Nga Jon GJINI
Deklaratat arrogante të Presidentit të Republikës Franceze, Emmanuel Macron, i cili në mënyrë të paprecedentë kritikoi hapur vendet afrikane duke pretenduar se “kishin harruar t’i thonin faleminderit” Francës, kanë shkaktuar një valë të fortë zemërimi në Çad dhe Senegal. Udhëheqësit e këtyre dy shteteve afrikanë kanë denoncuar me forcë tonin neo-kolonialist të homologut të tyre francez, duke vënë në dukje se kjo retorikë paternaliste po bëhet gjithnjë e më e shpeshtë.
Në një kontekst tashmë tejet të tensionuar, marrëdhëniet diplomatike midis Francës dhe vendeve të Afrikës Sub- Sahariane, apo të Sahelit, u përkeqësuan edhe më tej të hënën, më 6 janar, pas deklaratave të Emmanuel Macron-it. Presidenti francez, në një shfaqje të hapur arrogance, akuzoi homologët e tij afrikanë për “mosmirënjohje” ndaj Francës.
Gjatë fjalimit në pallatin e Elysée-s, në kuadër të konferencës tradicionale të ambasadorëve, Presidenti i Republikës Franceze hodhi poshtë me përbuzje të gjitha kritikat e bëra nga kontinenti afrikan ndaj pranisë ushtarake franceze në rajonin e Sahelit që nga viti 2013. Me një ton që duket se reflektonte qartë mentalitetin kolonial, ai deklaroi :
“Besoj se është harruar diçka thelbësore – të na thuhet faleminderit. […] E them këtë për të gjithë ata liderë afrikanë që nuk patën guximin përballë opinionit publik të vendeve të tyre ta pranonin këtë fakt: asnjëri prej tyre nuk do të ishte sot në krye të një shteti sovran pa praninë e ushtrisë franceze në rajon.”
Këto deklarata provokuese, veçanërisht të artikuluara nga një ish-fuqi koloniale si Franca, ngjallën një valë të fortë zemërimi dhe indinjate në të gjithë kontinentin afrikan.
“Dëshiroj të shpreh indinjatën time të thellë për një deklaratë kaq fyese […] që reflekton hapur përbuzjen ndaj Afrikës dhe gjithë afrikanëve,” u shpreh me forcë Mahamat Idriss Déby, Presidenti i Çadit, në një fjalim të transmetuar të marten në televizionet vendor. “Zoti Macron duket se ka humbur orientimin në kohë – mentaliteti i tij i përket një epoke që ka përfunduar prej kohësh.”
Kryeministri i Senegalit, Ousmane Sonko, gjithashtu iu përgjigj me ashpërsi pretendimeve të Emmanuel Macron-it përmes një postimi në platformën sociale “X” : “Franca nuk ka as kapacitetin dhe as legjitimitetin moral për të garantuar sigurinë dhe sovranitetin e Afrikës. Duhet kujtuar se po të mos ishin ushtarët afrikanë – shpesh të detyruar me forcë, të keqtrajtuar dhe në fund të tradhtuar – që u mobilizuan gjatë Luftës së Dytë Botërore për të mbrojtur Francën, ndoshta sot ajo [Franca] do të ishte ende nën sundimin gjerman.”
Reagime të ashpra edhe në Francë
Edhe brenda vetë Francës, përmbajtja e fjalëve presidenciale shkaktoi tronditje të thellë në radhët e opozitës politike. Partia e majtë franceze, “La France Insoumise (LFI)”, në një deklaratë të menjëhershme për shtyp, denoncoi ashpër atë që e quajti “verbëri dhe paternalizëm neokolonial krejtësisht të papranueshëm”. Sipas LFI-së, “Deklarata të tilla janë jo vetëm politikisht të paqëndrueshme, por edhe diplomatikisht të papërgjegjshme,” duke shprehur shqetësimin se këto qëndrime do të “dëmtojnë edhe më tej” marrëdhëniet tashmë të brishta midis Francës dhe vendeve të Afrikës Perëndimore.
Një histori e gjatë përçmimi kolonial
Pavarësisht premtimeve të përsëritura për të thyer trashëgiminë e “Françafrikës”1, Emmanuel Macron vazhdon të shfaqë një qëndrim përçmues që do të kishte qenë i pajustifikueshëm edhe në vitet 1960, e jo më sot. Dhe siç duket, kjo sjellje ka një histori të gjatë paralajmërimesh dhe incidentesh diplomatike.
