• SHQIPËRI
  • KOSOVË
  • MAQEDONIA E VERIUT
  • MALI I ZI
  • Revista në PDF
20 Nëntor, 2026
 
  • KREU
  • EKONOMI

    Konferenca e investimeve BE–Ballkani Perëndimor, në 25-26 nëntor në Tiranë

    Banka e Shqipërisë: Projektbuxheti 2027 forcon konsolidimin fiskal dhe krijon hapësira për investime

    Christine Lagarde njofton largimin nga drejtimi i Bankës Qendrore Evropiane në shkurt 2027

    Paketa Fiskale 2027: Ulje e TVSH-së për ushqimet, rritje e taksave për bizneset dhe ndryshime në tatimin mbi pagat

    Dhoma e Tregtisë kundërshton Paketën Fiskale 2027, kërkon tërheqjen e rritjes së taksave dhe konsultim me qeverinë

    BB: Ekonomia shqiptare parashikohet të rritet në 3,4% gjatë vitit 2026 dhe 3,6 gjatë vitit të ardhshëm.

  • POLITIKË

    Kryeministri Rama në Berlin, pjesë e takimit të nivelit të lartë të “Koalicionit të Vullnetmirëve”

    Kryeministri Rama në Kuvend: Buxheti 2027 prek 10 miliardë euro, qeveria paralajmëron lehtësira fiskale dhe rritje të mbështetjes sociale

    Japonia në fokus të projektit strategjik hekurudhor Shqipëri–Kosovë, Rama: Jemi të gatshëm për bashkëpunim

    Presidenti Begaj pret përfaqësues të Dhomës së Tregtisë dhe Industrisë Shqipëri–Turqi: Forcim i bashkëpunimit ekonomik

    Rama në Bruksel: Shqipëria kërkon integrim gradual në BE, kryeministri kritikon vonesat politike të zgjerimit

    Asambleja Kombëtare e PS-së, përplasje të hapura brenda shumicës: Rama largon Veliajn nga drejtimi politik i Tiranës, kërkon përjashtimin e Spiropalit

    Partia Socialiste mbledh Asamblenë Kombëtare, Rama përcakton prioritetet politike për vitin 2027

    Qeveria miraton ndryshimet në ligjin për sigurinë kibernetike, detyrime të reja për institucionet e gjoba deri në 10 milionë lekë

    Presidenti Begaj dekreton emërimin e Esmeralda Hasanit në krye të SHISH

  • SOCIALE / KULTURË

    PORTRET I PAAUTORIZUAR

    AKEP miraton rregulla të reja për konsumatorët, One Albania autorizohet të testojë internetin satelitor me Starlink

    Kafka përballë Niçes, dialogu i një insekti me mbinjeriun, mbi metamorfozën, vetminë, dashurinë e kushtëzuar dhe të drejtën për të qenë vetvetja

    Java Kulturore Kroate në Shqipëri, katër ditë me muzikë, teatër, letërsi dhe tradita

    “Tërmeti – 3:54 AM” në TIFF, Koloreto Cukali sjell në ekran dramën e mbijetesës nën rrënojat e Durrësit

    Prof. Dr. Sylë Ukshini, sjell “Lufta nën akuzë: Nga Del Ponte te Gjykata Speciale”

    Bastardimi i gjuhës shqipe në diskursin publik dhe në tekstet e muzikës hip-hop e rap

  • INTERVISTA

    Ekskluzive/ “40 Vite nga Çernobili, Oleksandr Tyshchenko rrëfen pasojat dhe sfidat e sigurisë bërthamore në luftën e Ukrainës”

    Kramarić: “Evropa është një hapësirë ku kufijtë nuk ndajnë, por lidhin”

    EKSKLUZIVE/ Gjeneral® Piro Ahmetaj: “Roli dominant i SHBA-ve në Rendin e Ri (Trump) të Sigurisë Globale. Sfidat dhe mundësitë për Shqipërinë dhe Kosovën”!

