“Dritare konsultimi me Tiranën”. Me këtë titull e përditshmja e njohur greke “Kathimerini” ka zbuluar se ka nisur një epokë e re mes qeverive në Tiranë dhe Athinë. Çështja “Beleri” duket se është harruar dhe në prapaskenë po zhvillohen negociata për zgjidhjen e çështjeve të rëndësishme që po mbajnë peng marrëdhëniet mes dy vendeve.
Gazeta greke bën me dije se qeveria shqiptare ka bërë lëshimin e parë duke pranuar kërkesën e minoritetit grek që të mund të deklarohen si të tillë pa pasur nevojë për dokumente shtesë. Në fakt, çdo person që ndihet grek mund ta bëjë këtë në çdo pjesë të vendit dhe jo vetëm në zonat minoritare.
“Kathimerini” shkruan se Endri Fuga, një nga njerëzit e besuar të Edi Ramës, është duke negociuar për palën shqiptare. Tirana duket se ka marrë përsipër të ndihmojë në zgjidhjen e çështjeve të pronës së minoritetit grek dhe të pranojë aplikimin e gjuhës greke edhe në të ashtuquajturat zona minoritare ku minoriteti grek është nën 20% dhe të avancojë çështjen e varrezave të ushtarët e rënë gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Nga ana tjetër, edhe Athina ka pranuar të bëjë disa lëshime, duke filluar nga mos bllokimi i hapjes së kapitujve të negociatave për Shqipërinë në Bruksel. Një tjetër çështje që po shtyn qeveria greke është marrëveshja për njohjen e sigurimeve shoqërore.
Negociatat përfshijnë gjithashtu zgjidhjen e çështjes së pronave të komunitetit çam në Greqi dhe heqjen e gjendjes ushtarake. Sipas të njëjtave burime, të dyja palët pritet të rifillojnë diskutimet për kufirin detar.
Sjellim më poshtë shkrimin e plotë të “Kathimerinit”
“Dritarja e Konsultimeve me Tiranën”
Progresi aktual i Tiranës në negociatat e anëtarësimit në BE shihet si një mundësi për të përmirësuar marrëdhëniet greko-shqiptare dhe për të zgjidhur mosmarrëveshjet kryesore, veçanërisht pasi qeveria e kryeministrit shqiptar Edi Rama ka ndjekur së fundmi miratimin e ligjeve zbatuese të vitit 2017, të cilat në thelb parashikojnë e drejta për vetëvendosje e anëtarëve të pakicës kombëtare greke edhe nëse ata jetojnë jashtë zonave ku kjo ishte e mundur.
Kjo lëvizje specifike bëri që Athina të vendosë të mos bllokojë hapjen e kapitullit të fundit të pranimit për Tiranën dhe të dyja palët duket se janë në konsultime të përhershme edhe për çështje të tjera të rëndësishme. Rasti i eurodeputetit të “Demokracisë së Re”, Fredi Beleri ndikoi negativisht në marrëdhëniet greko-shqiptare dhe bëri bujë në Tiranë, pasi u kuptua se edhe një konflikt i tillë me Greqinë mund ta mbante Shqipërinë jashtë orbitës europiane.
Athina ka qenë në kontakt me përfaqësuesit e pakicës kombëtare greke gjatë gjithë konsultimeve në prapaskenë për miratimin e ligjeve zbatuese. Ata ranë dakord që në këtë mënyrë të sigurohej një nga të drejtat më të rëndësishme dhe të përhershme të pakicës kombëtare greke. Negociatat u zhvilluan kryesisht me fokus Brukselin, ku faktor kyç në emër të Tiranës ishte njeriu i besuar i Edi Ramës, Endri Fuga, ndërsa nga ana greke u përfshinë zyrtarë nga Përfaqësia e Përhershme. Në thelb, tekstet u formuluan në bashkëpunim të ngushtë midis Athinës dhe Tiranës dhe parashikojnë sa vijon:
Së pari, njihet roli i përcaktimit të lirë dhe individual, ndërkohë që për herë të parë aplikanti nuk i kërkohet të sigurojë dokumentet e regjistrimit për të mbështetur kërkesën e tij. Gjithashtu, pranimi brenda 30 ditëve nga deklarimi i vetëvendosjes së qytetarit bëhet i detyrueshëm, ndërsa hiqen përgjegjësitë e ndryshme që mund të krijonin probleme, kryesisht nga nivelet e ndryshme të vetëqeverisjes (bashki dhe qark).
