Dragan Biseniç,
Kandidatin republikan për Guvernator të Pensilvanisë Dag Dag Mastrijano, kundërkandidati republikan Xhoshua Shapiro e konsideron kërcënimin më të madh për demokracinë amerikane. Shapiro pohon se kurrë më parë nuk është shqetësuar se ecuria e zgjedhjeve do të thotë fundi i institucionit në të cilin ai do të deshte të ishte. “Dag Mastrijano ka treguar se nuk respekton vlerat e vërteta demokratike. Ai nuk respekton liritë personale. E ka bërë qartë me dije se nëse nuk mendoni si ai, nëse nuk luteni si ai, nëse nuk votoni për të, hiqni vizën Pensilvanisë”.
Koloneli në pension i ushtrisë amerikane – Mastrijano, ka qënë plotësisht autsajder në politikë, por tani demokratët amerikanë e përjetojnë si kërcënim ekzistencial. Jo për atë që si nacionalist i thekur i krishterë që pohon se do ta ndërpresë praktikën e “talljes me krishtërimin dhe vlerat e krishtera”, religjion ndaj të cilit “vazhdon sezoni i gjuetisë”, ndërsa përsa i përket religjioneve të tjera nuk mund të preken, por për atë se, nëse fiton, mund të ndryshojë rezultatet e zgjedhjeve të vitit 2024, në të cilat pritet të kandidojë përsëri Donald Trampi.
Nëse republikanët humbasin me rezultat të ngushtë, Mastrijano si guvernator mund të refuzojë ti pranojë, gjë që do të shkaktonte një krizë politike më të madhe se ajo e vitit 2020. Sepse, Mastrijano jo vetëm që beson se ato janë vjedhur, por ka marrë pjesë personalisht në ngjarjet e 6 janarit dhe ka mbajtur një konferencë për media i rrethuar nga pasuesit e grupi Qanon.
EKSTREMIZËM QË KËRCËNON
Vizioni apokaliptik i së ardhmes së demokracisë amerikane, ka arritur deri në kreun e Partisë demokrtate, meqënëse presidenti amerikan Xho Bajden ka mbajtur një fjalim pikërisht me këtë mesazh. Me 1 shtator, gjatë fjalimit të tij në Filadelfia mbi “MAGA republikanët”, ai ka numuruar një sërë gjërash, përfshirë edhe rrezikun nga ngritja në skenë e republikanëve të tjerë, të cilët si puna e Mastrijanos, mbështesin agjësimin e rezultateve zgjedhore të vitit 2020, dhe që duan të vënë miqtë e tyre besnikë në krye të organeve zgjedhore dhe të përhapin flakën e dhunës politike dhe e gjithë kjo përbën “ekstremizëm që kërcënon vetë themelet e republikës”.
Demokratët kanë patur në dorën e tyre të dyja Dhomat e Kongresit dhe presidencën përgjatë dy viteve të fundit, por ndoshta nuk do të kenë më gjatë një pushtet kaq të konsoliduar. Zgjedhjet mesmandatit presidencial zakonisht favorizojnë partinë që është jashtë pushtetit dhe, nëse ky format qëndron, Partia republikane do të rikthejë shumicën e saj në Dhomën e Përfaqësuesve të Kongresit amerikan dhe përse jo edhe në Senatin amerikan.
Këtë vit demokratët janë dobësuar në mënyrë të veçantë sepse predispozicioni kombëtar është shumë keq, ndoshta më keq sesa në çdo vit zgjedhor të mesmandatit këto vitet e fundit. Ka mundësi që demokratët të mos humbasin aq shumë vende si në zgjedhjet e 1994 dhe 2010, por humbja është pothuajse e qartë. Karta me rëndësi në zgjedhjet e mesmandatit është pjesëmarrja në zgjedhje.
Parë historikisht, republikanët kanë patur përparësi strukturore në vitin e zgjedhjeve të mesmandatit, sepse është më i madh probabiliteti që të dalin në zgjedhje republikanët sesa demokratët. Kjo përparësi gjithsesi nuk u verifikua në vitin 2018, e për këtë të dhënat më të reja të Gallup-it sugjerojnë se asnjëra palë nuk ka përparësi. Republikanët janë të favorizuar për fitore në zgjedhjet për Dhomën e Përfaqësuesve, sepse të janë të forcuar nga frustrimi i njerëzve për shkak të ekonomisë dhe kanë përparësi në procesin e ndryshimeve të qarqeve zgjedhore që bëhet çdo dhjetë vite. Por, demokratët duan ta ruajnë pozicionin e tyre, bëjnë fushatë në mbështetje të së drejtës për abort dhe çështje të tjera. Republikanëve u duhet pesë mandate më shumë për të sendërtuar ndryshimin e raportit të forcave në Dhomën e Përfaqësuesve.