    EKSKLUZIVE/ Ish-ambasadori Gëzim Podgorica: “Stabiliteti rajonal kërkon lidership të përgjegjshëm dhe largim nga retorikat nacionaliste”

    EKSKLUZIVE / Ambasadori i Ukrainës në Shqipëri, Volodymyr Shkurov: “Paqja është qëllimi, por jo paqe me çdo çmim”

    EKSKLUZIVE/Ambasadori i Turqisë, Tayyar Kagan Atay: Shqipëria dhe Turqia, aleatë strategjikë për stabilitet dhe zhvillim në Ballkan

    EKSKLUZIVE/ Ambasadori palestinez në Shqipëri, Z. Sami Mhanna bën thirrje për Drejtësi dhe Paqe në Gaza: Ne meritojmë të jetojmë në dinjitet si kombet e tjera!

  • OP/ED

    Menduan se Rama do të rrëzohej

    Nga Jalta në Shenzhen: SHBA, Kina dhe Rusia përballë riformësimit të rendit botëror

    MBRETI ËSHTË LAKURIQ!

    “Pesëshja” që nuk e njeh Kosovën dhe diplomacia që (s)hesht!

    Zlatko Kramarić: Serbia pas Vuçiçit: fundi i një epoke apo fillimi i pasigurisë?

    Demokracia pa të ardhme: kriza e shpresës dhe revolta e brezit të ri

    Kur feja bëhet instrument gjeopolitik: Kosova përtej simbolikës fetare

  • RAJONI
    • All
    • KOSOVA
    • MALI I ZI
    • MAQEDONI

    Hashim Thaçi dënohet me 17 muaj burgim për pengim të drejtësisë

    Interpretimi i këngës nacionaliste serbe, Haxhiu: Thellësisht shqetësuese, presim sqarim nga KE

    27 December 2024, Berlin: German President Frank-Walter Steinmeier speaks during a press conference. Steinmeier has announced the dissolution of the German Bundestag. as well as set the date for early elections on February 23. Photo: Soeren Stache/dpa

    Presidenti gjerman Frank-Walter Steinmeier uron presidenten Shiroka-Pula

    Rruga e Kosovës drejt BE-së “kalon nga Serbia”

    Albin Kurti kritikon BE-në pas publikimit të raportit: Kosova ende pa status kandidat, pavarësisht progresit të arritur

    Bërvenicë: Arkin Jahiji i AKI-së fiton zgjedhjet, mposht kandidatin e VMRO-DPMNE-së me 265 vota diferencë

  • REVISTA ARGUMENTUM
  • TË TJERA
    • FOKUS
    • JO VETËM LAJM
    • REALPOLITIK
    • KINA-HORIZONT
    • MAGAZINË
  • English
No Result
View All Result
Argumentum
  • KREU
  • EKONOMI

    Konferenca e investimeve BE–Ballkani Perëndimor, në 25-26 nëntor në Tiranë

    Banka e Shqipërisë: Projektbuxheti 2027 forcon konsolidimin fiskal dhe krijon hapësira për investime

    Christine Lagarde njofton largimin nga drejtimi i Bankës Qendrore Evropiane në shkurt 2027

    Paketa Fiskale 2027: Ulje e TVSH-së për ushqimet, rritje e taksave për bizneset dhe ndryshime në tatimin mbi pagat

    Dhoma e Tregtisë kundërshton Paketën Fiskale 2027, kërkon tërheqjen e rritjes së taksave dhe konsultim me qeverinë

    BB: Ekonomia shqiptare parashikohet të rritet në 3,4% gjatë vitit 2026 dhe 3,6 gjatë vitit të ardhshëm.

  • POLITIKË

    Kryeministri Rama në Berlin, pjesë e takimit të nivelit të lartë të “Koalicionit të Vullnetmirëve”

    Kryeministri Rama në Kuvend: Buxheti 2027 prek 10 miliardë euro, qeveria paralajmëron lehtësira fiskale dhe rritje të mbështetjes sociale

    Japonia në fokus të projektit strategjik hekurudhor Shqipëri–Kosovë, Rama: Jemi të gatshëm për bashkëpunim

    Presidenti Begaj pret përfaqësues të Dhomës së Tregtisë dhe Industrisë Shqipëri–Turqi: Forcim i bashkëpunimit ekonomik

    Rama në Bruksel: Shqipëria kërkon integrim gradual në BE, kryeministri kritikon vonesat politike të zgjerimit

