Boshko Jakshiç-Politika[i]
Vlerësohet se humbjet që kanë të bëjnë me klimën në vitin 2030 do të arrijnë shifrën 580 miljardë dollarë në vit, por kjo nuk i pengoi aspak pjesëmarrësit e rëndësishëm të samitit GOP27 që flota prej më së paku 36 avionëve xhet që i solli dhe i ktheu prapa nga Sharm el Sheiku të hedhë në ajër sasitë prej disa tonelatash dyoskid karboni.
Nën barrën e hipokrizisë së gjelbër dhe presionit të lobeve të fuqishme ta naftës, samiti i OKB-së për klimën, i ideyar si përpjekje për ta kthyer botën nga “autostrada e ferrit klimatik”, u mbyll me marrëveshjen që bota e pasur ti paguajë vendeve të varfëra dëmet që i ka shkaktuar, por me sa duket janë të gjitha gjasat që llogaritë bankare të mbeten të zbrazëta edhe për një kohë të gjatë.
Megjithëse të gjithë pjesëmarrësit e samitit COP27 në pushimoren egjyptjane Sharm el Sheik ndryshimet klimatike i identifikuan si një prej sfidave më alarmante të njerzimit, përsëri nuk arritën të vendosin që vendet e zhvilluara të mos jetojnë më në përputhje me premtimet e tyre rituale.
Prej më se tre dhjetëvjeçarësh sistemi politik ndërkombëtar po shfaq frustrimin e tij, aftësinë çalamane dhe pothuajse bizare të reagojë ndaj problemit i cili në thelb ka një zgjidhje të thjeshtë: dhënien fund të vartësisë nga lëndët djegëse fosile.
Lobistët në samit luftuan gjithë ngërç për industrinë e naftës dhe të gazit e cila në nivel global realizon një fitim prej tre miljardë dollarë në ditë. Delegacioni i tyre kishte 600 antarë dhe dhe ishte më i madhi nga të gjithë vendet pjesëmarrëse – gjithsejt 200. Në fund ia arritën: lëndët djegëse fosile, përveç qymyrgurit, nuk përmenden si ndotësit kryesorë.
Kësisoj u ruajtën interesat e 125 miljarderëve më të mëdhenj në botë, kompanitë e të cilëve emetojnë një miljonë herë më shumë gaz karbonik sesa 90 përqind e të tjerëve. Kërkesa që të taksohen më shumë korporatat e industrisë fosile, në mënyrë që me këto para të paguhen dëmet, nuk u miratua.
Po bëhet e qartë përsëri se kombet më të fuqishme dhe petrogjigantët nuk po arrijnë të gjejnë rrugën për daljen nga “kaosi klimatik”, sikurse e përshkroi gjendjen e botës Sekretari i përgjithshëm i OKB-së Antonio Guteres. Në samitin e Skocisë të vitit 2021, liderët u morën vesh të “studiojnë dhe të forcojnë” qëllimet kombëtare klimatike – por pakkush prej tyre e bëri këtë. Vetëm 26 nga 139 shtetet ndërmori ndonjë gjë konkrete, megjithëse është inkurajuese se ndërmjet tyre janë edhe dy ndotësit më të mëdhenj, ShBA-të dhe Kina.
Të pasurit kërkuan që bota në zhvillim të heqë dorë nga lëndët djegëse fosile dhe të nisin zhvillimin e energjisë diellore dhe të erës. Të varfërit bien dakord, por kërkojnë mbështetje financiare. Premtimet për ndihmë vjetore në shumën prej 100 miljardë euro deri në vitin 2022 në mënyrë që vendet në zhvillim të luftojnë kundër emetimit të gazit karbonik nuk u plotësuan, e për këtë vendet e varfëra në Sharm el Sheik kësaj here u treguan më agresivë sesa më parë. Në fund arritën të luftojnë për kompensimet financiare “të humbjeve dhe të dëmeve”. Për herë të parë, qëkur bisedimet filluan që para një dhjetëvjeçari, të pasurit pranuan themelimin e fondit për ndihmë, por konkretizimi i tij u shty për vitin e ardhshëm, pa marrëveshje si, sa dhe sipas cilit kriter do të sigurohen fondet. Një vendim i tillë që duhej të ishte historik, por vazhdon edhe më tej të mbetet i mbuluar me mjegullën e dyshimit e cila samitin COP27 e shndërroi në një paketim të ri të status kuosë.
Liderët që erdhën në Sharm el Sheik iu përmbajtën një formati tashmë të njohur: garuan se cili do të paralajmërojë më zë sa më të lartë mbi katastrofen që po vjen, ranë dakord se kriza klimatike kërkon ambicje më të mëdha dhe zvoglim të emetimit të gazrave të dëmshëm që ngrohin atmosferën dhe oqeanet, dhe premtuan se mbeten të angazhuar për synime jo të detyrueshme. Doli se është më e lehtë të arrihet te një diagnozë e përgjithshme e pranueshme nga të gjithë sesa kura sesi ngrohja e planetit të mbahet nën 1,5 gradë Celcius në krahasim me erën paraindustriale, sikurse është parashikuar me Marrëveshjen e Parisit të vitit 2015. Raporti më i ri i OKB-së sipas të cilit emetimi global është në rrugën e rritjes dhe se në vitin 2030 do të jetë 10,6 përqind më shumë se në vitin 2010. Shkencëtarët shprehen se këto emetime gazrash duhet të ulen me 43 përqind në mënyrë që ngrohja të kufizohej në 1,5 gradë. Në realitet po vendosen rekorde të reja negative.