Bajdeni më parë ka hedhur poshtë pohimet e republikanëve se këto zgjedhje janë në fakt referendum, por përzieu idetë e tij me ato të republikanëve. “Këto zgjedhje janë referendum”, tha fillimisht Bajdeni, pastaj korigjoi veten: “Ky nuk është referendum, desha të thoja. Të gjithë duan që të jetë referendum, por këto janë zgjedhje mes dy vizioneve plotësisht të ndryshme për Amerikën”. “Demokratët – tha ai – ndërtojnë një Amerikë më të mirë për të gjithë, ndërsa republikanët dyfishojnë MAGA ekonominë e tyre e cila sjell ujë në favor të të pasurve”. Gafa flet për gambitin politik që bën Bajdeni, duke shpresuar se zgjedhësit nuk e shohin lëvizjen si vlerësim të efektit të tij, meqënëse momentalisht ka vlerësime mesatare në rejting, por si një shans që të refuzojë në mënyrë eksplicite atë që ofrojnë republikanët.
Nëse republikanët fitojnë Dhomën e Përfaqësuesve me 8 nëntor, klubi i tyre i deputetave do të zgjedhë kryetar të ri dhe do ta marrë pushtetin me 3 janar 2023. Ata do të drejtojnë çdo komision dhe do të vendosin se cilët shpenzime buxhetore do të arrijnë në rendin e ditës së Dhomës së Përfaqësuesve.
GJITHÇKA ËSHTË NË LOJË
Lideri i republikanëve Kevin Mekarti tashmë e ka paraqaitur platformën e tij “Përkushtimi për Amerikën”, e cila përfshin një shikim të gjërë të politikës ekonomike, sigurive kufitare dhe çështjeve të tjera që republikanët do të propozojnë në ditët e para të kongresit tjetër.
Kthimi në pushtet i republikanëve në Dhomën e Përfaqësuesve do të ishte edhe fitore e Donald Trampit. Shumica e kandidatëve republikanë të cilët presin që vitin e ardhshëm të kthehen në Uashington, sëbashku me shumicën e atyre që shpresojnë se do ta fitojnë mandatin e tyre të parë, janë besnikë të Trampit dhe kanë ndjekur shembullin dhe pozicionet e tij politike. Ndër këta aleatë ka edhe antarë të së djathtës ekstreme si puna e Marxhori Tejlor Grinit nga Xhorxhia, të cilën demokratët e shkarkuan nga funksionet në komision për shkak të retorikës së saj ekstreme
Për presidentin, ecuria e zgjedhjeve të 8 nëntorit është shumë më tepër sesa fakti se kush do ta kontrollojë Dhomën e Përfaqësuesve dhe Senatin. “Në këto zgjedhje, për Bajdenin është në lojë gjithçka”, thotë historiani presidencial i Universitetit Rajs, Dagllas Brinkli. Në mënyrë indirekte, zgjedhjet do të përcaktojnë se çfarë mund të bëjë Bajdeni deri në fund të mandatit të tij dhe se cili nga synimet e mbetura të tij mund të kalojë në Kongres, ose do të jetë i detyruar ti realizojë, nëse do të mundet gjithsesi, nëpërmjet dekreteve ekzekutive, të cilët presidentët e ardhshëm shumë lehtë mund ti asgjësojnë.
Shumica e prioriteteve nga programi i Bajdenit do të ishin praktikisht të vdekura në dy vitet e fundit të mandatit të tij. Gjithsesi asgjë nuk bëhet ligj pa nënëshkrimin e Bajdenit. Këto ligje ka shumë mundësi të bëhen vatër lufte në bisedimet mes republikanëve, demokratëve dhe Shtëpisë së Bardhë. Përveç kësaj humbja e demokratëve do të dobësonte shanset e Bajdenit për tu rizgjedhur. Humbja e të dyja dhomave “do ta shndërronte Bajednin në president të zvogluar” dhe do të “nxisë” gjeneratën e re të demokratëve që presin rastin për të marrë në dorë udhëheqjen e partisë.
