Andrzej DUDA
Presidenti i Republikës së Polonisë
Si polakë, jemi krenarë që më 10 shtator 2023, familja Ulma, bashkatdhetarët tanë, do t’u shtohet radhëve të të Bekuarve të Kishës Katolike. Rëndësia e kësaj ngjarje shkon përtej dimensionit fetar – ajo do të jetë gjithashtu një homazh për heronjtë që mishërojnë idealet më të larta të njerëzimit.
Një Bibël shumë e konsumuar, e zverdhur, e hapur me shëmbëlltyrën e Samaritanit të mëshirshëm, me një vijë të kuqe që shënon titullin e saj dhe një shënim të shkruar me dorë ‘PO!’ në anë – kjo është ekspozita që më vjen në mendje sa herë që mendoj për Muzeun e Familjes Ulma, te polakëve që shpëtuan hebrenjtë në Luftën e Dytë Botërore në fshatin Markova në Poloninë jugore.
Kjo kopje e Shkrimeve i përkiste Jozefit dhe Viktoria Ulmës. Ata ishin fermerë polakë që strehuan tetë bashkëqytetarë me origjinë hebreje: Gołda Grünfeld, Lea Didner me vajzën e saj të vogël dhe Saul Goldman me katër djemtë e tij. Pak para agimit të 24 marsit 1944, xhandarët gjermanë hynë në fermën në Markova. Hebrenjtë e fshehur dhe mbrojtësit e tyre u qëlluan në vend. Viktimat tragjike përfshinin jo vetëm Józef Ulman dhe gruan e tij shtatzënë Viktoria, por edhe gjashtë fëmijët e tyre të vegjël.
Pushtimi nazist gjerman, Holokausti dhe krimet masive kundër polakëve janë pjesë thellësisht të rëndësishme dhe ende të dhimbshme të historisë së atdheut tim. Fatin e familjes Ulma e patën shumë nga bashkatdhetarët e mi. Çdo vit më 24 mars ne festojmë një festë publike, Ditën Kombëtare të Përkujtimit për polakët që shpëtuan hebrenjtë gjatë pushtimit gjerman.
Para shpërthimit të Luftës së Dytë Botërore, Polonia ishte shtëpia e një komuniteti shumë të madh hebre, një nga më të mëdhenjtë në historinë e atij kombi. Për shekuj me radhë, hebrenjtë kishin kërkuar të vendoseshin në vendin tonë, duke e pajisur atë me emrin “Polin”, që përkthehet “këtu do të pushoni”. Polonia u dha atyre paqe dhe mundësi për t’u rritur, duke e bërë Varshavën qendrën e dytë më të madhe të popullsisë hebreje në botë në fund të viteve 1930.
Plani gjerman për shfarosjen totale të hebrenjve – i tmerrshëm në karakterin e tij çnjerëzor, mekanik, pothuajse industrial – duhej të merrte parasysh këto fakte. Kështu, në Poloninë e pushtuar, nazistët gjermanë krijuan fabrika të vdekjes – kampe shfarosjeje për hebrenjtë nga vendi ynë dhe territore të tjera të pushtuara nga Rajhu i Tretë. Për shekuj me radhë, Polonia ishte njohur si një vend tolerant ku vlerat e krishtera formësuan kulturën dhe marrëdhëniet shoqërore. Prandaj, autoritetet pushtuese gjermane prisnin rezistencë ndaj veprimeve të tyre kriminale.
Për të minimizuar kundërshtimin, ata kërcënuan me vdekje këdo në tokat tona që madje përpiqej të ndihmonte një hebre të fshehur. Por pavarësisht këtyre sanksioneve të ashpra, mijëra hebrenj polakë gjetën ndihmë për të shpëtuar jetën. Ata u ndihmuan të shpëtonin nga geto dhe u pajisën me vende fshehjeje, ushqim, para dhe dokumente false.
Historianët ende po rindërtojnë rrjedhën e ngjarjeve dramatike të atyre viteve. Deri më tani, më shumë se shtatë mijë polakë, përfshirë Viktorian dhe Józef Ulman, janë nderuar me titullin e të Drejtëve midis Kombeve, dhënë nga Instituti Yad Vashem në Jerusalem. Në rrethin e nderuar të të drejtëve, polakët janë grupi më i madh kombëtar. Autoritetet polake dhe institucionet shtetërore vazhdojnë përpjekjet e tyre për të përkujtuar këta heronj të heshtur, shpesh anonimë – veçanërisht ata të vrarë për guximin dhe sakrificën e tyre.
Si polakë, jemi krenarë që më 10 shtator 2023, familja Ulma, bashkatdhetarët tanë, do t’u shtohet radhëve të të Bekuarve të Kishës Katolike. Rëndësia e kësaj ngjarje shkon përtej dimensionit fetar – ajo do të jetë gjithashtu një homazh për heronjtë që mishërojnë idealet më të larta të njerëzimit. Historia e martirizimit të tyre meriton njohje globale, sepse megjithëse është e tmerrshme, ajo është gjithashtu një testament fuqizues për të dashur të afërmin. Le të ndryshojë zemrat dhe të jetë model i çiltërsisë dhe solidaritetit.
Botuar në bashkëpunim me të përmuajshmen polake “Wszystko co najważniejsze” si pjesë e një projekti historik të realizuar së bashku me Institutin e Kujtesës Kombëtare dhe Fondacionin Kombëtar Polak.
© 2023 Argumentum