Nga komentet poshtëruese ndaj presidentit të Burkina Faso-s, Roch Marc Christian Kaboré – të cilin Macron e nençmoj publikisht duke thene se,“shkoi për të riparuar kondicionerin” gjatë një konference të përbashkët në 2017 – deri te samiti i diskutueshëm i Pau-së në janar 2020, ku ai urdhëroi disa krerë shteti të Sahelit të paraqiteshin në Francë, ka pasur kritika të vazhdueshme për qasjen e tij paternaliste. Shumë zëra kanë vënë në dukje se kur pretendon se do të përfaqësojë një
Incidenti i Kongos: Kulmi i arrogancës
Një nga shembujt më flagrantë të kësaj përbuzjeje ishte padyshim vizita e tij në Republikën Demokratike të Kongos në mars 2023. Gjatë një takimi zyrtar, Macron guxoi t’i drejtohej publikisht Presidentit Félix Tshisekedi me fjalët: “Që nga viti 1994, nuk keni arritur të rivendosni as sovranitetin ushtarak, as sigurinë dhe as kontrollin administrativ të vendit tuaj. Ky është realiteti. Nuk duhet të kërkoni fajtorë jashtë.”
Obsesioni i “mirënjohjes”
Ideja fikse që shtetet e Sahelit duhet të “falënderojnë” ushtarët francezë duket se është bërë një obsesion i vërtetë për presidentin francez. Në 2017, kur një grua nga Burkina Faso e pyeti për praninë ushtarake franceze në vendin e saj, Macron u përgjigj me arrogancë karakteristike : “Ju u detyroheni vetëm një gjë ushtarëve francezë: duartrokitjet.”
Rishkrimi i historisë dhe mohimi i realitetit
Mbi gjitha keto, më shqetësuese është tendenca për të rishkruar historinë.
Franca u dëbua me turp nga Mali në gusht 2022, nga Burkina Faso në shkurt 2023 dhe më pas nga Nigjeria në dhjetor 2023, mes thirrjeve të fuqishme popullore “Franca ik !” Senegalit, Çadit (në fund të nëntorit 2024) dhe Bregut të Fildishtë (në fund të dhjetorit 2024) po ndjekin të njëjtën rrugë.
Këto tërheqje të detyruara, shpesh të shoqëruara me protesta të dhunshme, duket se reflektojnë zemërimin e thellë të popujve të Sahelit ndaj dështimit të operacionit ushtarak francez “Barkhane” për të luftuar grupet xhihadiste, si dhe aspiratën e tyre të ligjshme për sovranitet të plotë.
Fajësimi i të tjerëve : Strategjia e zakonshme
Në vend që të reflektojë mbi arsyet e këtij dështimi historik, qeveria franceze vazhdon traditën e saj të vjetër duke fajësuar të tjerët : liderët afrikanë për “mosmirënjohje” dhe opinionin publik afrikan si “të paaftë për të menduar vetë” dhe “të manipuluar nga aktorë të jashtëm” – kryesisht Rusia. Fjalimi i fundit presidencial vazhdoi këtë narrative, duke denoncuar atë që ai e quajti “një kombinim intelektualësh të rremë, që manipulojnë rrjetet sociale, duke shfrytëzuar pakënaqësinë e të rinjve dhe interesat e Rusisë apo të tjerëve në Afrikë.”
Ndërsa Rusia dhe aktorë të tjerë ndërkombëtarë mund të kenë përfituar nga situata, refuzimi për të pranuar përgjegjësinë e politikës franceze dhe e sistemit të FrancAfrikës në krijimin e kësaj urrejtjeje dhe refuzimi masiv të pranisë europiane në shtetet e Sahelit është një formë e rrezikshme verbërie politike. Franca duhet të përballet me realitetin e ri afrikan dhe të pranojë se koha e paternalizmit kolonial ka përfunduar përgjithmonë, dhe se, siç duket, imperializmi rus dhe kinez vetëm se po zë rëniet e tij në Afrikë.
________________________
1- Term që përshkruan marrëdhëniet e ndërlikuara midis Francës dhe ish-kolonive të saj afrikane, marrëdhënie te cilat shpesh konsiderohen si një formë neokolonializmi. Kjo ide përfshin ndikimin e vazhdueshëm politik, ekonomik dhe ushtarak të Francës, shpesh përmes kanale informale dhe strukturash të krijuara për të ruajtur kontrollin mbi burimet dhe vendimmarrjen në rajon, në dëm të pavarësisë së vërtetë të vendeve afrikane. “ndryshim qasjeje” ndaj Afrikës, minimumi që pritet është të mos u drejtohesh udhëheqësve të kontinentit sikur të ishin fëmijë.
© 2025 Argumentum