    Asambleja Kombëtare e PS-së, përplasje të hapura brenda shumicës: Rama largon Veliajn nga drejtimi politik i Tiranës, kërkon përjashtimin e Spiropalit

    Partia Socialiste mbledh Asamblenë Kombëtare, Rama përcakton prioritetet politike për vitin 2027

    Qeveria miraton ndryshimet në ligjin për sigurinë kibernetike, detyrime të reja për institucionet e gjoba deri në 10 milionë lekë

    Presidenti Begaj dekreton emërimin e Esmeralda Hasanit në krye të SHISH

  • SOCIALE / KULTURË

    PORTRET I PAAUTORIZUAR

    AKEP miraton rregulla të reja për konsumatorët, One Albania autorizohet të testojë internetin satelitor me Starlink

    Kafka përballë Niçes, dialogu i një insekti me mbinjeriun, mbi metamorfozën, vetminë, dashurinë e kushtëzuar dhe të drejtën për të qenë vetvetja

    Java Kulturore Kroate në Shqipëri, katër ditë me muzikë, teatër, letërsi dhe tradita

    “Tërmeti – 3:54 AM” në TIFF, Koloreto Cukali sjell në ekran dramën e mbijetesës nën rrënojat e Durrësit

    Prof. Dr. Sylë Ukshini, sjell “Lufta nën akuzë: Nga Del Ponte te Gjykata Speciale”

    Bastardimi i gjuhës shqipe në diskursin publik dhe në tekstet e muzikës hip-hop e rap

  • INTERVISTA

    Ekskluzive/ “40 Vite nga Çernobili, Oleksandr Tyshchenko rrëfen pasojat dhe sfidat e sigurisë bërthamore në luftën e Ukrainës”

    Kramarić: “Evropa është një hapësirë ku kufijtë nuk ndajnë, por lidhin”

    EKSKLUZIVE/ Gjeneral® Piro Ahmetaj: “Roli dominant i SHBA-ve në Rendin e Ri (Trump) të Sigurisë Globale. Sfidat dhe mundësitë për Shqipërinë dhe Kosovën”!

    EKSKLUZIVE/ Ish-ambasadori Gëzim Podgorica: “Stabiliteti rajonal kërkon lidership të përgjegjshëm dhe largim nga retorikat nacionaliste”

    EKSKLUZIVE / Ambasadori i Ukrainës në Shqipëri, Volodymyr Shkurov: “Paqja është qëllimi, por jo paqe me çdo çmim”

    EKSKLUZIVE/Ambasadori i Turqisë, Tayyar Kagan Atay: Shqipëria dhe Turqia, aleatë strategjikë për stabilitet dhe zhvillim në Ballkan

    EKSKLUZIVE/ Ambasadori palestinez në Shqipëri, Z. Sami Mhanna bën thirrje për Drejtësi dhe Paqe në Gaza: Ne meritojmë të jetojmë në dinjitet si kombet e tjera!

  • OP/ED

    Menduan se Rama do të rrëzohej

    Nga Jalta në Shenzhen: SHBA, Kina dhe Rusia përballë riformësimit të rendit botëror

    MBRETI ËSHTË LAKURIQ!

    “Pesëshja” që nuk e njeh Kosovën dhe diplomacia që (s)hesht!

    Zlatko Kramarić: Serbia pas Vuçiçit: fundi i një epoke apo fillimi i pasigurisë?

    Demokracia pa të ardhme: kriza e shpresës dhe revolta e brezit të ri

    Kur feja bëhet instrument gjeopolitik: Kosova përtej simbolikës fetare

  • RAJONI
    • All
    • KOSOVA
    • MALI I ZI
    • MAQEDONI

    Hashim Thaçi dënohet me 17 muaj burgim për pengim të drejtësisë

    Interpretimi i këngës nacionaliste serbe, Haxhiu: Thellësisht shqetësuese, presim sqarim nga KE

    27 December 2024, Berlin: German President Frank-Walter Steinmeier speaks during a press conference. Steinmeier has announced the dissolution of the German Bundestag. as well as set the date for early elections on February 23. Photo: Soeren Stache/dpa