Bajdeni ka thënë se, nëse nevojitet, mund ta mundë përsëri Trampin. Ai sugjeroi se është ndoshta demokrati i vetëm që mund ta bëjë këtë. Por, nëse partia e tij humbet plotësisht kontrollin mbi Kongresin, ndoshta do ti duhet të përballet me presionin në rritje që të tërhiqet në fund të mandatit të tij të parë dhe të mbështesë një kandidat tjetër, sikurse pati bërë Ted Ruzvelti në vitin 1908. Edhe një paralele tjetër historike ndoshta mund të ishte Hari Trumani, rejtingu i të cilit ishte tejet i ulët para fundit të mandatit të tij të parë. Pasiqë humbi në zgjedhjet e Partisë demokrate në Nju Hempshir në vitin 1952, ai mbështeti guvernatorin e Ilinoisit Adlaj Stivensonin i cili humbi përballë Duajt Ajzenauerit.
PËR “HAKMARRJE”
Shtrohet pyetja nëse republikanët do të kërkojnë të përdorin kompetencat e Dhomës së Përfaqësuesve për kërkimin e dorëheqjes – sikurse patën bërë kundër Bill Klintonit në vitin 1998, ose sikurse demokratët i’a bënë Donald Trampit në vitin 2019 dhe 2021. Janë gjithnjë e më të shumtë republikanët që deklarojnë se kjo edhe mund të ndodhë. Në këtë proces Trampi me siguri do të ketë ndikim të madh, e kështu nuk do të jetë çudi nëse ai vendos të “hakmerret” dhe ta vërë Bajdenin në “shtyllën e turpit” dhe kjo për shkak të korrupsionit familjar në Ukrainë, e cila ndërkohë është shndërruar në çështje qendrore të politikës së Bajdenit. Por për këto tema të ndjeshme nuk ka unitet në parti.
Lideri i republikanëve në Dhomën e Përfaqësuesve, Kevin Makarti e ka vënë në pikëpyetje këtë ide, duke thënë se është kundër “impiçment-it për qëllime politike” dhe se në vend të kësaj do të përqëndrohej në eleminimin e kriminalitetit, sigurisë së kufinjve dhe çështjet ekonomike. Paralajmëroi se antarët e klubit të tij do të fillojnë të vënë në pikëpyetje paratë që Uashingtoni ka dërguar në Ukrainë”.
Ukraina gjithashtu është një çështje ku republikanët ndahen mnes tyre. Ish Zëvendëspresidenti i Trampit, Majk Pens u bëri thirrje republikanëve që të vazhdojnë ta mbështetin Ukrainën. Një ditë më vonë, kryetari i Fondacionit Heritixh, Kevin Roberts deklaroi: “Heritixh do ti kundërvihet me energji shpenzuesve të mëdhenj në Uashington që po përpiqen të miratojnë edhe një paketë ndihme për Ukrainën pa debate, strategji të qartë, financim dhe rezultate të shpenzimeve”.
Demokratët që e kanë të garantuar kontrollin mbi Kongresin deri në fund të këtij viti, kanë vërejtur një erozion të qartë të vullnetit për të mbështetur Kievin. Për këtë paralajmërohet se ata do të mund të këmbëngulin edhe për një infuzion të madh ndihme ushtarake deri në fund të vitit.
Rezultatet për Senatin janë të ngushta në Arizona, Xhorxhia, Nevada dhe Pensilvani. Këtu janë edhe Viskonsini dhe Miçigani. Pasiguria e rezxultateve u ka dhënë formë tre skenarëve mbi rezultatin e ndeshjes për kontrollin e Senatit. I pari është ai sipas të cilit zgjedhjet me raund të dytë në Xhorxhia do të vendosin se cila parti do ta kontrollojë Senatin. Sepse atje, as senatori demokrat Rafael Vornok dhe as republikani Hershell Voker nuk arrijnë, sipas anketimeve, në rezultatin 50 përqind, ndërsa libertiani Çejs Oliver ka tri deri në katër përqind. Nëse shkon gjithçka sikurse parashikojnë anketat, demokratët do të kenë 49 vende dhe republikanët do të kenë 50 syresh.
Kjo do të thotë që partia që do të fitojë në Xhorxhia do ta kontrollojë Senatin. Shumica e njerëzve pret që për ditë të tëra, në mos për javë të tëra, nuk do të merrtet vesh se kush e ka fituar Senatin.
*Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
https://www.danas.rs/svet/bajdenov-strah-od-unistenja-demokratije/
