Gati 130 krerë shtetesh dhe qeverish pritet të mblidhen këtë javë në Nju Jork për sesionin e 81-të të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, në një moment kur sistemi ndërkombëtar përballet me një varg krizash të ndërthurura: luftërat në Lindjen e Mesme dhe Ukrainë, rivalitetin mes fuqive të mëdha, presionet mbi institucionet multilaterale dhe zhvillimin e shpejtë të inteligjencës artificiale.
Në këtë kontekst, takimi i Nju Jorkut merr një peshë të veçantë përtej axhendës së zakonshme të Asamblesë. Ai zhvillohet në një periudhë kur vetë roli i Kombeve të Bashkuara po vihet përballë pyetjes se sa efektive mbetet arkitektura multilaterale në menaxhimin e krizave globale.
Tema e sesionit të 81-të është “Rikthimi i besimit, menaxhimi i transformimit: Një Kombe të Bashkuara që japin rezultate për të gjithë.” – rikthimi i besimit dhe menaxhimi i transformimit. Presidenti i Asamblesë së Përgjithshme, Khalilur Rahman, ka vendosur rikthimin e besimit te institucioni në qendër të mandatit të tij, duke e lidhur atë me nevojën për reforma dhe rezultate konkrete.
Ukraina dhe Lindja e Mesme në qendër të diplomacisë
Dy nga konfliktet më të rëndësishme të momentit – lufta në Ukrainë dhe përshkallëzimi në Lindjen e Mesme – do të dominojnë diskutimet e liderëve.
Në Ukrainë, lufta vazhdon ndërsa Këshilli i Sigurimit mbetet i kufizuar në aftësinë e tij për të ndërmarrë veprime të detyrueshme për shkak të vetos ruse. Asambleja e Përgjithshme ofron një tjetër platformë për debat dhe shprehjen e qëndrimeve të shumicës së vendeve anëtare, por pa të njëjtin mekanizëm detyrues të Këshillit të Sigurimit.
Në Lindjen e Mesme, situata është edhe më e ndërlikuar. Konflikti SHBA-Iran, përplasjet rajonale dhe pasojat mbi sigurinë energjetike dhe tregtinë ndërkombëtare e kanë zhvendosur krizën përtej dimensionit rajonal. Sipas Reuters, luftimet po ndikojnë gjithashtu në çmimet globale të energjisë dhe në sigurinë e rrugëve tregtare.
Pikërisht në këtë kontekst, prania e liderëve dhe zhvillimi i takimeve dypalëshe në Nju Jork mund të jenë po aq të rëndësishme sa fjalimet në sallën e Asamblesë.
Trump në podium, Xi në Uashington
Presidenti amerikan Donald Trump pritet të rikthehet për të dytin vit radhazi në podiumin e OKB-së. Por prania e tij vjen në një kohë kur marrëdhënia e administratës amerikane me Kombet e Bashkuara është shoqëruar me reduktime financiare dhe tërheqje nga disa struktura të sistemit të OKB-së. Reuters e lidh këtë situatë me debatin më të gjerë mbi rolin dhe ndikimin në rënie të organizatës.
Ndërkohë, presidenti kinez Xi Jinping nuk pritet të marrë pjesë personalisht në Asamble. Në vend të kësaj, ai do të zhvillojë një takim me Trump në Uashington, në një vizitë ku në qendër pritet të jenë tregtia, Tajvani, Irani dhe inteligjenca artificiale.
Kjo e zhvendos një pjesë të rëndësishme të diplomacisë së javës nga salla e OKB-së drejt marrëdhënieve dypalëshe mes dy fuqive kryesore ekonomike dhe ushtarake të botës.
Inteligjenca artificiale, sfida e re e qeverisjes globale
Përtej konflikteve, një tjetër çështje po fiton peshë strategjike: inteligjenca artificiale.
Zhvillimi i AI po shndërrohet në njëkohësisht në çështje ekonomike, teknologjike, sigurie dhe gjeopolitike. SHBA-ja dhe Kina po konkurrojnë për avantazh në teknologjitë më të avancuara, ndërsa debati ndërkombëtar përqendrohet te siguria, kontrolli njerëzor dhe vendosja e rregullave për sistemet e ardhshme.
Kjo garë po ndërthuret drejtpërdrejt me rivalitetin strategjik SHBA–Kinë. Reuters raporton se diskutimet mes Uashingtonit dhe Pekinit pritet të përfshijnë edhe sigurinë e AI-së dhe vendosjen e mekanizmave mbrojtës për teknologjitë më të fuqishme.
Në këtë kuptim, AI paraqet një sfidë të re për multilateralizmin: nëse teknologjia zhvillohet në mënyrë globale, por kontrolli mbi kapacitetet më të avancuara përqendrohet te një numër i kufizuar shtetesh dhe kompanish, pyetja është se si mund të krijohen rregulla që të kenë legjitimitet dhe zbatim ndërkombëtar.
Një OKB nën presion
Në sfond të gjithë këtyre zhvillimeve qëndron edhe gjendja e vetë organizatës.
OKB-ja përballet me presione financiare, politike dhe institucionale. Mandati i Sekretarit të Përgjithshëm António Guterres përfundon në fund të vitit 2026, ndërsa procesi për zgjedhjen e pasuesit zhvillohet në një periudhë të ndjeshme për organizatën.
Vetë presidenti i Asamblesë së Përgjithshme ka kërkuar që shtetet anëtare të paguajnë kontributet e tyre në kohë, duke e lidhur disiplinën financiare me nevojën për transparencë, llogaridhënie dhe reformë.
Kjo e vendos OKB-në përballë një paradoksi: në një kohë kur nevoja për diplomaci multilaterale duket më e madhe, kapaciteti politik dhe financiar i institucioneve ndërkombëtare për të vepruar po vihet nën presion.
Nju Jorku si pasqyrë e rendit të ri ndërkombëtar
Në këtë kontekst, Asambleja e 81-të mund të shihet si një pasqyrë e transformimeve që po ndodhin në sistemin ndërkombëtar.
Ukraina dhe Lindja e Mesme përfaqësojnë sfidat e menjëhershme të sigurisë. Rivaliteti SHBA–Kinë tregon zhvendosjen e konkurrencës globale drejt tregtisë, teknologjisë dhe ndikimit strategjik. Inteligjenca artificiale hap një fushë të re ku kufijtë mes ekonomisë, sigurisë dhe teknologjisë po bëhen gjithnjë e më të paqartë.
Ndërsa OKB-ja kërkon të rikthejë besimin dhe të përshtatet me një realitet të ri, pyetja që shtrohet në Nju Jork nuk është vetëm se si do të adresohen krizat e sotme, por edhe çfarë forme do të marrë bashkëpunimi ndërkombëtar në një botë ku ekuilibrat e fuqisë, teknologjia dhe konfliktet po ndryshojnë njëkohësisht.
Kjo është sfida më e gjerë e këtij sesioni të Asamblesë së Përgjithshme, të përshtatë institucionet e krijuara për një botë tjetër me një rend ndërkombëtar që po transformohet me shpejtësi.