    Presidenti gjerman Frank-Walter Steinmeier uron presidenten Shiroka-Pula

    Rruga e Kosovës drejt BE-së “kalon nga Serbia”

    Albin Kurti kritikon BE-në pas publikimit të raportit: Kosova ende pa status kandidat, pavarësisht progresit të arritur

    Bërvenicë: Arkin Jahiji i AKI-së fiton zgjedhjet, mposht kandidatin e VMRO-DPMNE-së me 265 vota diferencë

  • REVISTA ARGUMENTUM
  • TË TJERA
    • FOKUS
    • JO VETËM LAJM
    • REALPOLITIK
    • KINA-HORIZONT
    • MAGAZINË
  • English
No Result
View All Result
Argumentum
No Result
View All Result
Home JO VETEM LAJM

“Albania Kaukaziane” në Tiranë: Histori, trashëgimi dhe identitet

6 Tetor, 2026
in JO VETEM LAJM
A A
Share on FacebookShare on Twitter

Promovohet libri “Një histori e shkurtër e Albanisë së Kaukazit” i historianit azerbajxhanas Rizvan Huseynov.

Historia e Albanisë Kaukaziane, trashëgimia e saj e krishterë dhe roli i komunitetit Udi në ruajtjen e kësaj trashëgimie u vunë në qendër të një diskutimi akademik në Akademinë e Shkencave të Shqipërisë, me rastin e prezantimit të librit “Një histori e shkurtër e Albanisë së Kaukazit” të historianit azerbajxhanas Rizvan Huseynov.

Aktiviteti u zhvillua më 6 tetor 2026, në bashkëpunim mes Akademisë së Shkencave të Shqipërisë dhe Ambasadës së Republikës së Azerbajxhanit në Shqipëri, ku të pranishëm ishin përfaqësues të Akademisë së Shkencave, diplomacisë, studiues dhe përfaqësues të komunitetit të krishterë Albano-Udin në Azerbajxhan. Konkretisht morën pjesë, Kryetari i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, akad. Skënder Gjinushi, anëtarë të Kryesisë së ASHSH-së, ambasadori i Azerbajxhanit Anar Huseynov, autori Rizvan Huseynov, Akademik Gëzim Hoxha, Kryetar i Seksionit të Shkencave Shoqërore dhe Albanologjike, si dhe Robert Mobili, studiues në Universitetin Shtetëror të Bakusë dhe Kryetar i Komunitetit të Krishterë Albano-Udin në Azerbajxhan.

Në fokus të diskutimit ishte historia e Albanisë Kaukaziane dhe trashëgimia e saj e krishterë, si dhe vazhdimësia e kësaj trashëgimie përmes komunitetit Albano-Udin në Azerbajxhan.

Në emër të Kryesisë së Akademisë së Shkencave, fjalën përshëndetëse e mbajti sekretarja shkencore, akad. Anila Hoda, e cila e vlerësoi promovimin e librit si një kontribut në pasurimin e dialogut shkencor dhe kulturor ndërmjet Shqipërisë dhe Azerbajxhanit.

Përtej prezantimit të një botimi historik, diskutimi u shtri te marrëdhëniet mes trashëgimisë, identitetit dhe kujtesës historike, ndërsa folësit nënvizuan nevojën për kërkime të mëtejshme dhe bashkëpunim akademik ndërmjet Shqipërisë dhe Azerbajxhanit.

Anila Hoda: Një kontribut në dialogun shkencor dhe kulturor

Znj. Anila Hoda e vlerësoi promovimin e librit si një veprimtari që kontribuon në pasurimin e dialogut shkencor dhe kulturor ndërmjet Shqipërisë dhe Azerbajxhanit.

Ajo theksoi se botimi i veprës në gjuhën shqipe u jep studiuesve dhe lexuesve shqiptarë mundësinë të njihen më nga afër me historinë dhe trashëgiminë kulturore të Albanisë së Kaukazit, përfshirë historinë e lashtë, traditat e shkruara, artin, arkitekturën, jetën fetare dhe trashëgiminë e krishterë të rajonit.

Duke u ndalur te roli i Akademisë së Shkencave, Hoda vuri në dukje rëndësinë e veprimtarive të tilla për shkëmbimin e ideve, nxitjen e kërkimit shkencor dhe zgjerimin e bashkëpunimit ndërkombëtar.

