Në qershor u përfunduan dy stërvitje ndërkombëtare ushtarake në Ballkan me anëtarë të NATO-s: Platinum Wolf 23 dhe Defender 23. Ndërsa të dyja ishin pjesë e aktiviteteve të rregullta të Aleancës në rajon, pjesëmarrja e Serbisë në të parën dhe ndërprerja e pjesëmarrjes së Kosovës në këtë të fundit u interpretua si shenjë e ndryshimit të marrëdhënieve të tyre me NATO-n dhe më gjerë me Perëndimin, shkruan EWB
Serbia, e cila ka vazhduar të mbajë lidhje të forta me Kinën dhe Rusinë, duke refuzuar të vendosë sanksione ndaj kësaj të fundit pas përshkallëzimit të luftës së saj në Ukrainë, ndërpreu moratoriumin e saj për pjesëmarrjen në stërvitjet ushtarake për të marrë pjesë në Platinum Wolf 23, duke bërë një nga lëvizjet e rralla të hapura pro-perëndimore në vitet e fundit dhe që ngre pyetjen nëse duhet pritur një ndryshim më i rëndësishëm i politikës së jashtme.
Nga ana tjetër, Kosova, e cila që nga shpallja e pavarësisë në vitin 2008 është vendi më properëndimor në rajon, është përjashtuar nga faza përfundimtare e stërvitjes Defender 23 si formë sanksioni për veprimet e qeverisë së saj. ,. Ndërsa tensionet në veriun e populluar me serb të Kosovës u përshkallëzuan edhe një herë në fund të majit, aleatët perëndimorë ia lanë përgjegjësinë Qeverisë së Albin Kurtit, duke theksuar marrëdhëniet e vazhdueshme të lëkundura me autoritetet aktuale të Kosovës.
Platinum Wolf 23 – ndërprerja e moratoriumit për pjesëmarrjen e Serbisë në stërvitjet ushtarake
Më 27 qershor përfundoi stërvitja ushtarake shumëkombëshe Platinum Wolf 23, në të cilën morën pjesë ushtarë të Forcave të Armatosura të Serbisë së bashku me pjesëtarët e Forcave të Armatosura nga nëntë vende të tjera, 8 prej të cilave janë anëtarë të NATO-s. Stërvitja u zhvillua për 12 ditë në bazën “Jug” dhe në terrenin stërvitor “Borovac” në afërsi të Bujanocit (Serbi).
Serbia ka qenë e angazhuar në realizimin e disa llojeve të ushtrimeve shumëkombëshe nga seria Platinum – Platinum Lion, Platinum Eagle, dhe Platinum Wolf. Që nga viti 2014, stërvitja ushtarake Platinum Wolf organizohet në Serbi në maj ose qershor. Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë qenë pjesëmarrëse që në fillim dhe në vitin 2016 edhe SHBA-të kanë filluar të marrin pjesë në përgatitjen e vetë stërvitjes ushtarake. Përveç kësaj, anëtarët e NATO-s, duke përfshirë ata nga rajoni i Ballkanit, morën pjesë rregullisht në 7 ciklet e mëparshme të Platinum Wolf, i fundit prej të cilëve u mbajt në qershor 2021.
Fillimisht, njoftimi për ripjesëmarrjen e Serbisë në stërvitjen Platinum Wolf për vitin 2023 shkaktoi shumë vëmendje publike. Në fillim të muajit prill, Ministria e Mbrojtjes e Republikës së Serbisë e konfirmoi këtë informacion. Vendimi u mor pas një periudhe në të cilën Serbia kishte një moratorium për mbajtjen e të gjitha stërvitjeve ushtarake me partnerë të huaj si nga Perëndimi ashtu edhe nga Lindja, të vendosura disa ditë pas fillimit të agresionit rus kundër Ukrainës. Më 27 shkurt 2022, Qeveria e Serbisë miratoi një Konkluzion që parashikon pezullimin e të gjitha aktiviteteve ushtarake me partnerët e huaj.
Megjithëse nuk ishte i kufizuar në kohë, pas një viti zbatimi, moratoriumi për angazhimin e Forcave të Armatosura Serbe në stërvitje dhe misione shumëkombëshe u ndërpre. Ministria e Mbrojtjes dhe Shefi i Shtabit të Përgjithshëm shpjeguan se, megjithatë, nga pikëpamja formale, pjesëmarrja në Platinum Wolf 23 është vetëm një përjashtim nga moratoriumi ekzistues.
Në momentin aktual gjeopolitik, kthimi i Serbisë në stërvitjen Platinum Wolf 23, së bashku me një sërë hapash në përmirësimin e bashkëpunimit ushtarak me Shtetet e Bashkuara të Amerikës në muajt e fundit, si pjesëmarrja e përbashkët në misionin ushtarak në Sinai, mund të sugjerojnë synimet e udhëheqjes serbe për të forcuar më tej lidhjen me SHBA-në. Megjithatë, mungoi mbulimi më i madh i mediave vendase dhe interesimi për ushtrimin, gjë që tregon se qeveria ishte gati të përmirësonte bashkëpunimin me Perëndimin vetëm në një masë të caktuar. Po ashtu, Sekretari i Shtetit në Ministrinë e Mbrojtjes, Nemanja Staroviq, deklaroi se Serbia mbetet e përkushtuar ndaj pavarësisë politike dhe neutralitetit ushtarak dhe se ai do të “shmangte” interpretimet që Serbia kishte zgjedhur të rreshtohej me Perëndimin.
