Zbulimet e inteligjencës artificiale premtojnë mundësi të paprecedentë, por edhe përçarje ekonomike, politike dhe sociale. Ekspertët thonë se AI ka nevojë për mbikëqyrje për të siguruar që ndryshimet që ajo shkakton janë për mirë.
Inteligjenca artificiale (AI) ka ekzistuar për dekada, por përparimet e reja e kanë sjellë teknologjinë në plan të parë. Ekspertët thonë se rritja e tij mund të pasqyrojë revolucionet e mëparshme teknologjike, duke shtuar miliarda dollarë produktivitet në ekonominë globale, ndërkohë që paraqet një mori rreziqesh të reja që mund të përmbysin rendin gjeopolitik global dhe natyrën e vetë shoqërisë.
Menaxhimi i këtyre rreziqeve do të jetë thelbësor dhe një debat global mbi qeverisjen e AI është ndezur pasi fuqitë e mëdha si Shtetet e Bashkuara, Kina dhe Bashkimi Evropian (BE) marrin qasje gjithnjë e më divergjente drejt rregullimit të teknologjisë. Ndërkohë, zhvillimi dhe vendosja e AI vazhdon të ecë me një ritëm eksponencial.
Si përcaktohet inteligjenca artificiale?
Ndërsa nuk ka një përkufizim të vetëm, “inteligjenca artificiale” në përgjithësi i referohet aftësisë së kompjuterëve për të kryer detyra që tradicionalisht lidhen me aftësitë njerëzore. Origjina e termit vjen në vitet 1950, kur shkencëtari kompjuterik i Universitetit të Stanfordit, John McCarthy, përdori termin “inteligjencë artificiale” për të përshkruar “shkencën dhe inxhinierinë e prodhimit të makinave inteligjente”. Për McCarthy, standardi për inteligjencën ishte aftësia për të zgjidhur problemet në një mjedis që ndryshon vazhdimisht.
Që nga viti 2022, disponueshmëria publike e të ashtuquajturave mjete gjeneruese të AI, siç është ChatGPT, ka rritur profilin e teknologjisë. Modelet gjeneruese të AI-së nxjerrin nga sasi të mëdha të dhënash trajnimi për të gjeneruar rezultate statistikisht të mundshme në përgjigje të kërkesave specifike. Mjetet e mundësuara nga modele të tilla gjenerojnë tekst njerëzor, imazhe, audio dhe përmbajtje të tjera.
Një formë tjetër e zakonshme e referuar e AI, e njohur si inteligjenca e përgjithshme artificiale (AGI), ose AI “e fortë”, i referohet sistemeve që do të mësonin dhe zbatonin njohuritë siç bëjnë njerëzit. Megjithatë, këto sisteme nuk ekzistojnë ende dhe ekspertët nuk pajtohen se çfarë saktësisht do të përfshinin ato.
Si u zhvillua AI?
Studiuesit kanë studiuar AI për tetëdhjetë vjet, me matematikanët Alan Turing dhe John von Neumann që konsiderohen si ndër baballarët themelues të disiplinës. Në dekadat që kur u mësuan kompjuterëve rudimentar kodin binar, kompanitë e softuerëve kanë përdorur AI për të fuqizuar mjete të tilla si kompjuterët që luajnë shah dhe përkthyesit e gjuhëve në internet.
Në vendet që investojnë më shumë në AI, zhvillimi historikisht është mbështetur në financimin publik. Në Kinë, kërkimi i AI financohet kryesisht nga qeveria, ndërsa Shtetet e Bashkuara për dekada u mbështetën në kërkime nga Agjencia e Projekteve të Kërkimit të Avancuar të Mbrojtjes (DARPA) dhe agjenci të tjera federale. Vitet e fundit, zhvillimi i inteligjencës artificiale në SHBA është zhvendosur kryesisht në sektorin privat, i cili ka derdhur qindra miliarda dollarë në përpjekje.
Në vitin 2022, Presidenti i SHBA Joe Biden nënshkroi Aktin e CHIPS dhe Shkencës, i cili rifokuson shpenzimet e qeverisë së SHBA në kërkimin dhe zhvillimin e teknologjisë. Legjislacioni drejton 280 miliardë dollarë në shpenzime federale drejt gjysmëpërçuesve, një pajisje e avancuar e aftë për të mbështetur aftësitë masive të përpunimit dhe ruajtjes së të dhënave që kërkon AI. Në janar 2023, ChatGPT u bë aplikacioni i konsumatorit me rritjen më të shpejtë të të gjitha kohërave.
Ardhja e AI “shënon një moment Big Bang, fillimin e një revolucioni teknologjik që ndryshon botën që do të ribëjë politikën, ekonomitë dhe shoqëritë”, shkruajnë për Foreign Affairs presidenti i Eurasia Group, Ian Bremmer dhe CEO i Inflection AI, Mustafa Suleyman.
Çfarë efektesh mund të ketë AI në ekonominë globale?
Kompanitë dhe organizatat në të gjithë botën tashmë po zbatojnë mjetet e AI në ofertat e tyre. Prodhuesit e makinave pa shofer si Tesla kanë përdorur inteligjencën artificiale prej vitesh, ashtu si edhe bankat e investimeve që mbështeten në modele algoritmike për të kryer disa operacione tregtare, dhe kompanitë e teknologjisë që përdorin algoritme për të ofruar reklama të synuara. Por pas ardhjes së ChatGPT, edhe bizneset që janë më pak të orientuara nga teknologjia filluan të kthehen në mjete gjeneruese të AI për të automatizuar sisteme të tilla si ato për shërbimin ndaj klientit. Një e treta e firmave në mbarë botën që u anketuan nga konsulenca McKinsey në prill 2023 pretenduan se po përdorin AI në një farë kapaciteti.
