Bogoljub J. Karić*
Bota po përjeton ndryshime tektonike që do të përcaktojnë peizazhin gjeopolitik për dekadat e ardhshme. Shfaqja e një bote shumëpolare, e nxitur nga ngritja e Kinës, Rusisë dhe anëtarëve të tjerë të BRICS, paraqet një sfidë që i detyron Shtetet e Bashkuara të ripërcaktojnë strategjinë e tyre për udhëheqjen globale. Presidenti Donald Trump, me vizionin e tij për një “super-shtet”, po fut në një epokë të re në të cilën Amerika do të kërkojë të ruajë dominimin e saj në rrethana gjithnjë e më komplekse.
Sfidat e reja globale dhe strategjia e Trump
Bilanci global i fuqisë po kalon një transformim. BRICS, i udhëhequr nga Rusia, Kina dhe India, po sfidon rendin ekonomik dhe politik perëndimor. Pavarësisht potencialit të saj të madh për shkak të demografisë, burimeve natyrore dhe tregjeve të saj, aleanca vuan nga një mangësi e madhe – mungesa e një force kohezive ushtarake për të mbrojtur asetet e saj dhe për të ruajtur stabilitetin gjeopolitik.
Pikërisht kjo dobësi paraqet një mundësi për Shtetet e Bashkuara. Presidenti Trump pranoi se e ardhmja e Amerikës qëndron në krijimin e një entiteti të bashkuar dhe të integruar – një super-shtet që do të dominonte në të gjitha sferat: nga ekonomia dhe teknologjia deri te fuqia ushtarake dhe gjeopolitike. Vizioni i tij përfshin integrimin e Kanadasë, Grenlandës dhe Kanalit të Panamasë në Shtetet e Bashkuara. Këto territore nuk janë vetëm gjeografikisht të rëndësishme – ato janë vendimtare për fuqinë strategjike dhe ekonomike të së ardhmes së Amerikës:
-Kanadaja ofron burime të mëdha natyrore dhe një sistem të qëndrueshëm ekonomik.
-Grenlanda, me vendndodhjen e saj strategjike dhe pasurinë minerale, hap portën për në Arktik dhe potencialin e saj energjetik.
-Kanali i Panamasë, një pikë kritike në tregtinë globale, simbolikisht dhe strategjikisht do të kthehej nën kontrollin e SHBA-së.
-Ideja e Trump nuk është thjesht një vizion momental, por një plan që do të transformojë rendin global gjatë 200 viteve të ardhshme.
Një përgjigje ndaj BRICS: fuqia ushtarake si gur themeli i stabilitetit
Ndryshe nga aleanca BRICS e udhëhequr nga Presidenti Putin – i konsideruar gjerësisht si arkitekti kryesor i një bote shumëpolare, me forcën e saj të pamohueshme ekonomike, por që i mungon një themel i fortë ushtarak – strategjia amerikane i jep përparësi dominimit ushtarak. Vizioni i Trump bazohet në parimin se një ekonomi e qëndrueshme nuk mund të ekzistojë pa paqe në botë dhe paqja globale është e paarritshme pa praninë mbrojtëse të fuqisë së frikshme ushtarake, ose, siç thotë ai në mënyrë të famshme, “Paqja përmes forcës”, që do të thotë se paqja mund të ruhet vetëm nëse dikush është mjaft i fortë për të penguar të tjerët nga nisja e një sulmi. Ndërsa kjo strategji nuk është e re, ajo tani merr një dimension të ri përmes investimeve të rëndësishme në teknologjitë hapësinore dhe formave të reja të luftës.
Elon Musk, i nxitur nga qasja vizionare e Teslës dhe projektet e tij në industrinë hapësinore, po shfaqet si një figurë kryesore në këtë tranzicion. Musk ka të ngjarë të drejtojë zhvillimin e aftësive ushtarake të bazuara në hapësirë dhe sistemeve të avancuara satelitore që do të ripërcaktojnë mënyrën se si zhvillohen konfliktet globale. Vizioni i Musk është artikuluar në mënyrë imponuese në deklaratën e tij: “Ne duhet të zgjerojmë shtrirjen dhe shkallën e ndërgjegjes në mënyrë që të jemi më në gjendje të kuptojmë natyrën e universit dhe të kuptojmë kuptimin e jetës”[2]. Unë besoj fuqishëm se luftërat e ardhshme nuk do të bëhen më në pyje dhe fusha, por përmes satelitëve dhe në hapësirën e jashtme. Këto zhvillime po formojnë një realitet të ri gjeopolitik në të cilin SHBA synon të ruajë statusin e saj si fuqi dominuese.
Serbia dhe Ballkani – një zgjedhje strategjike për mbijetesë
Në këtë kontekst, lind pyetja vendimtare: ku pozicionohet Serbia në rendin e ri global? Si një vend i vogël, Serbia përballet me sfidën e marrjes së një vendimi vendimtar për rrjedhën e politikës së saj të jashtme. Neutraliteti, i paraqitur shpesh si opsion, mund të rezultojë i rrezikshëm në planin afatgjatë. Realiteti gjeopolitik është i qartë – bota po ndahet në aleanca dhe sfera ndikimi dhe vendet që nuk arrijnë të zgjedhin një anë rrezikojnë të bien në margjinalizim, apo edhe në zhdukje, në dekadat në vijim.
Serbia duhet të adoptojë një perspektivë më të gjerë dhe të identifikojë aleatët që mund të ofrojnë stabilitet, siguri dhe përparim. Një referendum mbi orientimin strategjik të kombit mund të provojë të jetë një instrument jetik, duke i lejuar popullit serb të përcaktojë rrugën e tij të ardhshme. Pa një drejtim të qartë, Serbia rrezikon të bëhet dëm kolateral në konfliktet globale të interesit midis fuqive të mëdha.
Përtej konsideratave gjeopolitike dhe ekonomike, kthimi në vlerat themelore është gjithashtu thelbësor. Vizioni i Trump nuk bazohet vetëm në rritjen ekonomike dhe ushtarake, por edhe në ringjalljen e vlerave tradicionale familjare. Familja, besimi dhe komuniteti po bëhen sërish gurët e themelit të qytetërimit të ardhshëm. Serbia, si një vend me traditë të pasur dhe identitet ortodoks, mund ta gjejë vendin e saj brenda këtij vizioni.
Konkluzione
Bota po hyn në një epokë të re ku dinamika multipolare përplaset me aspiratat e fuqive individuale për të dominuar. Vizioni amerikan i një “super-shteti”, i mbështetur nga Presidenti Trump, synon të sigurojë stabilitetin global përmes integrimit dhe forcës. Nga ana tjetër, BRICS dhe aleancat e tjera ofrojnë një alternativë, por përballen me kufizime që i lënë ata të pambrojtur ndaj sfidave të jashtme.
Për Serbinë, ky është një moment kritik për t’u pozicionuar brenda rendit të ri global dhe për të përcaktuar vizionin e saj gjeopolitik për të ardhmen. Një referendum për kursin e politikës së tij të jashtme është më shumë se një çështje e sotme – është çështje e mbijetesës së brezave të ardhshëm. Përgjegjësia jonë ndaj fëmijëve dhe nipërve tanë është të zgjedhim aleatin e duhur dhe të sigurojmë një të ardhme paqësore dhe të sigurt.
/IFIMES– Argumentum.al