Defender 23 në Ballkan shënohet nga anulimi i Forcave të Sigurisë së Kosovës
Pak ditë më parë, më 23 qershor, përfundoi stërvitja ushtarake shumëkombëshe shumë më e gjerë Defender 23. Defender 23 (Dynamic Employment of Forces to Europe for NATO Deterrence and Enhanced Readiness 2023) është një stërvitje e planifikuar që nga viti 2021, e kryer nga Komanda e SHBA për Evropën dhe Afrikën, në të cilën marrin pjesë shtetet anëtare të NATO-s dhe vendet partnere. Gjithsej 9,000 trupa amerikane dhe 17,000 anëtarë të forcave të armatosura nga 25 vende të NATO-s ose ato që konsiderohen partnerë nga SHBA-ja janë të angazhuar në stërvitje të dizajnuara për të demonstruar mundësinë e vendosjes së shpejtë të forcave luftarake amerikane në Evropë dhe parandalimin e përbashkët të kërcënimeve të mundshme dhe gatishmërinë për të. të mbrojë Evropën në rast agresioni.
Immediate Response, pjesë e Defender 23, u zhvillua nga 22 maji deri më 2 qershor në Ballkan. Ajo tërhoqi vëmendje të konsiderueshme të publikut pasi është stërvitja më e madhe në lidhje me kornizat e NATO-s në Ballkan në periudhën e mëparshme. Morën pjesë 2.800 amerikanë dhe 7.000 ushtarë të forcave shumëkombëshe, ku bënin pjesë edhe Forcat e Sigurisë së Kosovës. Në mesin e mikpritësve ishte edhe Kosova, ku aktivitetet po zhvilloheshin në lokacione rreth Gjakovës.
Stërvitja, megjithatë, u shënua me pezullimin e pjesëmarrjes së Forcave të Sigurisë së Kosovës. Më 30 maj, në një konferencë për shtyp në Prishtinë, ambasadori amerikan Jeffrey Hovenier njoftoi se pjesëmarrja e Kosovës përfundoi më herët se sa ishte planifikuar fillimisht. Aktivitetet e FSK-së në kuadër të Reagimit të Menjëhershëm u ndërprenë në fazën finale, kur mbeti vetëm një ngjarje më e madhe në formën e një dite me dyer të hapura.
Në konferencën për media, ambasadori Hovenier ka bërë të qartë se anulimi ka të bëjë me incidentet që ndodhën një ditë më parë, kur kryetarët e rinj shqiptarë të komunave me shumicë serbe në veri të Kosovës hynë në ndërtesat komunale me ndihmën e Policia e Kosovës, përkundër rezistencës së banorëve lokalë serbë. Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian bënë të qartë se përgjegjëse për përkeqësimin e situatës e konsiderojnë qeverinë e Albin Kurtit.
“Sot nuk ka pasur asnjë aktivitet për ‘Defender Europe’23’ dhe nuk do të ketë. Për Kosovën ato stërvitje kanë përfunduar”, tha Hovenier, duke shtuar se SHBA-të i kanë kërkuar kryeministrit Kurti që të ndërmarrë hapa drejt uljes së tensioneve në veri.
“Ai nuk i është përgjigjur këtyre kërkesave. Jemi duke analizuar se cilat do të jenë veprimet tona të ardhshme”, shtoi ambasadori.
Ndërprerja e pjesëmarrjes së forcave të sigurisë së Kosovës doli të ishte vetëm një nga disa sanksionet që BE-ja, me mbështetjen e SHBA-së, i vendosi Kosovës në javët në vijim. Masat përfshijnë pezullimin e vizitave të zyrtarëve të Kosovës në BE dhe pezullimin e një pjese të madhe të ndihmës ekonomike të BE-së. Masat nuk do të hiqen derisa Kosova të ndërmarrë hapa për deskalimin e situatës, që përfshin tërheqjen e forcave speciale të policisë dhe shpalljen e zgjedhjeve të reja.
Të dy stërvitjet ushtarake që përfunduan në qershor në rajonin e Ballkanit – Platinum Wolf 23 dhe Defender 23 – shkuan përtej fushëveprimit të bashkëpunimit ushtarak thjesht standard për shkak të interesit që gjeneruan dhe ngjarjeve të jashtme që i shënuan. Ndërsa në Serbi, lëvizja e supozuar pro-perëndimore e bërë nga qeveria u nënvlerësua nga zyrtarët, ajo u parapri nga njoftimi se ajo kishte lejuar gjithashtu dërgimin e municioneve në Ukrainë, duke treguar gjurmët e një strumbullari drejt perëndimit. Në Kosovë, nga ana tjetër, përkeqësimi aktual i marrëdhënieve me Perëndimin është pa precedentë të fortë. Nëse të dyja trendet rezultojnë të qëndrueshme, mbetet për t’u parë.
Përshtati në shqip: Argumentum.al