Ajo përmendi gjithashtu memorandumin e bashkëpunimit ndërmjet Akademisë së Shkencave të Shqipërisë dhe Akademisë së Shkencave të Azerbajxhanit, si një bazë për projekte të përbashkëta, shkëmbime studiuesish dhe botime. Në përfundim, falënderoi ambasadorin Anar Huseynov për angazhimin në afrimin e institucioneve akademike të dy vendeve dhe uroi autorin për botimin dhe punën e tij kërkimore.

Ambasadori Huseynov: Historia dhe trashëgimia si urë mes dy vendeve

Në fjalën e tij, ambasadori i Azerbajxhanit në Tiranë, Anar Huseynov, e cilësoi prezantimin e librit si një mundësi për të afruar studiuesit shqiptarë dhe azerbajxhanas rreth një kapitulli të rëndësishëm të historisë së Kaukazit.

Ai vuri në dukje se studimi i Albanisë Kaukaziane përfshin jo vetëm historinë politike, por edhe kulturën, fenë, arkitekturën dhe trashëgiminë e krishterë të rajonit.

“Shkëmbimi i informacionit të vërtetë dhe të saktë mbi Albaninë Kaukaziane përbën një prioritet për ne”, tha ambasadori, duke e lidhur këtë përpjekje me nevojën për një diskutim më të gjerë akademik.

Huseynov falënderoi Akademinë e Shkencave të Shqipërisë për mikpritjen dhe bashkëpunimin dhe vuri në dukje rëndësinë e kontakteve ndërmjet institucioneve shkencore të dy vendeve.

Sipas tij, marrëdhëniet Shqipëri–Azerbajxhan nuk kufizohen në politikë, ekonomi dhe energji, por përfshijnë gjithnjë e më shumë edhe kulturën dhe shkëmbimet akademike.

Në këtë kuadër, ambasadori përmendi edhe vizitën e një delegacioni të drejtuar nga presidenti i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, Skënder Gjinushi, në Azerbajxhan, si dhe bashkëpunimin për organizimin e një vizite të presidentit të Akademisë së Shkencave të Azerbajxhanit në Shqipëri.

“Njohja e historisë dhe trashëgimisë kulturore mund të shërbejë si një urë mes shoqërive tona”, theksoi ai, duke shprehur shpresën se aktiviteti do të krijojë hapësirë për projekte dhe kërkime të përbashkëta.

Rizvan Huseynov: Një histori e Albanisë Kaukaziane përmes burimeve dhe trashëgimisë

Autori i librit, historiani Rizvan Huseynov, e përshkroi veprën si një përpjekje për një studim të përmbledhur mbi një prej shteteve të lashta të territorit të Azerbajxhanit, të njohur në burimet lindore si Aran.

Një nga pikat ku ai u ndal ishte kisha e lashtë e Shën Eliseut në fshatin Kish, në rajonin e Sheki-t, e paraqitur edhe në kopertinën e librit.

Sipas Huseynov, tradita e lidh themelimin e kishës së parë në këtë vend me periudhën apostolike të përhapjes së krishterimit në Kaukaz. Ai iu referua kronikanit Musa Kalankatli dhe veprës së tij “Historia e albanëve”, të cilën e konsideron një prej burimeve kryesore për historinë e Albanisë Kaukaziane.

Historiani u ndal edhe te vetë emri “Kish”, duke vënë në dukje ngjashmërinë me fjalën shqipe “kishë” dhe duke ngritur pyetje mbi paralelizmat historiko-gjuhësorë që trajtohen në librin e tij.

Vepra, sipas autorit, përfshin historinë e Albanisë Kaukaziane nga antikiteti deri në periudhat mesjetare, historinë e Kishës Apostolike Albane, artin dhe arkitekturën, letërsinë, fenë, si dhe rolin e Patriarkanës së Gandzasarit.

Një pjesë e rëndësishme i kushtohet gjithashtu burimeve arkeologjike dhe gjuhësore. Huseynov përmendi gërmimet në Mingaçevir dhe Gabala, kronikat mesjetare dhe Palimpsestin e Sinait, të cilin e përshkroi si një dëshmi të rëndësishme të traditës së shkrimit alban.