Miratimi i gjerë i AI mund të përshpejtojë inovacionin teknologjik në të gjithë bordin. Tashmë, industria gjysmëpërçuese ka lulëzuar; Nvidia, kompania me bazë në SHBA që prodhon shumicën e të gjithë çipave të inteligjencës artificiale, pa stokun e saj më shumë se trefish në vitin 2023 – në një vlerësim total prej më shumë se 1 trilion dollarë – mes kërkesës globale në rritje për gjysmëpërçues.
Shumë ekspertë parashikojnë një përfitim masiv për ekonominë globale ndërsa industria e AI rritet, me produktin e brendshëm bruto global (GDP) që parashikohet të rritet me 7 trilion dollarë shtesë në vit brenda dekadës së ardhshme. “Ekonomitë që refuzojnë të adoptojnë AI do të mbeten prapa,” tha eksperti i CFR Sebastian Mallaby në një episod të podcast-it Pse është e rëndësishme. “Gjithçka nga strategjitë për të përmirësuar ndryshimet klimatike, tek sfidat mjekësore, tek funksionimi i diçkaje si shkrirja bërthamore, pothuajse çdo sfidë njohëse që mund të mendoni do të bëhet më e tretshme falë inteligjencës artificiale.”
A do t’ua marrë AI punët e njerëzve?
Ashtu si shumë ndryshime të tjera teknologjike në shkallë të gjerë në histori, AI mund të krijojë një shkëmbim midis rritjes së produktivitetit dhe humbjes së punës. Por ndryshe nga përparimet e mëparshme, të cilat kryesisht eliminuan punët me aftësi më të ulëta, AI gjeneruese mund t’i rrezikonte punët me jakë të bardhë dhe ndoshta të zëvendësonte vendet e punës në shumë industri më shpejt se kurrë më parë. Një e katërta e vendeve të punës në mbarë botën janë në rrezik të lartë për t’u zëvendësuar nga automatizimi i AI, sipas Organizatës për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim (OECD). Këto punë priren të mbështeten në detyrat që AI gjeneruese mund të kryejë në një nivel të ngjashëm cilësie si një punonjës njerëzor, siç është mbledhja e informacionit dhe analiza e të dhënave, zbuloi një studim i Qendrës Kërkimore Pew. Punëtorët me “ekspozim të lartë” ndaj zëvendësimit nga AI përfshijnë kontabilistët, zhvilluesit e uebit, profesionistët e marketingut dhe shkrimtarët teknikë.
A mund të çojë AI në zhdukjen e njerëzve?
Shumë ekspertë të AI duket se mendojnë kështu. Në maj të vitit 2023, qindra drejtues të AI, duke përfshirë CEO të Anthropic, Google DeepMind dhe OpenAI, nënshkruan një letër me një fjali ku shkruhej, “Zbutja e rrezikut të zhdukjes nga AI duhet të jetë një prioritet global krahas rreziqeve të tjera në shkallë shoqërore si p.sh. si pandemi dhe luftë bërthamore.”
Një teori popullore për mënyrën se si mund të ndodhë zhdukja parashtron se një direktivë për të optimizuar një detyrë të caktuar mund të çojë një AI super-inteligjente për të përmbushur qëllimin e tij duke devijuar burimet larg diçkaje që njerëzit kanë nevojë për të jetuar. Për shembull, një inteligjencë artificiale e ngarkuar me reduktimin e sasisë së algave të dëmshme në oqeane mund të thithë oksigjen nga atmosfera, duke i çuar njerëzit në asfiksi. Ndërsa shumë studiues të AI e shohin këtë teori si alarmante, të tjerë thonë se shembulli ilustron me saktësi rrezikun që sistemet e fuqishme të AI mund të shkaktojnë dëm të madh dhe të paqëllimshëm gjatë zbatimit të direktivave të tyre.
Skeptikët e këtij debati argumentojnë se fokusimi në rreziqe të tilla ekzistenciale të largëta mjegullon kërcënimet më të menjëhershme, të tilla si mbikëqyrja autoritare ose grupet e njëanshme të të dhënave. Qeveritë dhe kompanitë në mbarë botën po zgjerojnë teknologjinë e njohjes së fytyrës dhe disa analistë shqetësohen se Pekini në veçanti po përdor AI për të shtuar shtypjen. Një rrezik tjetër ndodh kur të dhënat e trajnimit të AI përmbajnë elementë që janë mbi ose nën-përfaqësuar; mjetet e trajnuara për të dhëna të tilla mund të prodhojnë rezultate të zhdrejtë. Kjo mund të përkeqësojë diskriminimin ndaj grupeve të margjinalizuara, të tilla si kur algoritmet e kontrollit të qiramarrësve të fuqizuar nga AI, të trajnuar mbi të dhëna të njëanshme, u mohojnë në mënyrë disproporcionale strehimin njerëzve me ngjyrë. Mjetet gjeneruese të inteligjencës artificiale mund të lehtësojnë gjithashtu diskursin publik kaotik – informacione të rreme “halucinuese” që chatbot-et i paraqesin si të vërteta, ose duke ndotur motorët e kërkimit me rezultate të dyshimta të krijuara nga AI.
Marrë me shkurtime në Council on Foreign Relations.
Përshtati në shqip: Argumentum.al
