidentit serb Aleksandar Vuçiq (SNS) nga pushteti, në mënyrë që të destabilizohet Serbia dhe të vihet në pikëpyetje përfundimi i dialogut midis Beogradit zyrtar dhe Prishtinës, i cili do të destabilizonte përsëri rajonin dhe të krijonte ndarje të reja. Konkretisht, Đukanović ndoqi një politikë të ndarjes sepse ajo e ka ndihmuar atë të mbetet në pushtet gjatë gjithë kësaj kohe.
Analistët besojnë se kryesisht Serbia, dhe pjesërisht Bosnje-Hercegovina, janë në rrezik për shkak të eksportit të krimit nga Mali i Zi. Strukturat kriminale të importuara dhe të brendshme, një pjesë e strukturave politike dhe një pjesë e faktorit të huaj janë të përfshirë në përpjekjet për të rrëzuar qeverinë e kryesuar nga Presidenti aktual serb Aleksandar Vuçiq (SNS), i cili e ka njohur kërcënimin në kohën e duhur dhe nisi një përballje me krimin.
Analistët besojnë se lëvizja kryesore e bërë nga Presidenti serb Aleksandër Vuçiç është përballja me krimin në radhët e tij, sepse lufta e vërtetë kundër krimit fillon kur luftoni krimin në radhët tuaja. Prandaj, ky është një lajmëtar i suksesit që shteti i Serbisë do të arrijë në përballjen me krimin dhe kriminelët. Serbia ka zgjedhur rrugën e duhur në përballjen me krimin dhe për këtë arsye do të ketë sukses. Kjo gjithashtu do të fillojë procese të njëjta dhe / ose të ngjashme në vendet e tjera në rajon, të cilat nuk do të përshtaten me liderë të veçantë politikë.
Eksporti i krimit dhe mafies nga Mali i Zi nuk përbën një kërcënim vetëm për vendet në rajon, por edhe për vendet anëtare të BE-së. Një hetim i transaksioneve financiare do të zbulonte se shuma të mëdha parash “të dyshimta” janë transferuar masivisht nga bankat malazeze jashtë vendit.
Dështimi për të shpërndarë ASK është gabimi kryesor i qeverisë së re
Mali i Zi ka ende autoritetin e sigurisë kombëtare (UDB), i cili nuk u shpërbë kurrë për shkak të çështjes së ngritur vazhdimisht në lidhje me kërcënimet ndaj Malit të Zi dhe sa potencial ka për të mbrojtur veten. Sidoqoftë, Mali i Zi kërcënohet në të vërtetë nga kriminelë tepër të organizuar, që do të thotë se kërkohet një forcë policore e kualifikuar, e pajisur dhe e fortë dhe Zyra e Prokurorit. Në Malin e Zi krimi dhe korrupsioni janë të pranishëm në të gjitha poret e shoqërisë dhe zgjidhja e këtij problemi duhet të kërkohet duke përdorur qasjen “nga lart poshtë”. Agjencia e Sigurisë Kombëtare (ASK) vepron sikur të jetë në shërbim të krimit.
Analistët besojnë se qeveria e re ka bërë një gabim kryesor duke mos shpërndarë Agjencinë për Sigurinë Kombëtare (ASK), anëtarët e së cilës ende po destabilizojnë Malin e Zi dhe rajonin, ndërsa veprojnë si një shërbim i strukturave kriminale. Në thelb, ASK është një organizatë kriminale. Republika Çeke kishte shpërndarë dhe shpërndarë shërbimet e saj të sigurisë kombëtare dhe ushtarake. Ky është opsioni më i mirë për shërbime të tilla, pavarësisht nga fakti se për një periudhë kohe shteti nuk do të jetë në gjendje të marrë ose të përdorë informacione të rëndësishme për procesin e vendimmarrjes. Në shembullin e Malit të Zi, ASK ka ushqyer krimin dhe kriminelët me informacionin e kërkuar. Kriminelët nuk mund të ekzistojnë nëse shteti dhe institucionet e tij nuk i lejojnë ata të ekzistojnë.
Analistët besojnë se stabiliteti, paqja dhe prosperiteti i Ballkanit Perëndimor kërkojnë një angazhim të fortë nga NATO. Sidoqoftë, nuk ka asnjë shembull në historinë e NATO-s që një udhëheqës politik të kishte dëmtuar imazhin e NATO-s në një periudhë kaq të shkurtër kohe siç ka Presidenti i Malit të Zi Milo Đukanović që nga viti 2017, kur Mali i Zi u bë një anëtar i plotë i NATO-s. Prandaj, për mjaft kohë tashmë Đukanović është një problem real dhe serioz për NATO-n dhe imazhin e saj.
Përjashtimi i Ambasadorit Bozhović – provë për Kryeministrin Krivokapic
Regjimi i Milo Đukanoviç dëboi Ambasadorin e Republikës së Serbisë Vladimir Božhović disa ditë para zgjedhjeve parlamentare për shkak të ndërhyrjes së tij të dyshuar në punët e brendshme të Malit të Zi. Përjashtimi i një Ambasadori është një masë që zbatohet rrallë në praktikë dhe veçanërisht midis vendeve miqësore ose fqinje, sepse në fakt nënkupton një lloj situate të luftës së afërt në të cilën pritet që një vend t’i shpallë luftë vendit tjetër ose të prishë përgjithmonë marrëdhëniet me të. Para dëbimit të Ambasadorit Božović, autoritetet malazeze ndaluan hyrjen në institucionet e shtetit të Malit të Zi për Ministrin-Këshilltar me Ambasadën Serbe.