Por libri nuk ndalet vetëm te historia e lashtë. Një pjesë qendrore e tezës së autorit lidhet me zhvillimet e shekujve XIX dhe XX dhe me fatin e Kishës Albane të Kaukazit.

Sipas Huseynov, shfuqizimi i Katolikozatit Alban pas dekretit të carit Nikolla I të vitit 1836 dhe kalimi i strukturave kishtare nën juridiksionin e Kishës armene të Eçmiadzinit shënuan fillimin e një procesi që ai e përshkruan si “deetnizim” dhe “armenizim” institucional të popullsisë vendase albane.

Kjo është një nga tezat më të forta të veprës. Autori argumenton se një pjesë e trashëgimisë materiale, arkitekturore dhe shkrimore të Albanisë Kaukaziane është interpretuar ose përvetësuar në mënyrë të njëanshme gjatë periudhave të mëvonshme.

Huseynov e lidh këtë argument edhe me monumentet e Karabahut dhe veçanërisht me Gandzasarin, duke iu referuar mbishkrimeve, emrave dhe titujve të gjetur në monumentet mesjetare.

Ai përmendi në këtë kontekst edhe punën e akademikut gjeorgjian Zaza Aleksidze dhe të akademikut sovjetik I. A. Orbeli, duke argumentuar se burimet epigrafike ofrojnë elemente që, sipas tij, meritojnë një rishqyrtim të thelluar akademik.

Një tjetër dimension i librit është lidhja që autori kërkon të vendosë ndërmjet albanëve kaukazianë, shqiptarëve të Ballkanit dhe traditave të tjera të lidhura me emrin “Alba”. Kjo pjesë e kërkimit paraqitet si një përpjekje për të eksploruar paralelizma historikë dhe gjuhësorë, pa e reduktuar çështjen në një interpretim të vetëm.

Në përfundim, Huseynov e paraqiti librin si më shumë se një kronikë të një shteti të zhdukur.

Sipas tij, synimi është të rishqyrtohet historia e Albanisë Kaukaziane përmes burimeve antike, kronikave mesjetare, arkeologjisë, epigrafisë dhe studimeve bashkëkohore.

Ai e lidhi këtë proces me zhvillimet e sotme në Azerbajxhan, ku kishat e lashta po restaurohen dhe komuniteti Udi po përpiqet të ruajë dhe ringjallë trashëgiminë e tij fetare e kulturore.

“Trashëgimia kulturore kërkon jo vetëm restaurimin e kujdesshëm të gurit, por edhe rivendosjen e drejtësisë historike”, tha Huseynov, duke e përshkruar Azerbajxhanin si pasardhës të drejtpërdrejtë dhe legjitim të trashëgimisë historike, kulturore dhe fetare të Albanisë Kaukaziane.

Akademik Gëzim Hoxha: Një këndvështrim nga albanologjia shqiptare

Një nga kontributet akademike të veprimtarisë ishte ligjërata e Akademik Gëzim Hoxhës, Kryetar i Seksionit të Shkencave Shoqërore dhe Albanologjike në Akademinë e Shkencave të Shqipërisë, me temën “Një parashtresë mbi historinë e Albanisë së Kaukazit”, e mbështetur në librin e Rizvan Huseynovit.

Hoxha e vlerësoi botimin si një kontribut për njohjen e historisë, kulturës dhe traditës fetare të Albanisë së Kaukazit, duke theksuar nevojën për qasje bashkëkohore dhe ndërdisiplinore në studimin e saj.

Në këtë drejtim, ai nënvizoi rëndësinë e ndërthurjes së historisë, arkeologjisë, filologjisë dhe epigrafisë dhe solli në vëmendje edhe veprën referuese “Caucasian Albania: An International Handbook”.

Sipas Hoxhës, studimi i historisë së Albanisë së Kaukazit kërkon përdorimin e një spektri të gjerë burimesh, përfshirë burimet antike greke e latine, ato armene, siriane, bizantine, arabe dhe gjeorgjiane, si dhe dëshmitë epigrafike dhe arkeologjike.