Shkenca e ka vendosur tani një afat, por rezultatet gjysmake të samitit COP27, paralajmërojnë se ai vështirë se mund të respektohet. Nuk u përcaktuan maksimumet e emetimit të gazeve të dëmshëm deri në vitin 2025, as nuk u përcaktuan masat e ndjekjes së heqjes graduale nga përdorimi i qymyrgurit dhe lëndëve të tjera djegëse fosile. Qëllimi i limititmit të rritjes së temperaturës globale është i arritshëm, thënë teknikisht, por me sa duket jo edhe politikisht. Fakti që ulja e sasisë së emetimit të gazeve është çështje matematike dhe jo ideologjike, mbeti e shkruar si një frazë tjetër e shprehur bukur.
“Planeti jonë gjendet tashmë në paradhomën e urgjencës. Tani na duhet të zvoglojmë drastikisht emetimin e gazrave – dhe ky është një problem me të cilin samiti nuk u muar. Botës i nevojitet një kërcim i madh në këndvështrimin e ambicjeve klimatike”, konstatoi Guteres.
Samitet spektakolare janë në diskordancë me realitetin e ashpër të planetit të ekspozuar ndaj ndryshimeve klimatike, për shkakun e të cilëve, kjo është vërtetuar plotësisht, është vetë njeriu. Vlerësimi është se humbjet e shkaktuar nga ndryshimi i klimës në vitin 2030 do ta kapin shifrën 580 miljardë dollarë në vit, por kjo nuk i pengoi aspak pjesëmarrësit e rëndësishëm të samitit që flota ajrore prej 36 avionëve xhet që i solli dhe i ktheu mbrapa nga Sharm el Sheiku të hedhë në ajër me dhjetra tonë gaz karbonik.
Teksa ekspertët paralajmërojnë për urgjencë, ndërsa konsensuset lëvizin me shpejtësinë e kërmillit, disa luftëra kundër ndryshimeve klimatike duken të tilla që, në mos mund ti quajmë groteske, sëpaku mund ti emëertojmë si të çuditëshme. Zelanda e Re propozoi taksë për gazrat të cilët – nëpërmjet lëshimit të gazrave dhe urinimit – prodhojnë bagëtitë nëpër fermat blegtorale. Pesë milionë zelandezë u gjendën çuditërisht fajtorë për emetimin e metanit të dhjetë milionë lopëve dhe deleve të tyre.
Është më se e qartë se botës i nevojitet një përkujdesje intensive në mënyrë që të shpëtojë nga pasojat dramatike të ngrohjes globale. Temperaturat e oqeaneve po thyejnë rekorde që prej 60 vjetëve, qëkur ka filluar matja e tyre. Akullnajat po shkrijnë ndërsa niveli i detit po rritet. Po zgjerohen shkretëtirat dhe po zhduken pyjet. Të nxehtit dhe thatësirat, shirat dhe përmbytjet janë bërë tashmë vrasës serialë. Vjeshta e vitit 2022 solli në Europë thatësirë të pa mbajtur mend që prej 500 vjetësh: goditjet e nxehtësisë shkaktuan zjarre nëpër pyje, kërcënuan shëndetin publik, bujqësinë dhe transportin në pothuajse mbarë gjysmën e planetit. Bari në Londër u tha aq shumë saqë zjarrfikësit e krahasuan me “fosforin e kutisë së shkrepseve”.
Me dhjetra e qindra lloje kafshësh dhe bimësh janë zhdukur nga jetët tona në kohën që ne po jetojmë, dhe madje as patëm dëshirën ta konstatojmë një gjë të tillë. Një ndër dy breshka uji nuk mund të mbijetojë sepse gëlltisin plastikën e cila po pushton detrat dhe oqeanet. Në Itali ndër tre tonë peshk nxirren edhe një ton material plastik.
Paneli ndërqeveritar i OKB-së në vitin 2018, deklaroi se ata që vendosin kanë kohë vetëm 12 vjet që të evitojnë pasojat më të rënda të ngrohjes globale. Një e treta e kësaj kohe tashmë ka kaluar, ndërsa nëna natyrë nga viti në viti po ndëshkon gjithnjë e më brutalisht moskokëçarjen e njeriut. Përmbytjet në Pakistan këtë vit shkaktuan një dëm që shkoi në 3 miljardë dollarë.
Nuk e di se me çfarë të befasohem në mënyrë më të pakëndshme: me deklaratat e përgjithshme dhe boshe që liderët botërorë përsëritën në Sharm el Sheik apo me mosvëmendjen me të cilën mediat serbe ndoqën samitin.
E di mirë se adoptimi nuk është më obsion por detyrim, por shtroj pyetjen sa është mundësia që stërnipërit e mi të kenë mundësinë ti shohin akullnajat?
*Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
[i] https://www.politika.rs/sr/clanak/526460/Pogledi/bosko-jaksic-pogledi