Sipas analistëve, qeveria e re malazeze duhet të lehtësojë marrëdhëniet me Serbinë dhe vendet e tjera fqinje. Analistët sugjerojnë që Mali i Zi mund të organizojë seanca të përbashkëta me qeveritë e vendeve fqinje. Në shenjë miqësie dhe fqinjësie miqësore, qeveria malazeze duhet të miratojë një vendim për kthimin e ambasadorit Bozhoviq në Malin e Zi sa më shpejt aq më mirë dhe në një mënyrë të tillë të paktën pjesërisht të rivendosë marrëdhëniet midis dy vendeve. Ky do të jetë një provë e vërtetë për Kryeministrin Krivokapic. Sidoqoftë, do të jetë gjithashtu një mundësi për të që të tregojë se do të ndjekë një politikë të ndërprerjes nga regjimi i Milo Đukanović dhe se ai nuk është vetëm një degë e regjimit të Đukanović.
Qeveria e re duhet t’i dërgojë mesazhe të qarta Perëndimit
Qeveria e re malazeze duhet të dërgojë mesazhe të qarta në Perëndim, siç kishte bërë Kryeministri malazes Zdravko Krivokapić gjatë vizitës së tij në selinë e BE dhe NATO në Bruksel, jo mesazhet e paqarta si ato të shpërndara nga përfaqësues të veçantë të autoriteteve aktuale dhe më pas të shfrytëzuara nga autokrati i mundur Đukanovic. Duke iu bashkuar nismës rajonale “Mini Schengen” Mali i Zi do të promovojë bashkëpunimin rajonal dhe pozicionin e tij në marrëdhëniet rajonale dhe ndërkombëtare. Mali i Zi mbështetet në vendet në rajon, turizmin dhe shërbimet.
Analistët gjithashtu besojnë se ky është fundi i karrierës politike të Đukanović dhe fillimi i karrierës së tij si i paditur. Në zgjedhjet lokale Milo Đukanović humbi në qytetin e tij të lindjes Nikshiq. Kjo konfirmon që vala e ndryshimeve demokratike në Mal të Zi është një proces i pandalshëm dhe shënon fillimin e epokës pas Đukanović në Malin e Zi. Një hetim i plotë dhe kërkimi i parave / pasurisë së grabitur të qytetarëve të Malit të Zi duhet të zbatohet përmes institucioneve të sistemit, në përputhje me ligjin dhe në bazë të shtetit ligjor. Në këtë drejtim, është e nevojshme të krijohet një fond i veçantë për kthimin e pronës së marrë në mënyrë të paligjshme nga anëtarët e ish-regjimit, anëtarët e familjes së tyre dhe personat që grumbulluan pasuri të madhe dhe grabitën Malin e Zi në emër të tyre. Largimi i fundit i Hashim Thaçit (PDK), si një binjak politik-kriminal siamez i Đukanović në Hagë (Dhomat e Specializuara të Kosovës dhe Zyra e Prokurorit Specialist (KSC-SPO)) tregon se drejtësia mund të jetë e ngadaltë, por është e arritshme. Sa i përket Kosovës, Thaçi quhet “kriminel i luftës” dhe “kriminel i paqes” – Đukanović mund të dublohet në të njëjtën mënyrë.
Sipas analistëve, për të hedhur dritë mbi situatën e përgjithshme në Malin e Zi është jashtëzakonisht e rëndësishme që, ndër të tjera, të publikohen emrat e të gjithë zyrtarëve të huaj, kryesisht zyrtarë të BE-së, të cilët kishin ndërmarrë marrëveshje kriminale me Milo Đukanovic dhe ishin “shpërblyer” prej tij me para të dyshimta. Fakti që një kriminel lufte i pa gjykuar është në krye të një prej forcave të armatosura të NATO-s mbetet një problem. Konkretisht, fakti që Đukanović, si një kriminel lufte i paprovuar është një komandant i përgjithshëm i një forcë të armatosur të NATO-s – Forcat e Armatosura të Malit të Zi, përbën një problem të madh. Bashkimi me nismën “Mini Schengen” do të thotë gjithashtu dekriminalizim i rajonit. Prandaj, është e qartë se pse Đukanović ka refuzuar këtë projekt gjatë gjithë kohës. Eshtë e rëndësishme që proceset pozitive kanë filluar në rajon dhe ato do të eleminojnë ngadalë ithtarët e krimeve të tilla si Nikola Gruevski (VMRO-DPMNE) dhe Hashim Thaçi (PDK) – ndërsa në radhë janë Edi Rama (PS), Bojko Borisov (Gerb) dhe Milo Đukanović (DPS)./IFIMES
Burimi: https://www.ifimes.org/en/9992
Përshtati në shqip: Argumentum.al