Ai u ndal gjithashtu në çështje që lidhen me organizimin politik dhe etnik të Albanisë së Kaukazit, zhvillimin e krishterimit, organizimin kishtar dhe traditën e shkrimit kaukazo-alban.

Në përfundim, Akademik Hoxha e vlerësoi promovimin e librit si një shembull të bashkëpunimit akademik ndërmjet Shqipërisë dhe Azerbajxhanit dhe si një mundësi për zgjerimin e dialogut shkencor ndërkombëtar.

Robert Mobili: Udinët dhe trashëgimia e gjallë e Kishës Albane

Një dimension tjetër i diskutimit u soll nga Robert Mobili, studiues në Universitetin Shtetëror të Bakusë dhe kryetar i Komunitetit të Krishterë Albano-Udin në Azerbajxhan.

Në fjalën e tij, Mobili e vendosi komunitetin Udi në qendër të vazhdimësisë së trashëgimisë së Albanisë Kaukaziane.

Sipas tij, udinët konsiderohen pasardhës të drejtpërdrejtë të albanëve të Kaukazit dhe përbëjnë një nga komunitetet që kanë ruajtur elemente të rëndësishme të gjuhës, kulturës dhe traditës së krishterë të kësaj trashëgimie.

Mobili e përshkroi historinë e krishterimit në Albaninë Kaukaziane si një traditë gati dymijëvjeçare, duke iu referuar dëshmive arkeologjike, bazilikave të shekujve V–VI, burimeve të koncileve dhe listave të katolikozëve albanë.

Sipas tij, këto dëshmi flasin për ekzistencën e një organizimi të konsoliduar kishtar dhe për zhvillimin e një tradite të veçantë fetare në Kaukaz.

Ashtu si Huseynov, edhe Mobili u ndal te zhvillimet e shekullit XIX dhe veçanërisht te viti 1836.

Ai argumentoi se politika e Perandorisë Ruse në Kaukazin e Jugut çoi në shfuqizimin e Kishës Albane të Kaukazit dhe në transferimin e pasurisë së saj nën juridiksionin e Kishës armene. Sipas tij, ky proces pati pasoja të drejtpërdrejta në identitetin dhe trashëgiminë e komuniteteve albane.

Me shpalljen e pavarësisë së Azerbajxhanit, tha Mobili, nisi një periudhë e re për restaurimin e kishave dhe objekteve të kultit të lidhura me komunitetin Udi.

Ai përmendi përkthimin e teksteve kishtare në gjuhën udine, përdorimin e saj në mësim dhe në shërbesat fetare, si dhe restaurimin e disa kishave historike.

Një prej shembujve të sjellë prej tij ishte vendbanimi Nidzh, një nga qendrat kryesore të komunitetit Udi në Azerbajxhan.

Sipas Mobilit, në Nidzh funksionojnë dy xhami dhe janë restauruar dy nga tri kishat, duke e paraqitur vendbanimin si një shembull të bashkëjetesës ndërfetare.

Ai përmendi gjithashtu restaurimin e Kishës së Shën Mërisë në vitin 2020, në kuadër të programit “Adresa e tolerancës – Azerbajxhan”, si dhe krijimin në vitin 2017 të parkut-muze historiko-etnografik “Udin Ojac”, kushtuar historisë dhe kulturës së udinëve.

Për Mobilin, çështja nuk është vetëm ruajtja e monumenteve, por edhe ringjallja e një tradite fetare dhe kulturore.

Ai e identifikoi këtë si një nga misionet kryesore të Komunitetit të Krishterë Albano-Udin, duke theksuar se komuniteti synon të ruajë trashëgiminë e tij dhe njëkohësisht të kontribuojë në bashkëjetesën ndërfetare dhe ndërkulturore në Azerbajxhan.

Një histori që kërkon kërkime të mëtejshme

Diskutimi në Tiranë e vendosi Albaninë Kaukaziane në një pikë takimi mes historisë, arkeologjisë, fesë dhe politikës së kujtesës.

Tezat e paraqitura nga Rizvan Huseynov dhe Robert Mobili, veçanërisht ato që lidhen me marrëdhëniet historike mes Kishës Albane dhe Kishës armene, statusin e autoqefalisë dhe fatin e trashëgimisë së Karabakhut, janë pjesë e një debati më të gjerë historiografik dhe kërkojnë shqyrtim përmes burimeve, dokumenteve dhe kërkimeve krahasuese.