Në tekstet origjinale të ligjeve kishte një dispozitë të tretë për aktivizimin e një përjashtimi dhe një procesi verifikimi shtesë në rast se aplikanti “banon në një zonë që nuk shfaq karakteristika specifike kulturore, etnike, gjuhësore, fetare apo tradicionale”. Për të kapërcyer shtrirjen specifike, u shtua shprehimisht se këto karakteristika supozohen edhe nga ekzistenca ose e organizatave johomogjene. “Proces i jashtëzakonshëm verifikimi” Në thelb ka qenë mjeti i autoriteteve shqiptare që nga koha e Enver Hoxhës për t’iu mohuar të mërguarve të drejtën e vetëvendosjes.
Gjuha
Në fushën e përdorimit të gjuhës nga një pakicë etnike, për herë të parë u pranua dëshira e kahershme e Greqisë, përtej kriterit të ekzistencës së të paktën 20% të popullsisë dhe rastit kur “pakica është tradicionalisht e gjallë”. si kusht për të drejtën e përdorimit të tij. Burime të mirëinformuara thonë se ndonëse negociatat kanë qenë intensive, atmosfera ka qenë konstruktive.
Gjithashtu u ra dakord për një kuadër për të siguruar zbatimin e duhur të dispozitave zbatuese nga autoritetet shqiptare. Në këtë drejtim, mund të përdoret Komisioneri i Lartë i OSBE-së për Pakicat Kombëtare dhe sigurisht Komisioni Evropian, i cili do të monitorojë çështjen në kuadër të raportit vjetor të progresit të Shqipërisë, në kapitullin e grupit të parë të financimit.
Sigurisht që aplikimi do të monitorohet nga vetë Minoriteti Kombëtar grek me asistencën e Ambasadës Greke në Tiranë. Diskutimet u mbyllën në prag të Krishtlindjeve dhe pak ditë më vonë ligjet zbatuese u miratuan nga Qeveria Shqiptare (me numrat 844 dhe 845/26-12-2024). Më 27 dhe 30 dhjetor, respektivisht, ligjet janë publikuar në Fletoren Zyrtare dhe tashmë janë në fuqi.
Perspektiva
Ky bashkëpunim i mirë tani hap mundësi për diskutim për çështje më të vështira, siç janë pronat e pakicave. Athina dhe Tirana tashmë kanë rënë dakord të ndihmojnë qeverinë shqiptare në zgjidhjen e ekspertëve grekë në pritje nga Regjistri Helen i Tokës.
Gjithashtu, pala shqiptare shfaqet e gatshme për zbatimin e plotë të marrëveshjes ndërqeveritare për funksionimin e varrezave ushtarake ku janë varrosur të vdekurit e luftës greko-italiane të viteve 1940-41.
Në të njëjtën kohë, ka një vullnet nga pala shqiptare për të rifilluar procesin e zgjidhjes së mosmarrëveshjes për demarkacionin e Zonës Ekskluzive Ekonomike (ZEE). Në mesin e minoritetit kombëtar grek, ka kënaqësi edhe për faktin se tashmë mund të votohet me postë, që do të thotë se mund të votojnë edhe nëse punojnë në Greqi apo në një shtet tjetër.
Nga pala greke duhen pritur disa gjeste vullneti të mirë. Më e rëndësishmja, e cila ka pasoja edhe për politikën shqiptare, është njohja e sigurimeve shoqërore (kryesisht pensionet, pra nënshkrimi i një marrëveshjeje mes Athinës dhe Tiranës). Negociatat për këtë kanë nisur tashmë muajt e fundit. Përveç kësaj, Greqia do të jetë nën presionin e partnerëve të saj evropianë për t’i dhënë fund zyrtarisht ligjit ushtarak.
Çështja më e vështirë për palën greke, natyrisht, lidhet me pronat çame, të cilët si bashkëpunëtorë të nazistëve u dëbuan nga Greqia Perëndimore pas luftës. Bëhet fjalë për prona që janë nën mbrojtje dhe aktualisht kanë të bëjnë me rreth 200 prona në zona të ndryshme. Vështirësia kryesore në trajtimin e kësaj çështjeje specifike nuk lidhet me pronat si të tilla, por fakti që lidhet edhe me protestat e organizuara nga organizatat ekstremiste çame.
Zgjedhjet në maj
Gjithsesi, zoti Rama është vetëm pak muaj larg zgjedhjeve parlamentare të 11 majit të këtij viti dhe perspektiva europiane është argumenti më i rëndësishëm ndaj kundërshtarëve të tij tashmë të dobët. Në të njëjtën kohë, Athina e di mirë se pa levën e ofruar nga nevoja e Shqipërisë për të respektuar acquis evropiane, edhe këto zhvillime pozitive për pakicën nuk do të ishin të mundshme. Prandaj, viti 2025 paraqet një mundësi në marrëdhëniet greko-shqiptare që diplomacia greke nuk synon ta lërë të pashfrytëzuar.
/Argumentum.al