Pikërisht për këtë arsye, dimensioni akademik i aktivitetit mbetet një nga elementet më të rëndësishme të tij. Përtej interpretimeve të ndryshme, prezantimi i librit në Akademinë e Shkencave të Shqipërisë krijoi një hapësirë për njohjen e burimeve dhe argumenteve të një tradite historike që në Shqipëri është relativisht pak e trajtuar.

Në këtë kuadër, historia e Albanisë Kaukaziane nuk u paraqit vetëm si një çështje e së kaluarës. Ajo u lidh me çështje të sotme të identitetit, trashëgimisë kulturore dhe rolit të komuniteteve në ruajtjen e kujtesës historike.

Për Shqipërinë dhe Azerbajxhanin, ky diskutim merr edhe një dimension tjetër, atë të afrimit të institucioneve akademike dhe të krijimit të hapësirave të reja për kërkime të përbashkëta.

Në këtë këndvështrim, prezantimi i “Një histori e shkurtër e Albanisë së Kaukazit” në Tiranë ishte jo vetëm një aktivitet për një libër, por një ftesë për të parë më nga afër një kapitull të historisë së Kaukazit dhe për të hapur një dialog të mëtejshëm mes studiuesve shqiptarë dhe azerbajxhanas.

Siç theksoi ambasadori Anar Huseynov në fjalën e tij, njohja e historisë dhe trashëgimisë kulturore mund të shërbejë si një urë mes dy shoqërive.

/Argumentum.al

© 2026 Argumentum

Related- Posts

Conferences and Diplomatic Dialogue

SPECIALE | Forumi i Parë Mediatik Kinë–Shqipëri: Dialogu, shkëmbimi profesional dhe perspektiva e një partneriteti të ri mediatik

20 Nëntor, 2026
JO VETEM LAJM

Çmimi për Ramën në Bruksel, një përmbysje e vlerave europiane

19 Nëntor, 2026
Bota

Putin në Shenzhen: Renditja e re botërore kërkon dialog, jo hegjemoni,

18 Nëntor, 2026

Na ndiqni

Regjistrohu

Merr në Email Revistën Argumentum

Të fundit

SPECIALE | Forumi i Parë Mediatik Kinë–Shqipëri: Dialogu, shkëmbimi profesional dhe perspektiva e një partneriteti të ri mediatik

20 Nëntor, 2026

Menduan se Rama do të rrëzohej

20 Nëntor, 2026

Trump kritikon planet e Evropës për financimin e Ukrainës pas takimit me Putinin dhe Xi Jinping

19 Nëntor, 2026

JO KUSH KA TOPIN, KA EDHE SHOKËT

19 Nëntor, 2026

Konferenca e investimeve BE–Ballkani Perëndimor, në 25-26 nëntor në Tiranë

19 Nëntor, 2026
Argumentum

“Argumentum”, një proces intelektual …

Na kontaktoni

[email protected]
[email protected]
[email protected]

Na ndiqni

Bashkëpunëtorë Mediatik

Regjistrohu

Merr në Email Revistën Argumentum
  • KREU
  • Politikat e Privatësisë
  • Rreth Nesh
  • Marketing & PR
  • Kontakt

© 2022 Argumentum. Të gjitha të drejtat e rezervuara | NIPT: L91415033Q

Welcome Back!

Login to your account below

Forgotten Password?

Retrieve your password

Please enter your username or email address to reset your password.

Log In

Add New Playlist

No Result
View All Result
  • KREU
  • EKONOMI
  • POLITIKË
  • SOCIALE / KULTURË
  • INTERVISTA
  • OP/ED
  • RAJONI
  • REVISTA ARGUMENTUM
  • TË TJERA
    • FOKUS
    • JO VETËM LAJM
    • REALPOLITIK
    • KINA-HORIZONT
    • MAGAZINË
  • English

© 2022 Argumentum. Të gjitha të drejtat e rezervuara | NIPT: L91415033Q

This website uses cookies. By continuing to use this website you are giving consent to cookies being used. Visit our Privacy and Cookie Policy.